ԽՍՀՄ Պետական բանկ

Խսհմ պետական բանկ, ԽՍՀՄ պետբանկ, Գոսբանկ (ռուս.՝ Государственный банк СССР, Госбанк), ԽՍՀՄ պետական բանկը 1930-ականներից մնինչև 1987 թվականը: Հանդես է եկել որպես միասնական էմիսիոն, դրամարկղային և հաշվարկային կենտրոն, ժողովրդական տնտեսության և բնակչության վարկավորման ու ֆինանսավորման հիմնական բանկ։ Մինչև 1923 թվականը կոչվել է ՌՍՖՍՀ պետական բանկ։ Հիմնադրվել է Լենինի նախաձեռնությամբ։ 1921-ի հոկտեմբերի 4-ին Լենինը ստորագրել է ՌՍՖՍՀ պետբանկ հիմնադրելու մասին ԺԿԽ-ի դեկրետը, որը 1921-ի հոկտեմբերի 7-ին հաստատել է ՀԿԳԿ-ի 4-րդ նստաշրջանը։ ԽՍՀՄ ԿԳԿ-ի 1923հուլիսի 6-ի որոշումով ՌՍՖՍՀ պետական բանկը երակազմվել է ԽՍՀՍ պետական բանկի։

ԽՍՀՄ Պետական բանկ
ԽՍՀՄ պետբանկ

State Emblem of the Soviet Union.svg
Տեսակ կենտրոնական բանկ
Երկիր Flag of the Soviet Union (1923).svg ԽՍՀՄ
Հապավում Պետբանկ, Գոսբանկ
Госбанк
Նախորդող Ռուսական կայսրության
պետական բանկ
(1860–1917/1922)
Հաջորդող ՌԴ կենտրոնական բանկ (1991–այժմ)
Հիմնադրված 1923
Լուծարված դեկտեմբերի 20, 1991
Իրավ. կարգավիճակ լուծարված
Շտաբակայան Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Նեգլիննայա փ. 12, Մոսկվա, ՌԽՍՖՀ, ԽՍՀՄ
Տարածաշրջան Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ
Գլխավոր քարտուղար Արոն Շեյման, Նիկոլայ Տումանով, Գեորգի Պյատակով, Մոիսեյ Կալմանովիչ, Լև Մարյասին, Սոլոմոն Կռուգլիկով, Ալեքսեյ Գրիչմանով, Նիկոլայ Բուլգարին, Նիկոլայ Սոկոլով, Նիկոլայ Բուլգարին, Յակով Գոլև, Վասիլի Պոպով, Նիկոլայ Բուլգարին, Ալեքսանդր Կոռովուշկին, Ալեքսեյ Պոսկոնով, Մեֆոդի Սվեշնիկով, Վլադիմիր Ալխիմով, Վիկտոր Դեմենցև, Նիկոլայի Գարետովսկիյ, Վիկտոր Գերաշչենկո և Անդրեյ Զվերև
Արժույթ ԽՍՀՄ ռուբլի
SUR (ISO 4217)

Սեփական պնդմամբ, Պետական բանկը ԽՍՀՄ տնտեսական և սոցիալական զարգացման պետական պլանի հիման վրա կազմակերպել և կարգավորել է դրամաշրջանառուբլիությունը, իրականացրել ժողտնտեսության կարճաժամկետ վարկավորումը, գյուղատնտեսական, մթերող և որոշ այլ ձեռնարկությունների ու կազմակերպությունների, սպառուբլիողական կոպերացիայի, անտառային և ջրային տնտեսությունների, ինչպես նաև գյուղական բնակչության կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորումն ու երկարաժամկետ վարկավորումը, հաշվարկները ժողտնտեսության մեջ, բյուջեի դրամարկղային կատարումը, կազմակերպել և ղեկավարել է խնայդրամարկղային գործը, կազմակերպել և իրագործել միջազգային հաշվարկներն ու վարկավորումը, գործառությունները թանկարժեք մետաղներով և արտարժույթով։

Համարվելի է իր ժամանակի խոշորագույն բանկերից մեկն աշխարհում։ 1981-ի տարեսկզբի դրությամբ այն սպասարկել է 764 000 հաճախորդի, որոնց համար բացվել էին ավելի քան 3,9 միլիոն հաշվարկային, ընթացիկ, վարկային և այլ հաշիվներ։ Պետբանկի միջոցով իրականացվող վճարային շրջանառուբլիության ծավալը 1980-ին կազմել է 2539 միլիարդ ռուբլի։ Պետբանկի իրավական դրությունը որոշվում էր ԽՍՀՄ Սինիստրների խորհրդի կողմից հաստատված կանոնադրությամբ։ Եղել է կենտրոնացված համակարգ, որը գլխավորում էր վարչությունը։ Վարչության նախագահ նշանակում էր ԽՍՀՄ Գերագույն սովետը։

Ունեցել է կենտրոնական ապարատ, միութենական և ինքնավար հանրապետություններում, երկրամասային և մարզային կենտրոններում, ինքնավար մարզերի և ինքնավար օկրուգների կենտրոններում՝ գրասենյակներ և պետական խնայադրամարկղերի վարչություններ, իսկ շըրջկենտրոններում, քաղաքներում և այլ բնակավայրերում՝ բաժանմունքներ, գործակալություններ (1984-ի սկզբին՝ 4464) և խնայդրամարկղերի լայն ցանց։

Հայկական հանրապետական գրասենյակը (պետբանկի Հայգրասենյակ) եղել է ԽՍՀՄ պետբանկի համակարգի օղակներից։ Կազմակերպվել էր 1924-ի մարտին (նախկինում՝ Հայաստանի պետբանկ և ՌՍՖՍՀ պետբանկի բաժանմունք)։ Ղեկավարել է Խորհրդային Հայաստանի տարածքում գտնվող ԽՍՀՄ պետբանկի հիմնարկությունների գործունեությունը, գտնվել ԽՍՀՄ պետական բանկի վարչության անմիջական ենթակայության տակ։ 1984-ի սկզբին ՀԽՍՀ-ում գործում էր ԽՍՀՄ պետական բանկի 49 բաժանմունք, քաղաքային մեկ վարչություն, ինֆորմացիոն հաշվողական կայան։ Բաժանմունքներ եղել են հանրապետության բոլոր շրջաններում (բացառությամբ՝ Գուգարքի, ներկայումս՝ ՀՀ Լոռվա մարզի հարավում) և քաղաքներում, այդ թվում՝ Քաջարանում, Չարենցավանում, Ջերմուկում։ Երևանում գործել 8 բաժանմունք։

Խորհրդի նախագահներԽմբագրել

Անուն Պատկեր Կառավարում Նշանակող
Սկիզբ Ավարտ
1 Արոն Շինման   1921 1924 Վլադիմիր Լենին
 
2 Նիկոլայ Տումանով   Մարտի 5, 1924 Հունվարի 16, 1926 Ալեքսեյ Ռիկով
 
3 Գեորգի Պյատակով   Ապրիլի 19, 1929 Հոկտեմբերի 18, 1930
4 Մոիսեյ Կալմանովիչ   Հոկտեմբերի 18, 1930 Ապրիլի 4, 1934 Վյաչեսլավ Մոլոտով
 
5 Լև Մարյասին   Ապրիլի 4, 1934 Հուլիսի 14, 1936
6 Սոլոմոն Կրուգլիկով   Հուլիսի 14, 1936 Սեպտեմբերի 15, 1937
7 [Ալեքսեյ Գրիչմանով   Սեպտեմբերի 15, 1937 Հուլիսի 16, 1938
8 Նիկոլայ Բուլգանին   Հոկտեմբերի 2, 1938 Ապրիլի 17, 1940
9 Նիկոլայ Սոկոլով   Ապրիլի 17, 1940 Հոկտեմբերի 12, 1940
10 Նիկոլայ Բուլգանին   Հոկտեմբերի 12, 1940 May 23, 1945 Իոսիֆ Ստալին
 
11 Յակով Գոլև   May 23, 1945 Մարտի 23, 1948
12 Վասիլի Պոպով   Մարտի 23, 1948 Մարտի 31, 1958 Գեորգի Մալենկով և Նիկոլայ Բուլգանին
 
 
13 Նիկոլայ Բուլգանին   Մարտի 31, 1958 August 15, 1958 Նիկիտա Խրուշչով
 
14 Ալեքսանդր Կոռովուշկին,   August 15, 1958 August 14, 1963
15 Ալեքսեյ Պոսկոնով   1963 1969 Ալեքսեյ Կոսիգին
 
16 Մեֆոդի Սվեշնիկով   1969 1976
17 Վլադիմիր Ախիմով   Հոկտեմբերի 11, 1976 Հունվարի 10, 1986 Նիկոլայ Տիխոնով
18 Վիկտոր Դեմենցև   Հունվարի 10, 1986 Օգոստոսի 22, 1987 Նիկոլայ Ռիժկով
 
19 Նիկոլայ Գարետովսկի   Օգոստոսի 22, 1987 Հունիսի 7, 1989
20 Վիկտոր Գերաշչենկո   Հունիսի 7, 1989 Օգոստոսի 26, 1991 Վալենտին Պավլով
21 Անդրեյ Զվերև   Օգոստոսի 26, 1991 Դեկտեմբերի 20, 1991 Իվան Սիլաև

ԳրականությունԽմբագրել

  • Госбанк СССР и его роль в развитии экономики страны (1921—1981 гг․), М․, 1981․ Վ․ Աղասյան