Ֆաննի Կարիտա Կրիստինա Նյուստրյոմ (շվեդերեն՝ Fanny Carita Kristina Nyström, փետրվարի 20, 1940(1940-02-20), Վաասա, Վաասա նահանգ, Ֆինլանդիա - հոկտեմբերի 12, 2019(2019-10-12), Korsnäs, Օստրոբոտնիա (մարզ), Western and Central Finland Regional State Administrative Agency, Ֆինլանդիա), շվեդախոս ֆինն գրող, բանաստեղծ, լրագրող և ֆեմինիստ[1]։ 1970-ականներին հայտնի է դարձել որպես կանանց իրավունքների պաշտպան` «Այս աշխարհը մերն է։ Ուղեցույց քույրերի համար» (շվեդերեն՝ Denna värld är vår! Handbok i systerskap) Բիրգիտտա Բուշտի հետ համահեղինակությամբ գրված գրքի տպագրությունից հետո։ Նրա ֆեմինիստական հայացքներն իրենց արտացոլումն են գտել նրա հետագա բանաստեղծական ժողովածուներում, այդ թվում՝ «Մոր կյանքից» (շվեդերեն՝ Denna värld är vår! Handbok i systerskap, 1978) և «Մատղաշ ծառ» (շվեդերեն՝ Återväxt, 1982): 1984 թվականին Նյուստրյոմը հիմնադրել է Hantverk հրատարակչությունը և գրականության դասընթացներ կազմակերպել ամբողջ շվեդախոս Ֆինլանդիայում[2]։

Կարիտա Նյուստրյոմ
Ծնվել էփետրվարի 20, 1940(1940-02-20)
ԾննդավայրՎաասա, Վաասա նահանգ, Ֆինլանդիա
Մահացել էհոկտեմբերի 12, 2019(2019-10-12) (79 տարեկան)
Մահվան վայրKorsnäs, Օստրոբոտնիա (մարզ), Western and Central Finland Regional State Administrative Agency, Ֆինլանդիա
ՔաղաքացիությունFlag of Finland.svg Ֆինլանդիա
ԱզգությունՖինլանդիայի շվեդախոս բնակչություն
Մայրենի լեզուշվեդերեն
ԿրթությունՀելսինկիի համալսարան
Մասնագիտությունհեղինակ
ԱմուսինErik Ågren?
Պարգևներ և
մրցանակներ
Q105271502?

ԿենսագրությունԽմբագրել

Կարիտա Նյուստրյոմը ծնվել է 1940 թվականի փետրվարի 20-ին Վաասայում։ Հելսինկիի համալսարանում սովորել է շվեդական գրականություն և սկանդինավյան բանասիրություն, որն ավարտել է 1968 թվականին։ Այնուհետև աշխատել է այդ համալսարանի Սկանդինավյան բանասիրության ամբիոնում և որպես լրագրող ֆիննական «Rundradion» հեռուստաընկերությունում[3]։

1974-1978 թվականներին Բուշտի հետ համատեղ համակարգել է վերապատրաստման ծրագրերը Ժողովրդական կրթության ասոցիացիայում (շվեդերեն՝ Folkets bildningsförbund): Միասին նրանք հրատարակել են «Այս աշխարհը մերն է։ Ուղեցույց քույրերի համար» (շվեդերեն՝ Denna värld är vår! Handbok i systerskap) գիրքը՝ ներկայացնելով իր տեսակետները հասարակության մեջ կանանց նոր տեղի վերաբերյալ։ Իրենց աշխատանքում նրանք գրել են. «Տվեք կանանց այն գործիքները, որոնք հնարավորություն կտան նրանց տեսնել և վերլուծել իրենց ճնշումը, վերագնահատել իրենց պատմությունը և դրանով իսկ հասնել ֆեմինիստական գիտակցմանն ու ըմբռնումին իրենց իսկական ինքնության մասին»։ Նյուստրյոմի ֆեմինիստական դիրքորոշումը արտացոլված է նրա «Մոր կյանքից» (շվեդերեն՝ Denna värld är vår! Handbok i systerskap, 1978) և «Մատղաշ ծառ» (շվեդերեն՝ Återväxt, 1982) բանաստեղծական ժողովածուներում։ Նա աջակցել է շվեդ-ֆիննական ֆեմինիստական, պացիֆիստական և քաղաքական շարժումներին, այդ թվում՝ Վիետնամի շարժմանը, Սոցիալ-դեմոկրատական ասոցիացիայի «Հաց և վարդեր» (շվեդերեն՝ Bröd och Rosor) և իր կողմից հիմնադրված կանանց մարքսիստական ֆեմինիստական խմբին[3][4]։

1975 թվականից ի վեր Նյուստրյոմը հրատարակել է տարբեր ժանրերի 15 գիրք՝ պոեզիա, էսսեներ, վեպեր և ոչ գեղարվեստական գրականություն։ 1980-ականների կեսերից նա ավելի շատ սկսել է գրել ինքնակենսագրական ստեղծագործություններ։ «Տունը տիեզերքում» (շվեդերեն՝ Huset i rymden, 1984) բանաստեղծական հավաքածուում նա նկարագրում է այն տներն ու սենյակները, որտեղ ապրում էր ինքը։ Նրա «Վերափոխված փողոց» վեպը շվեդերեն՝ Den förvandlade gatan, 1991) մասամբ հիմնված է Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում Շվեդիայի մասին իր հիշողությունների վրա։ «Խելագարն այգում և այլ պատմություններ» (շվեդերեն՝ Galningen i trädgården och andra berättelser, 1996) ստեղծագործության մեջ նա նկարագրում է իր պատանեկան ճանապարհորդական փորձը Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում։ Իր կյանքի պատմությունը Նյուստրյոմը շարունակեց ներկայացնել «Նամակներ գյուղից Եվրոպայում» (շվեդերեն՝ Brev från en i Europa, 2001) և « Յոթ պատմություններ վաթսունական թվականներից» (շվեդական Sju berättelser från sextiotalet, 2009) ստեղծագործություններում[3]։

Նրա բանաստեղծությունների թարգմանությունները ներառվել են 2013 թվականին հրատարակված «Վեց ֆինն բանաստեղծներ»[5] երկլեզու գրքում։ Քննադատ Սթիվ Ուիտակերը բարձր է գնահատել բնության նկարագրությունը այս գրքի 2018 թվականի գրախոսության ընթացքում[6]՝ առանձնացնելով «Լետի գետը» բանաստեղծությունը[7]։

Կարիտա Նյուստրյոմը մահացել է Կորսնյասում 2019 թվականի հոկտեմբերի 12-ին[8]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Författaren Carita Nyström har avlidit – "Hon var en inspirationskälla och förebild"» (շվեդերեն)։ Vasabladet։ 14 октября 2019։ Վերցված է 29 апреля 2020 
  2. Widén, Gustaf։ «Nyström, Carita» (շվեդերեն)։ Uppslagsverket Finland։ Վերցված է 29 апреля 2020 
  3. 3,0 3,1 3,2 Lindqvist, Marit։ «Författaren och journalisten Carita Nyström har avlidit i en ålder av 79 år» (շվեդերեն)։ Svenska Yle։ Վերցված է 29 апреля 2020 
  4. Wass, Janne (14 октября 2019)։ «Carita Nyström – en arbetshäst i feminismens och ordets tjänst» (շվեդերեն)։ Ny Tid։ Վերցված է 29 апреля 2020 
  5. «Translation Thursday: Poets from Finland»։ Poetry Book Society։ 30 мая 2019։ Վերցված է 29 апреля 2020 
  6. Whitaker, Steve (12 мая 2018)։ «In The Archipelago: Kolme ǀ Tre - Three Poets From Finland. Ralf Andtbacka, Marko Hautala, Carita Nyström»։ Yorkshire Times։ Վերցված է 29 апреля 2020 
  7. Whitaker, Steve (14 октября 2018)։ «Poem Of The Week: ‘Lethe’s River’ By Carita Nyström»։ Yorkshire Times։ Վերցված է 29 апреля 2020 
  8. «Författaren Carita Nyström är död» (շվեդերեն)։ HBL։ 14 октября 2019։ Վերցված է 29 апреля 2020