Բացել գլխավոր ցանկը

«Յոթ իմաստուն» (հին հուն․՝ οἱ ἑπτὰ σοφοί), հատուկ հարգանք վայելող, հին հունական քաղաքական և հասարակական գործիչներ։ Ք․ա 7-6-րդ դարերի մտածողներ, իմաստուն և ճիշտ կյանքի, առօրյա գործնական կյանքի մասին խրատական աշխատանքների հեղինակներ։

Յոթ իմաստուն
Nuremberg chronicles f 60v 1.png
Seven Sages Վիքիպահեստում
Թալես
Aquote1.png Իմաստունները, իմաստուն խոսքերի առատ պաշար ունեն։ Ամենքն էլ կարող են այդտեղ՝ կյանքի համար շատ օգտակար, խորհուրդներ գտնել։
- Ֆեոկրիտ[1]
Aquote2.png


Հին ՀունաստանԽմբագրել

 
«Յոթ իմաստուններ»․ Մոզայկա մ․թ․ 3-րդ դար․Բաալբեկ․Բեյրութի ազգային թանգարան։Կենտրոնում Կալիոպեն է։Վերևից ժամսլաքի ուղղությամբ՝ Սոկրատես, Շիլոն,Պիթարքոս, Պերիանդեր,Կլեուբուլուս,/վնասված մաս/ ,Ուկլոն,Թալես և Սալոն։

Նրանց անունները հայտարարվել են Աթենքում արքոնթ Դամասիայի ժամանակ ( Ք․ա 582-581 թվականներ)[2]։ Հին աղբյուրները անունների տարբեր ցանկ են բերում, սակայն դրանցից չորսը անփոփոխ են[3][4],ընդ որում, Թալեսը միշտ առաջինն է ցանկում[5]։

Մեզ հասած ամենավաղ ցանկը բերված է պլատոնյան «Պրոտագորաս» երկխոսության մեջ (Ք․ա․6-րդ դար)[6]։

  • Կլեոբուլ Լինդացի
  • Միսոն Խենացի
  • Հիլոն Սպարտացի

Այդտեղ էլ առաջին անգամ հաղորդվում են դրանց մասին ավանդապատումները[7]։

Ավելի ուշ Դիոգենեսի ցանկում քիչ հայտնի Միսոնի փոխարեն նշված է կորինթոսցի բռնակալ Պերիանդրը[8][9]։ Նշվում է, որ այն կարող է Պլատոնի ցանկի փոփոխված տարբերակը լինել[10][11]։

Դիոգենեսի համոզմամբ այդ ցանկի մեջ մտնում էր Ակուսիլիասը, Անաքսագորաս, Արիստոդեսը, Լասը, Լեոֆանոսը, Լինը, Օրփեոսը, Պամփիլիոսը, Պիսիստրատոս, Պյութագորաս, Ֆերեկիդը, Էպիմենիդը, Էպիհարմը[12][4]։

Ա.Ն. Չանիշևը գրում է. «Յոթ իմաստունների» իմաստությունը չի կարող վերագրվել ո՛չ գիտությանը, ո՛չ դիցաբանությանը: Այստեղ, ըստ երևույթին, դրսևորվում է փիլիսոփայության երրորդ հոգևոր աղբյուրը` առօրեական գիտակցությունը, հատկապես այն, ինչը հասնում է կենցաղային իմաստության մակարդակին, որն արտահայտվում է առածների և ասացվածքների մեջ, երբեմն վերածվում է մեծ ընդհանրացման և ստանում մեծ խորություն[3]:

Մ․Ի․ Շախնովիչը նշում է, որ «Հին Հունաստանում փիլիսոփայության ծագումը վերածվում է ժողովրդական իմաստուն խոսքերի», և «հին հունական յոթ իմաստուններին վերագրված ասացվածքները վերադառնում են ժողովրդական բանահյուսություն»[13]։ Նա ուշադրություն է դարձնում պոեզիայի հետ դրանց կապին[3][4]։ Նշում է, որ յոթ իմաստունների շարքին կարելի է դասել նաև Օրփեոսին։ 3-րդ դարում Օրիգենեսը խորամանկություն ունեցավ այդ շարքին դասելու Մովսեսին և Զորոաստրին[14]։

Իմաստունների խոսքերում, ըստ Մարքսի, «բացահայտում են բարոյական կյանքի տարրական ուժերը»[15]։

Մասնավորապես նշելով Թալեսին՝ Մարքսը ասել է․ «Հունական փիլիսոփայությունը սկսվել է յոթ իմաստուններից[15]»։ Ըստ Հեգելի՝ «նրանք գտնվում են փիլիսոփայության պատմության շեմին»[16]։

ԾանոթագրությունԽմբագրել

  1. Шахнович М. И. Происхождение философии и атеизм. — Л.: Наука, 1973. Гл. 3
  2. Чанышев А. Н. [proza.ru/2010/07/02/830 Философия как слово]
  3. 3,0 3,1 3,2 Чанышев А. Н. Курс лекций по древней философии. Учебное пособие для студентов и аспирантов философских факультетов и отделений университетов. М.: Высшая школа, 1981. Тема 23
  4. 4,0 4,1 4,2 Диоген Лаэртский. О знаменитых философах, I
  5. Шахнович М. Происхождение философии и атеизм
  6. Шахнович М. Происхождение философии и атеизм
  7. Шахнович М. Происхождение философии и атеизм
  8. Шахнович М. Происхождение философии и атеизм
  9. Э. Д. Фролов. Парадоксы истории — парадоксы античности
  10. Шахнович М. Происхождение философии и атеизм
  11. Макаров И.А. Тирания и Дельфы в рамках политической истории Греции второй половины VII-VI в. до н.э
  12. Обрывок пергамента — Семь мудрецов Древней Греции
  13. Шахнович М. Происхождение философии и атеизм
  14. Шахнович М. Происхождение философии и атеизм
  15. 15,0 15,1 ТЕТРАДЬ ВТОРАЯ — И ф. Энгельс том
  16. Шахнович М. Происхождение философии и атеизм

ԳրականությունԽմբագրել

  • Гаспаров М. Л. Занимательная Греция. Рассказы о древнегреческой культуре. — М.: «Греко-латинский кабинет» Ю. А. Шичалина, Новое литературное обозрение, 1995. — ISBN 5-86793-008-4
  • Чанышев А. Н. Курс лекций по древней философии. Учебное пособие для студентов и аспирантов философских факультетов и отделений университетов. — М.: Высшая школа, 1981. — 374 с.