Բացել գլխավոր ցանկը

ԱշխարհագրությունԽմբագրել

Առավել քան 2000 տարվա պատմություն ունեցող Պատմական Հայաստանի խոշորագույն քաղաքներից մեկը՝ Պարտավը գտնվում է դաշտային Արցախի՝ Տրտու (Թարթառ) գետի ափին[1]։

ԲնակչությունԽմբագրել

 
Տարի Բնակչություն
1959 13 033 մարդ [2]
1970 20 788 մարդ [3]
Տարի Բնակչություն
1979 24 122 մարդ [4]
1989 30 908 մարդ [5]
Տարի Բնակչություն
2012 38 500 մարդ


ՊատմությունԽմբագրել

Քաղաքի հերթական վերաշինումը կապվում է Սասանյան Կավատ (488-496, 498/9-531) արքայի գործունեության հետ. «Ապա Կավատը... Առանում կառուցեց Բայլական քաղաքը և Պարտավը (Բարդա), որն ամբողջ սահմանային գոտու (գլխավոր) քաղաքն է...»[6][7][8]։ Հետագա դարերում նույնպես Պարտավը բազմիցս ավերվել է, սակայն ամեն անգամ վերստին շենացել։

Առհասարակ, որևէ պատմական անցքի հիշատակման առիթով Պարտավի անունը նշելիս պատմիչները մշտապես շեշտել են այդ քաղաքի առաջնային ու մեծ լինելու հանգամանքը։ Օրինակ, 450 թվականին Խաղխաղի ճակատամարտում Վարդան Մամիկոնյանի զորքից պարտված պարսից բանակի մնացորդները, Եղիշեի վկայությամբ, ապաստան են գտել շահաստան քաղաքում։ Առանց Պարտավի անունը տալու էլ արդեն հասկանալի է, որ խոսքը Պարտավի մասին է, քանզի այդ տարածաշրջանում Պարտավը միակ «շահաստան» քաղաքն էր (շահաստան անունն էին կրում մեծ ու վաճառաշահ քաղաքները, նահանգների կամ գավառների գլխավոր քաղաքները)[9]։

Քաղաքը հիշատակում են նաև 7-րդ դարի պատմիչ Ղևոնդը և Մովսես Կաղանկատվացին[10][11]։ Կաղանկատվացու վկայությամբ Պարտավը բերդաքաղաք էր[12]։

ԳրականությունԽմբագրել

  • Ташчьян Л. П., Средневековая Барда в период расцвета, «Известия АН Азербайджанской ССР», 1946, № 9. (ռուս.)
  • Якубовский А. Ю. Ибн-Мискавейх о походе русов в Бердаа в 943 - 944 гг. - «Византийский временник». Ленинград, 1926, т. XXIV.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Սամվել Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան, 1999, էջ 217
  2. 1959 Soviet Census
  3. Soviet Census
  4. Перепись населения СССР (1979)
  5. Перепись населения СССР (1989)
  6. Իբն-ալ-Ասիր, Երևան, 1981, էջ 40
  7. Markwart, Eranschahr, Berlin, 1901, Էջ 118
  8. Հ. Մանանդյան, Քննական տեսության հայ ժողովրդի պատմության, հատոր Բ, մաս Ա, Երևան, 1957, Էջ 310
  9. Եղիշեի Վարդանանց պատմությանը, Երևան, 1958, Էջ 71
  10. Ղևոնդ, Պատմություն, Երևան, 1982, Էջ 96
  11. Մովսէս Կաղանկատուացի, Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի, Երևան, 1983, էջ 9, 303
  12. Մովսէս Կաղանկատուացի, Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի, Երևան, 1983, էջ 135