Պարանա (նահանգ)

Բրազիլիայի նահանգ

Պարանա (պորտ.՝ Paraná), նահանգ Բրազիլիայի հարավում: Հյուսիսում սահմանակից է Մատու Գրոսու դու Սուլ և Սան Պաուլու նահանգներին, հարավում՝ Սանտա Կատարինա նահանգին և Արգենտինային, արևմուտքում՝ Պարագվային, նահանգի արևելյան ափը ողողում են Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը[2][3]: Վարչական կենտրոնը Կուրիտիբա քաղաքն է:

Բնակավայր
Պարանա
Դրոշ Զինանշան
Bandeira do Paraná.svg Brasão do Paraná.svg

Universidade Federal do Parana 3 Curitiba Parana.jpg
ԵրկիրԲրազիլիա Բրազիլիա
Ներքին բաժանումAbatiá?, Adrianópolis?, Agudos do Sul?, Almirante Tamandaré?, Altamira do Paraná?, Alto Paraná?, Alto Paraíso, Alto Piquiri?, Altônia?, Alvorada do Sul?, Amaporã?, Ampére?, Anahy?, Andirá?, Antonina?, Antônio Olinto?, Apucarana?, Arapongas?, Arapoti?, Arapuã?, Araruna, Paraná?, Araucária?, Ariranha do Ivaí?, Assaí?, Assis Chateaubriand?, Astorga?, Atalaia, Paraná?, Balsa Nova?, Bandeirantes?, Barbosa Ferraz?, Barra do Jacaré?, Barracão, Paraná?, Bela Vista da Caroba?, Bela Vista do Paraíso?, Bituruna?, Boa Esperança?, Boa Esperança do Iguaçu?, Boa Ventura de São Roque?, Boa Vista da Aparecida?, Bocaiúva do Sul?, Bom Jesus do Sul?, Bom Sucesso?, Bom Sucesso do Sul?, Borrazópolis?, Braganey?, Brasilândia do Sul?, Cafeara?, Cafelândia?, Cafezal do Sul?, Califórnia?, Cambará?, Cambira?, Cambé?, Campina Grande do Sul?, Campina da Lagoa?, Campina do Simão?, Campo Bonito?, Campo Largo?, Campo Magro?, Campo Mourão?, Campo do Tenente?, Candói?, Cantagalo, Paraná?, Capanema?, Capitão Leônidas Marques?, Carambeí?, Carlópolis?, Cascavel?, Castro?, Catanduvas, Paraná?, Centenário do Sul?, Cerro Azul?, Chopinzinho?, Cianorte?, Cidade Gaúcha?, Clevelândia?, Colombo?, Colorado?, Congonhinhas?, Conselheiro Mairinck?, Contenda?, Corbélia?, Cornélio Procópio?, Coronel Domingos Soares?, Coronel Vivida?, Corumbataí do Sul?, Cruz Machado?, Cruzeiro do Iguaçu?, Cruzeiro do Oeste?, Cruzeiro do Sul, Paraná?, Cruzmaltina?, Curiúva?, Cândido de Abreu?, Céu Azul?, Diamante d'Oeste?, Diamante do Norte?, Diamante do Sul?, Dois Vizinhos?, Douradina?, Doutor Camargo?, Doutor Ulysses?, Engenheiro Beltrão?, Entre Rios do Oeste?, Enéas Marques?, Esperança Nova?, Espigão Alto do Iguaçu?, Farol?, Faxinal?, Fazenda Rio Grande?, Fernandes Pinheiro?, Figueira?, Flor da Serra do Sul?, Floraí?, Floresta?, Florestópolis?, Flórida?, Formosa do Oeste?, Ֆոս դո Իգաչու, Foz do Jordão?, Francisco Alves?, Francisco Beltrão?, Fênix?, General Carneiro?, Godoy Moreira?, Goioerê?, Goioxim?, Grandes Rios?, Guairaçá?, Guamiranga?, Guapirama?, Guaporema?, Guaraci?, Guaraniaçu?, Guarapuava?, Guaraqueçaba?, Guaratuba?, Guaíra?, Honório Serpa?, Ibaiti?, Ibema?, Ibiporã?, Icaraíma?, Iguaraçu?, Iguatu, Paraná?, Imbaú?, Imbituva?, Inajá?, Indianópolis?, Inácio Martins?, Ipiranga?, Iporã?, Iracema do Oeste?, Irati?, Iretama?, Itaguajé?, Itaipulândia?, Itambaracá?, Itambé, Paraná?, Itapejara d'Oeste?, Itaperuçu?, Itaúna do Sul?, Ivaiporã?, Ivatuba?, Ivaté?, Ivaí?, Jaboti?, Jacarezinho?, Jaguapitã?, Jaguariaíva?, Jandaia do Sul?, Janiópolis?, Japira?, Japurá?, Jardim Alegre?, Jardim Olinda?, Jataizinho?, Jesuítas?, Joaquim Távora?, Jundiaí do Sul?, Juranda?, Jussara?, Kaloré?, Lapa?, Laranjal, Paraná?, Laranjeiras do Sul?, Leópolis?, Lidianópolis?, Lindoeste?, Loanda?, Lobato?, Լոնդրինա, Luiziana?, Lunardelli?, Lupionópolis?, Mallet, Paraná?, Mamborê?, Mandaguari?, Mandaguaçu?, Mandirituba?, Manfrinópolis?, Mangueirinha?, Manoel Ribas?, Marechal Cândido Rondon?, Maria Helena?, Marialva?, Marilena?, Mariluz?, Marilândia do Sul?, Մարինգա, Maripá?, Mariópolis?, Marmeleiro?, Marquinho?, Marumbi?, Matelândia?, Matinhos?, Mato Rico?, Mauá da Serra?, Medianeira?, Mercedes, Paraná?, Mirador, Paraná?, Miraselva?, Missal?, Moreira Sales?, Morretes?, Munhoz de Mello?, Nossa Senhora das Graças?, Nova Aliança do Ivaí?, Nova América da Colina?, Nova Aurora?, Nova Cantu?, Nova Esperança, Paraná?, Nova Esperança do Sudoeste?, Nova Fátima, Paraná?, Nova Laranjeiras?, Nova Londrina?, Nova Olímpia?, Nova Prata do Iguaçu?, Nova Santa Bárbara?, Nova Santa Rosa?, Nova Tebas?, Novo Itacolomi?, Ortigueira?, Ourizona?, Ouro Verde do Oeste?, Paiçandu?, Palmas?, Palmeira?, Palmital?, Palotina?, Paranacity?, Paranaguá?, Paranapoema?, Պարանավաի, Paraíso do Norte?, Pato Bragado?, Pato Branco?, Paula Freitas?, Paulo Frontin?, Peabiru?, Perobal?, Pinhal de São Bento?, Pinhalão?, Pinhão, Paraná?, Piraquara?, Piraí do Sul?, Pitanga?, Pitangueiras?, Piên?, Planaltina do Paraná?, Planalto, Paraná?, Ponta Grossa?, Pontal do Paraná?, Porecatu?, Porto Amazonas?, Porto Barreiro?, Porto Rico?, Porto Vitória?, Prado Ferreira?, Pranchita?, Presidente Castelo Branco, Paraná?, Primeiro de Maio?, Prudentópolis?, Pérola?, Pérola d'Oeste?, Quarto Centenário?, Quatiguá?, Quatro Barras?, Quatro Pontes?, Quedas do Iguaçu?, Querência do Norte?, Quinta do Sol?, Quitandinha?, Ramilândia?, Rancho Alegre?, Rancho Alegre d'Oeste?, Realeza?, Rebouças?, Renascença?, Reserva?, Reserva do Iguaçu?, Ribeirão Claro?, Ribeirão do Pinhal?, Rio Azul, Paraná?, Rio Bom?, Rio Bonito do Iguaçu?, Rio Branco do Ivaí?, Rio Branco do Sul?, Rio Negro, Paraná?, Rolândia?, Roncador?, Rondon?, Rosário do Ivaí?, Sabáudia?, Salgado Filho?, Salto do Itararé?, Salto do Lontra?, Santa Amélia?, Santa Cecília do Pavão?, Santa Cruz do Monte Castelo?, Santa Fé?, Santa Helena?, Santa Inês, Paraná?, Santa Isabel do Ivaí?, Santa Izabel do Oeste?, Santa Lúcia?, Santa Maria do Oeste?, Santa Mariana?, Santa Mônica?, Santa Tereza do Oeste?, Santa Terezinha de Itaipu?, Santana do Itararé?, Santo Antônio da Platina?, Santo Antônio do Caiuá?, Santo Antônio do Paraíso?, Santo Antônio do Sudoeste?, Santo Inácio?, Sapopema?, Sarandi, Paraná?, Saudade do Iguaçu?, Sengés?, Serranópolis do Iguaçu?, Sertaneja?, Sertanópolis?, Siqueira Campos?, Sulina?, São Carlos do Ivaí?, São Jerônimo da Serra?, São Jorge d'Oeste?, São Jorge do Ivaí?, São Jorge do Patrocínio?, São José da Boa Vista?, São José das Palmeiras?, São José dos Pinhais?, São João?, São João do Caiuá?, São João do Ivaí?, São João do Triunfo?, São Manoel do Paraná?, São Mateus do Sul?, São Miguel do Iguaçu?, São Pedro do Iguaçu?, São Pedro do Ivaí?, São Pedro do Paraná?, São Sebastião da Amoreira?, São Tomé?, Tamarana?, Tamboara?, Tapejara?, Tapira?, Teixeira Soares?, Telêmaco Borba?, Terra Boa, Paraná?, Terra Rica?, Terra Roxa?, Tibagi?, Tijucas do Sul?, Toledo?, Tomazina?, Três Barras do Paraná?, Tunas do Paraná?, Tuneiras do Oeste?, Tupãssi?, Turvo, Paraná?, Ubiratã?, Umuarama?, Uniflor?, União da Vitória?, Uraí?, Ventania?, Vera Cruz do Oeste?, Verê?, Virmond?, Vitorino?, Wenceslau Braz, Paraná?, Xambrê? և Ângulo?
Հիմնադրված է1889 թ.
Մակերես199 314,9 կմ²
ԲԾՄ672 մետր
Բնակչություն11 320 892 մարդ (2017)[1]
Ժամային գոտիToo many Վիքիտվյալներ entities accessed.
Պաշտոնական կայքpr.gov.br
##Պարանա (նահանգ) (Բրազիլիա)
Red pog.png

Պարանան Բրազիլիայի 3 նահանգներից մեկն է, որոնց տարածքը Հարավային տրոպիկից ներքև է տեղակայված[2]:

ԱշխարհագրությունԽմբագրել

Նահանգի տարածքն իրենից ներկայացնում է լեռնային սարավանդ, որի բարձրությունը 200-1000 մետր է, ոռոգումն իրականացվում է Պարանա գետի և իր վտակների ջրերով: Ափամերձ շրջանում սարավանդն աստիճանաբար իջնում է, այս շրջանում սարավանդը գրեթե մաբողջությամբ ծածկված է կամպոսներով, պտղատու մարգագետիններով, որտեղ գերակշռում են շքածառերը[4]:

Նահանգի գետերը՝ Պարանան, Իգուասուն, Պարանապանեման, օժտված են հզոր հիդրոէներգետիկ հնարավորություններով:

Պարանայի մայրաքաղաքը՝ Կուրիտիբա քաղաքը, գլխավոր ճարտարապետական նախագծման շնորհիվ ժամանակակից տեսք ունի, չնայած ունի նաև ավանգարդիզմի տարրեր[2]:

ՊատմությունԽմբագրել

 
Լեհ ներգաղթյալի տունը Կուրիտիբայում

Իր հիմնումից ի վեր՝ Պարանա նահանգը հայտնի է հայտնի է բնակչության էթնիկ բազմազանությամբ, ինչի շնորհիվ ստացել է «Բոլոր ժողովուրդների հող» անվանումը: Պարանայի տարածքում ապրում է ավելի քան 30 ժողովուրդ[2]: Նահանգի կառավարությունը երկար ժամանակ նպատակադրված խթանում էր միգրացիոն ալիքը. նահանգ՝ մշտական բնակության հրավիրվեցին գերմանացիները, իտալացիները, հոլանդացիները, լիբանանցիները, հրեաները, ճապոնացիները, ուկրաինացիները և լեհերը:

Առաջին լեհ ներգաղթյալները Պարանա ժամանեցին 1869 թվականին՝ խմբերով: 1890 թվականից սկսվեց լեհերի մեծ հոսքը: 1930-ական թվականներին նահանգում արդեն բնակություն էր հաստատել 150 000 լեհ, ինչն այդ ժամանակ կազմում էր բնակչության 18 %-ը:

Լեհաստանի շրջանների ներգաղթյալներն ավելի հաճախ զբաղվում էին գյուղատնտեսությամբ, ապրում էին լեհական համյանքներում՝ պահպանելով իրենց ազգային ավանդույթները: 1934 թվականին լեհական «Ծովային և գաղութային լիգա» կազմակերպությունը Պարանայում հող գնեց և լեհ ներգաղթյալների համար այնտեղ ավան հիմնեց՝ անավնելով Ծովային իշխանություն:

ԺողովրդագրությունԽմբագրել

2010 թվականին Աշխարհագրության և վիճակագրության ազգային ինստիտուտի կողմից անցկացված մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ նահանգի բնակչությունը կազմում է.

Ամբողջ բնակչությունը
10 444 526
այդ թվում՝:
Քաղաքաբնակներ
8 912 692
Քաղաքաաբնակների տոկոս, %
85,33
Գյուղաբնակներ
1 531 834
Գյուղական բնակչության տոկոս, %
14,67
Տղամարդիկ
5 130 994
Տղամարդկանց տոկոս, %
49,13
Կանայք
5 313 532
Կանանց տոկոս, %
50,87
Բնակչության խտություն, մարդ/կմ²
52,40
Նահանգի բնակչության
 % -ը պետության բնակչության նկատմամբ
5,48

Վարչական կառուցվածքԽմբագրել

Վարչական առումով նահանգը բաժանված է 10 փոքր շրջանների և 39 մեծ շրջանների: Նահանգում կա 399 մունիցիպալիտետ:

ՏնտեսությունԽմբագրել

Բարենպաստ կլիմայական պայմանների և պտղատու հողերի շնորհիվ տնտսության զարգացման առաջին օղակը անասնաբուծությունն է: 19-րդ դարի 2-րդ կեսին Պարանայում սկսեց զարգանալ հողագործությունը՝ սկզբում թեյի մշակմամբ, իսկ հետո նաև՝ սուրճի լայնածավալ պլանտացիաներ հիմնելով:

Այսօր Պարանան մտնում է Բրազիլիայի 5 ամենահարուստ նահանգների կազմի մեջ: Նահանգում ծաղկում են ապրում անասնաբուծությունը, մասնավորապես՝ ոչխարաբուծությունը, ինչպես նաև՝ էկոտուրիզմը: 2001 թվականից նահանգի արդյունաբերական արտադրության մեջ տարեցտարի նկատվում են աճող ցուցանիշներ: Տնտեսական աճի հիմնական բաղդրիչը ավտոտրանսպորտի արտադրությունն է: Տնտեսության աճին նպաստող կարևորագույն ոլորտներ են նաև գրատպությունը և մամուլը, հաստոցաշինությունը և բնափայտի մշակումը[2]:

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել