Սիրահետում, սովորույթ սոցիոլոգիայում, ըստ որի՝ մեկ անձը ուշադրության նշաններ է դրսևորում մեկ այլ անձի նկատմամբ: Տարբեր մշակույթներում այն ունի տարբեր նորմատիվային կազմակերպվածություն[1]։ Կենսաբանության մեջ ենթադրում է կենդանիների՝ զուգավորմանը նախորդող վարքագիծը։

Միջանձնային հարաբերություններ

Հարաբերության տեսակներ

Ագամիա · Ամուսնություն · Այրիություն · Քաղաքացիական միություն · Ընկերություն (Բրոմանս· Նշանակալի անձ · Մոնոգամիա · Պեդերաստիա · Բազմահավատարմություն · Բազմահարաբերություն · Բազմակնություն · Ազգակցություն · Ընտանիք · Չգրանցված ամուսնություն · Սեքսի համար հարաբերություն

Փուլեր

Սիրահետում · Ֆլիրտ · Ժամադրություն · Նշանադրություն · Ամուսնության առաջարկ · Ամուսնություն · Ամուսնալուծություն · Ամուսնական դավաճանություն · Բաժանում

Զգացումներ և զգացմունքներ

Մտերմական կապ · Գրավչություն · Կոմպերսիա · Սիրահարվածություն · Սեր (էրոս, ֆիլիա, ստորգե, ագապե· Կապվածություն · Խանդ · Պլատոնական սեր · Ռոմանտիկ հարաբերություններ · Կիրք · Հոբբի

Բռնություն հարաբերություններում

Ընտանեկան բռնություն · Մեծերի հանդեպ · Երեխաների հանդեպ · Դեռահասների հանդեպ

Ձեռք ձեռքի տված կին և տղամարդ

ՏևողությունԽմբագրել

Սիրահետման միջին տևողությունը մեծապես տատանվում է ամբողջ աշխարհում: Բացի այդ, զույգերի միջև ևս կան անհատական ​​տարբերություններ: Այս երևույթը կարող է բացակայել այն զույգերի պարագայում, որոնք նախքան ամուսնությունը չեն հանդիպում։

Միացյալ Թագավորությունում 3000[2] նշանված կամ ամուսնացած զույգերի հետազոտությունը ցույց է տվել, որ առաջին հանդիպման և ամուսնության առաջարկի ընդունման միջին տևողությունը կազմել է 2 տարի և 11 ամիս[2][3], ընդ որում, կանայք իրենց պատրաստ են զգում ընդունել այդ առաջարկը միջինը 2 տարի և 7 ամիս հետո[2]: Ինչ վերաբերում է առաջարկի և հարսանիքի միջև տևողությանը, Մեծ Բրիտանիայում անցկացված հարցումը ցույց է տվել միջինը 2 տարի և 3 ամիս[3]։

ԴերերԽմբագրել

Սովորաբար սիրահետման մեջ արուն համարվում է ակտիվ, իսկ էգը՝ պասիվ։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ արուն մեծ արժեք է ներկայացնում որպես սերունդների զարգացման պատասխանատու[4]։ Ավանդական մարդկային հասարակություններում, որպես կանոն, ակտիվ է տղամարդը, սակայն զարգացած մշակույթով (եվրոպական և հյուսիսամերիկյան) առաջադեմ հասարակություններում կնոջը թույլատրվում է հանդես գալ որպես սիրահետման նախաձեռնող[5]։

Բազմակնության հարաբերություններում տղամարդը սիրահետման ժամանակ շահագրգռված է արագ զուգավորման մեջ, որպեսզի անցնի հաջորդ կնոջը, մինչդեռ կինը փորձում է երկարաձգել սիրահետման ժամանակահատվածը, որպեսզի բազում տարբերակներից ընտրի արժանի տղամարդուն[6]։

ԳործառնությունԽմբագրել

Սիրահետման հիմնական խնդիրն է օգնել կնոջն ու տղամարդուն ավելի լավ ճանաչել միմյանց և կառուցել վստահելի հարաբերություններ։ Բացի այդ, սիրահետումը ստիպում է նրանց համաձայնեցնել իրենց գործողությունները զուգավորման ժամանակ և արագացնում է կնոջ հորմոնալ զարգացումը[4]։

Վարքագիծ սիրահետման ժամանակԽմբագրել

 
Սովորական արու սիրամարգը սիրահետում է էգին։
  • Ցուցադրական վարքագիծ, արուն ընդգծում է իր առողջությունը, վերարտադրողական ունակությունները և էգի նույն տեսակին պատկանելությունը։
  • Զուգում (օրինակ՝ մարդկանց շրջանում)[7]
  • Երգեցողություն (օրինակ՝ միջատների շրջանում)
  • Պար (օրինակ՝ միջատների և ձկների շրջանում)[4]
  • Ենթակայություն (էգը պատրաստակամություն է հայտնում կատարել արուի պահանջները)[6]
  • Կերակրում (արուն կերակրում է էգին[4], Վիկտոր Դոլնիկը համբույրը համարում է մարդու նման վարքագծի ձև[6])
  • Խաղաղացում (էգը ցուցադրում է թուլություն և անպաշտպանություն արուի ագրեսիայից խուսափելու նպատակով)[4]

ՇեղումներԽմբագրել

Գենետիկական մուտացիաները սիրահետման ժամանակ կարող են առաջացնել որոշ շեղումներ՝ հանգեցնելով զուգավորման անհնարինության: Օրինակ՝ միջատների դեպքում խախտվում է արուի երգի կառուցվածքը, կամ այն հասցեագրվում է իր սեռի ներկայացուցչին[8]։

ԾանոթագրությունԽմբագրել

  1. Энциклопедия социологии
  2. 2,0 2,1 2,2 "Average man proposes after three years" Marie Claire 18 February 2008
  3. 3,0 3,1 Average man takes 3 years to propose Metrosexual, Sunday, February 17, 2008
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Тинберген, Николас Социальное поведение животных
  5. «Баранова Е. В. Социальное конструирование сексуальных сценариев в подростковом возрасте»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-10-06-ին։ Վերցված է 2010-05-10 
  6. 6,0 6,1 6,2 Дольник, Виктор Рафаэльевич Непослушное дитя биосферы
  7. Ефремов К., Ефремова Н. Пришёл, пометил, победил
  8. Жимулев, Игорь Фёдорович Генетическая детерминированность поведения дрозофилы и человека