Կառլ Ավգուստ Էնգելբերկտ Ալկվիստ (շվեդ.՝ Karl August Engelbrekt Ahlqvist, օգոստոսի 7, 1826(1826-08-07)[1][2][3], Կուոպիո, Savolax and Karelia County, Ֆինլանդիա - նոյեմբերի 20, 1889(1889-11-20)[1][2][3], Հելսինկի, Ռուսական կայսրություն), ֆինն բանաստեղծ, բանասեր, ուգրո-ֆիննական լեզուների հետազոտող, ով նշանակալի ներդրում է ունեցել ուգրո-ֆիննական ուսումնասիրություններում, նաև` գրական քննադատ, Ալեքսանդրովյան Կայսերական համալսարանի ռեկտոր (1884-1887):

Ավգուստ Ալկվիստ
շվեդ.՝ Karl August Ahlqvist
Դիմանկար
Ծնվել էօգոստոսի 7, 1826(1826-08-07)[1][2][3]
ԾննդավայրԿուոպիո, Savolax and Karelia County, Ֆինլանդիա
Մահացել էնոյեմբերի 20, 1889(1889-11-20)[1][2][3] (63 տարեկան)
Մահվան վայրՀելսինկի, Ռուսական կայսրություն
ՔաղաքացիությունFlag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Ռուսական կայսրություն և Flag of Finland 1918 (merchant).svg Ֆինլանդիայի մեծ իշխանություն
ԿրթությունՀելսինկիի համալսարան
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր
Մասնագիտությունլեզվաբան, բանաստեղծ, լրագրող, մանկավարժ, գրող, համալսարանի պրոֆեսոր և գրական քննադատ
ԱշխատավայրՀելսինկիի համալսարան
ԱնդամությունՊետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա և Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա
August Ahlqvist Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ալկվիստը եղել է գեներալ-վերակացու բարոն Յոհան Նորդենստամի (մ. 1882 թվական) և սպասուհի Մարի Ալկվիստի (մ. 1886 թվական) ապօրինի որդին է: Նրա կրթությամբ զբաղվում էր Հողատարածքների բաշխման հանձնաժողովի նախագահ, փոխդատավոր Կառլ Ստենիուսը: Ալկվիստի գաղափարական ոգեշնչողը դարձել է Յոհան Լյուդվիգ Ռունեբերգը, ումից նա փոխառել է իր ազգային-ռոմանտիկ հայացքները:

Պատանեկության տարիներին Ալկվիստը տպագրվել է «Սայմա» թերթում, որը գլխավորում էր Յոխան Սնելմանը. այդ ժամանակ նա առաջին անգամ օգտագործել է իր գրական կեղծանունը` Ա. Օքսանեն (ֆին.՝ A. Oksanen): 1847 թվականին նա Դանիել Եվրոպեուսի և Պաավո Տիկանենի հետ համատեղ հիմնադրել է «Սուոմետար» թերթը (ֆին.՝ Suometar): 1854-1859 թվականներին նա մի շարք գիտարշավներ է կատարել դեպի Ռուսաստանի` ուգրո-ֆիննական ժողովուրդներով բնակեցված գավառներ: Այսպես, 1856 թվականի մայիս-դեկտեմբեր ամիսներին նա ուսումնասիրել է Կազանի և Բուինսկի նահանգների չուվաշներին, հավաքել ասեղնագործված հագուստի, զարդերի և գլխարկների հավաքածուներ (որոնք այժմ պահվում են Ֆինլանդիայի ազգային թանգարանում)[4]: 1877-1880 թվականներին նա այցելել է Խանտերի և Մանսիների հողեր: Հրապարակել է վոդսկերի, վեպսկերի, մորդովերենի, խանտի և մանսի լեզուների, էստոնական գրականության վերաբերյալ աշխատանքների շարք, ինչպես նաև` ուսումնասիրել է ֆիններեն և հունգարերեն լեզուների միջև փոխհարաբերությունները: Ալկվիստը գրել է նաև «Ռուսաստանի ուղևորության հուշեր» գիքը (ֆին.՝ Muistelmia matkoilta Venäjällä) և «Սավոլակսյան երգի» բառերը (ֆին.՝ Savolaisen laulu): 1847 թվականին ստացել է Ալեքսանդրովյան համալսարանի փիլիսոփայության մագիստրոսի կոչում, իսկ 1860 թվականին` փիլիսոփայության դոկտոր աստիճան: Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ է (1859): 1863 թվականին փոխարինել է իր ընկերոջը` Էլիաս Լյոնրոտին, Ալեքսանդրովյան համալսարանի ֆիններեն լեզվի դասախոսի պաշտոնում, իսկ ավելի ուշ դարձել է կանցլեր:

Բացի այդ, Ալկիվիստը եղել է նաև գրական քննադատ: Հայտնի է, որ նա կտրուկ քննադատության է ենթարկել Ալեքսիս Կիվիի «Յոթ եղբայրներ» վեպը, իր ակնարկներում գրել է` «Մեր ժողովուրդն ընդհանրապես այնպիսին չի, ինչպիսին այդ գրքի հերոսներն են. Ֆինլանդիայի դաշտերը մշակող հանգիստ և լուրջ մարդիկ ոչ մի կապ չունեին Իմպիվաարի նոր բնակիչների հետ»: Նա նաև վեպն անվանել է «անհեթեթություն» և «ամոթի բիծ ֆիննական գրականության վրա»[5]: Այդ ջախջախիչ ակնարկների պատճառով Ֆինլանդիայի գրականության միությունը գրքի թողարկումը հետաձգել է երեք տարով, և այն լույս է տեսել միայն 1873 թվականին` հեղինակի մահից հետո: Ֆինլանդացի գրող Վեյո Մերին «ցավոտ» է անվանել Ալկվիստի վերաբերմունքը Կիվիի նկատմամբ, քանի որ նա գրողի մասին մակագրություններ ու ծաղրագրեր է գրել անգամ վերջինիս մահից հետո[5]: Շատերը նաև հավատում էին, որ Ալկվիստի քննադատությունները արագացրել են Կիվիի մահը` նրան պատճառելով խորը հուզական զգացումներ և դրանով քայքայելով նրա առողջությունը[6][7]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Энциклопедия Брокгауз (нем.)
  4. Федотов, М. Р. Исследователи чувашского языка / М.Р. Федотов. — ЧГУ — Чебоксары, 2000.. — 2. изд., доп.. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2000. — С. 47. — 156 с. — ISBN 57677-0392-2
  5. 5,0 5,1 Ирма Перттула: Киви и Альквист Archived 2016-03-06 at the Wayback Machine.
  6. August Ahlqvist Archived 2010-11-10 at the Wayback Machine.
  7. YLE Teema | Sininen laulu | Osa 12 — Pohjantähden alla 1982—2000 | Seitsemän veljestä

ԳրականությունԽմբագրել

  • Ойва Келтонен: Kohtalon vaihtoehdot: Aleksis Kivi, August Ahlqvist ja sivistyneistön vähäinen kansalaisrohkeus. WSOY 1989.
  • Илмари Кохтамяки: August Ahlqvist suomen kielen ja kirjallisuuden arvostelijana. Vammalan kirjapaino 1956.
  • Юрьё Варпио и Лийси Хухтала (ред.): Hurskaista lauluista ilostelevaan romaaniin. Suomen kirjallisuushistoria 1. SKS:n Toimituksia 724 : 1. SKS, Хельсинки, 1999.

Արտաքին հղումներԽմբագրել