Յուզեֆ Մարիան Ֆրանցիշեկ Չապսկի (լեհ.՝ Józef Marian Franciszek Czapski, 3 ապրիլի, 1896, Պրահա - 12 հունվարի, 1993, Մեզոն Լաֆիտ), լեհ նկարիչ և գրող, ռուս դիվանագետ Գեորգի Չիչերինի ազգականը, հին գերմանական Գուտեն-Չապսկի կոմսերի տոհմի ներկայացուցիչ։

Յուզեֆ Չապսկի
լեհ.՝ Józef Czapski
Ի ծնելեհ.՝ Józef Maria Franciszek Hutten-Czapski
Ծնվել էապրիլի 3, 1896(1896-04-03)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՊրահա, Բոհեմիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[4]
Վախճանվել էհունվարի 12, 1993(1993-01-12)[1][3][5] (96 տարեկան)
Մահվան վայրLe Mesnil-le-Roi
Քաղաքացիություն Լեհաստան և  Ֆրանսիա
ԿրթությունՍանկտ Պետերբուրգի համալսարան, Վարշավայի գեղարվեստի դպրոց, Կրակովի արվեստի ակադեմիա և Վարշավայի գեղարվեստի ակադեմիա
Մասնագիտություննկարիչ, գրող, գրական քննադատ և ակնարկագիր
Պարգևներ
Լեհաստանի վերածննդի շքանշանի աստղով կոմանդոր, Լեհաստանի վերածննդի շքանշանի կոմանդոր, Մարտական սխրանքի արծաթե խաչ, Army Medal for War 1939-45, Monte Cassino Commemorative Cross, Decade of Independence Regained, War Medal 1918-1921 և

Jan Cybis Award?

ՀայրՅերզի Հուտեն-Չապսկի
 Józef Czapski Վիքիպահեստում

Կենսագրություն խմբագրել

Յուզեֆ Չապսկին ծնվել է 1896 թվականի ապրիլի 3-ին Պրահայում։ Մանկությունն անցկացրել է Մինսկի մոտ գտնվող Պրիլուկի կալվածքում։ 1915 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում ավարտել է գիմնազիան, այնուհետև ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, սակայն առաջին կուրսն ավարտվելուց հետո՝ 1915 թվականին, զորակոչվել է բանակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է որպես հեծելազորի սպա, պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» շքանշանով։

1918 թվականից Յուզեֆ Չապսկին սովորել է Վարշավայի գեղեցիկ արվեստների դպրոցում, 1921-1924 թվականներին՝ Կրակովի գեղարվեստի ակադեմիայում, 1924-1931 թվականներին կրթությունը շարունակել է Ֆրանսիայում, այնուհետև վերադարձել է Լեհաստան։

 

1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Յուզեֆ Չապսկին՝ որպես պահեստի սպա, զորակոչվել է լեհական բանակ։ Սեպտեմբերի 27-ին Լվովի մոտ նա գերի է ընկել Կարմիր բանակի մոտ։ Յուզեֆ Չապսկին տարվել է Ուկրաինա՝ Ստարոբելսկում համակենտոնացման ճամբար, այնուհետև տեղափոխվել Վոլոգդայի մարզ՝ Գրյազովեցում տեղակայված համակենտրոնացման ճամբար։ Խորհրդային ու լեհական իշխանությունների միջև ռազմական համաձայնության կնքումից հետո՝ 1941 թվականի սեպտեմբերի 3-ին, Յուզեֆ Չապսկին ազատ է արձակվել և շուտով միացել է գեներալ Վլադիսլավ Անդերսի լեհական բանակին, եղել է նրա լիազոր անձը ԽՍՀՄ տարածքում անհայտ կորած լեհ սպաների որոնման գործում։

1942 թվականին Յուզեֆ Չապսկին Տաշքենդում Ալեքսեյ Տոլստոյի մոտ ծանոթանում է Աննա Ախմատովայի հետ։ Հնարավոր է՝ Չապսկուն է նվիրված Ախմատովայի «В ту ночь мы сошли друг от друга с ума…» բանաստեղծությունը (երկրորդ և վերջին անգամ նրանք հանդիպել են 1965 թվականին Փարիզում1943 թվականին Յուզեֆ Չապսկին մեկնել է Իրան, կռվել է իտալական ճակատում։

1945 թվականին Յուզեֆ Չապսկին ապրել է Ֆրանսիայում, ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Կուլտուրա» (լեհ.՝ Kultura) ամսագրի հրատարակությանը, որի խմբագիրն է եղել Եժի Գեդրոյցը։ Մասնակցել է նաև Վլադիմիր Մաքսիմովի «Континент» ամսագրի աշխատանքներին։ Յուզեֆ Չապսկին գրել է Դմիտրի Մերեժկովսկու, Դմիտրի Ֆիլոսոֆովի, Ալեքսեյ Ռեմիզովի մասին, որոնց հետ մտերիմ է եղել։ Չեսլավ Միլոշի հետ առաջիններից մեկն է եղել, որ լեհ ընթերցողին ծանոթացրել է Սիմոնա Վեյլի փիլիսոփայությանը։

Հեղինակել է Գուլագի վերաբերյալ հուշերի գրքեր՝ «Ստարոբելսկյան հուշեր» (1944)[6], «Անմարդկային հողում» (1949)[7], էսսեներ պոստիմպրեսիոնիստ նկարիչների և մասնավորապես իր սիրելի Պոլ Սեզանի մասին։ Յուզեֆ Չապսկու պատմվածքները եղել են Անջեյ Վայդի ներշնչման աղբյուրը «Կատին» ֆիլմի վրա աշխատելու ժամանակ։

Երկեր խմբագրել

  • Wspomnienia starobielskie (1944)
  • Na nieludzkiej ziemi (1949)
  • Tumult i widma (1981)
  • Wyrwane strony (1993)
  • Dzienniki — wspomnienia — relacje (1986)

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Delarge J. Le Delarge (ֆր.)Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6
  3. 3,0 3,1 Bentkowska A. Czapski, Józef // Grove Art Online / J. Turner[Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T020967
  4. Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
  5. Առցանց լեհական կենսագրական բառարան (польск.)
  6. Józef Czapski (1944). Wspomnienia starobielskie (in լեհերեն). Rome: Oddział Kultury i Prasy 2 Korpusu. p. 63., later also translated to French as: Józef Czapski (1987). Souvenirs de Starobielsk (in ֆրանսերեն). Gustaw Herling-Grudziński. Montricher: Noir sur Blanc. p. 147. ISBN 2-88250-001-7. {{cite book}}: Text "Les Éditions Noir sur Blanc" ignored (help)
  7. Józef Czapski (1987). The inhuman land. Daniel Halévy, Edward Crankshaw, Gerard Hopkins. London: Polish Cultural Foundation. p. 356. ISBN 0-85065-164-6.

Գրականություն խմբագրել

Արտաքին հղումներ խմբագրել