Վյաչեսլավ Մոլոտով

ռուս հեղափոխական

Վյաչեսլավ Միխայիլի Մոլոտով (իսկական ազգանունը՝ Սկրյաբին, փետրվարի 25 (մարտի 9), 1890[1], Sovetsk, Yaransky Uyezd, Վյատկայի գավառ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 8, 1986(1986-11-08)[2][3][4][…], Մոսկվա, ԽՍՀՄ[1]), ռուս հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական և պետական գործիչ: 1930-1941 թվականներին Ժողովրդական կոմիսարների նախագահ, ժողկոմիսար, 1939-1949, 1953-1956 թվականներին ԽՍՀՄ Արտաքին գործերի նախարար: 1921-1957 թվականներին ՀԿ(բ)Կ և ԽՄԿԿ գլխավոր ղեկավարներից մեկը: Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս: ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 1-4-րդ գումարման պատգամավոր:

Վյաչեսլավ Մոլոտով
Вячесла́в Миха́йлович Мо́лотов
Vyacheslav Molotov Anefo2.jpg
 
Կուսակցություն՝ ԽՄԿԿ
Կրթություն՝ Սանկտ Պետերբուրգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ (1916)
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ, դիվանագետ և պետական գործիչ
Դավանանք աթեիզմ
Ծննդյան օր փետրվարի 25 (մարտի 9), 1890[1]
Ծննդավայր Sovetsk, Yaransky Uyezd, Վյատկայի գավառ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանի օր նոյեմբերի 8, 1986(1986-11-08)[2][3][4][…] (96 տարեկան)
Վախճանի վայր Մոսկվա, ԽՍՀՄ[1]
Գերեզման Նովոդեվիչյան գերեզմանոց
Թաղված Նովոդեվիչյան գերեզմանոց
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ և Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Ամուսին Polina Zhemchuzhina?
 
Ինքնագիր Vyacheslav Molotov Signature 1944.png
 
Պարգևներ

Լենինի շքանշան, «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, «Պատվո նշան» շքանշան, «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ, «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ, Լենինի շքանշան, Լենինի շքանշան, Լենինի շքանշան, «Մուրճ և մանգաղ» մեդալ, Մոսկվայի 800-րդ ամյակին նվիրված մեդալ, «Աշխատանքի վետերան» մեդալ և «1941-1945 թթ Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 40-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ

Մանկություն և պատանեկությունԽմբագրել

Վ. Մոլոտովը Սկրյաբինների ընտանիքի թվով երրորդ երեխան էր: Հայրը՝ Միխայիլ Պրոխորովիչ Սկրյաբինը (1860—1923) գործակատար էր Կուկարկայում: Պապը՝ Պրոխոր Նաումովիչը (1823—1908 կամ 1909) ազնվական էր: Մայրը՝ Աննա Նեբոգատիկովան (1863—1921) Նոլինսկ քաղաքի առևտրականների ընտանիքից էր: Ընտանիքում 10 երեխա է ծնվել, որոնցից 3 մահացել են վաղ տարիքում (Միխայիլ, Վիկտոր, Նիկոլայ, Զինաիդա, Վլադիմիր, Վյաչեսլավ, Սերգեյ)[5]:

Դպրոցում ուսանելու տարիներին Վյաչեսլավ Սկրյաբինը ջութակ էր նվագում և բանաստեղծություններ գրում: 1902 թվականին ավագ եղբայրների հետ մինչև 1908 թվականը սովորում էր Կազանի առաջին ռեալական ուսումնարանում: Այդ տարիներին Կազանի երիտասարդության մեծ մասը բավականին ծայրահեղական տրամադրություն ուներ: Վյաչեսլավը մտավ մարքսիստական գրականության ուսումնասիրության ինքնակրթական խմբակներից մեկը: Այնտեղ նա ընկերացավ հարուստ առևտրականի որդու և խոշոր կարողության ժառանգ Վիկտոր Տիխոմիրովի հետ, որը մտավ Կազանի բոլշևիստական խումբ 1905 թվականին: Նրա հետևից 1906 թվականի ամռանը Սկրյաբինը մտավ ՌՍԴԲԿ և մասնակցություն է ունեցել ուսանողների ոչ լեգալ հեղափոխության կազմակերպմանը:

1909 թվականին ձերբակալվեց հեղափոխական գործունեության համար և արտաքսվեց Վոլոգդա[6]: Ազատ է արձակվել 1911 թվականին: Նույն թվականին էքստեռն հանձնելով քննությունը ռեալական ուսումնարանի համար ընդունվեց Սանկ Պետերբուրգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը և համաձայն սեփական դաստիարակությանը, ընդունվեց նավաշինական ֆակուլտետ, սակայն միանգամից տեղափոխվեց տնտեսական, որտեղ մինչև 1916 թվականը սովորեց մինչև 4-րդ կուրս. «Ես շատ քիչ եմ սովորել, սակայն իմ սեփական աշխատանքը, իմ ներսում, ավելի մեծ նշանակություն ուներ», - հիշում էր նա: Կուսակցական աշխատանքներ էր իրականացնում Պետերբուրգում և Մոսկվայում:

1912 թվականին սկսվեց հրատարակվել բոլշևիստական առաջին օրինական թերթը «Պրավդան»: Վյաչեսլավ Սկրյաբինին թերթի աշխատանքներին ընդգրկեց Տիխոմիրնովը, որը թերթի կարիքների համար խոշոր գումար փոխանցեց[7]: Այնտեղ Վ.Մ. Մոլոտովը աշխատում էր որպես խմբագրության քարտուղար 1912 թվականից մինչև 1913 թվականը: «Պրավդա» թերթի հրատարակման նախապատրաստությունների ժամանակ ծանոթացավ բոլշևիկ առաջնորդներից մեկի՝ Իոսիֆ Ստալինի հետ: Ստալինը դարձավ բոլշևիստական ընդհատակի ղեկավարներից էր, ում հետ Սկրյաբինը անձամբ հանդիպեց:

1914 թվականի աշնանից աշխատում էր Մոսկվայում քաղաքական կազմակերպության վերստեղծման վրա, որը փակվել էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին: Սակայն 1915 թվականին ձերբակալվել և արտաքսվել էր Իրկուտսկի նահանգ, բայց 1916 թվականին փախուստի դիմեց: Նույն թվականին դարձավ ՌՍԴԲԿ ԿԿ ռուսական բյուրո և մտավ նրա ղեկավար եռյակի մեջ:

Պատերազմի տարիներին ամեն կերպ խուսափում էր բանակից, ապրելով այլ ազգանունների տակ. «Այն ժամանակ լուսանկարներ չէին պահանջվում, դրանք այնքան էլ զարգացած չէին, սակայն պետք էր, որպեսզի տարիքը համապատասխաներ: Պատերազմ է, իսկ ես հենց զորակոչվելու տարիքում եմ: Ինչու եմ ես ազատված: Այ քեզ անիծված: Ուրեմն ազատված եմ, ինչ-որ հոդվածի համար...Թոքախտով հիվանդների համար նույնպես հոդված կար: Այդպես ես փետրվարյան հեղափոխությանը մասնակցում էի որպես Ալեքսանդր Պոտեխին: Եվ այն ժամանակ ես ստիպված էի թարմացնել իմ անձնագիրը»:

1915 թվականին Վյաչեսլավ Սկրյաբինը սկսեց օգտագործել Մոլոտով կուսակցական մականունը (20-րդ դարի սկզբին նույն մականունն ուներ սոցիալ-դեմոկրատական միջազգային շարժման գործիչ և «Իսկրա» ու «Զարյա» թերթերի աշխատակից Ալեքսանդր Պարվուսը):

Մոլոտովի թոռը պատմաբան և քաղաքագետ Վ. Ա. Նիկոնով նշեց, որ նման մականուն վերցնելը կապված էր նրա հետ, որ

  ...Մոլոտով, բավականին պրոլետարական, արդյունաբերական էր հնչում, ինչը պետք է համակրանք առաջացներ բանվորական դասակարգի մոտ, որոնք չէին սիրում մտավորականությունից սերած կուսակցականներին: Երկրորդ պատճառը բականին պարզ է: Պապիկիս համար այն ավելի հեշտ էր արտաբերել: Սկրյաբին ազգանվան մեջ առաջին երեք բաղաձայն հնչյունները նրան ստիպում էին կակազել, հատկապես, երբ նա հուզվում էր:
- « Իմ պապը, Վյաչեսլավ Մոլոտովը, Լենինին հոնորարներ չէր վճարում» հոդվածից
 


1917 թվականի փետրվարի 27-ին Պետրոգրադյան խորհրդի նիստի ժամանակ առաջին անգամ ելույթ ունեցավ որպես Մոլոտով: Նույն թվականի մարտի 4-ին ՌՍԴԲԿ ԿԿ Ռուսական բյուրոյի որոշմամբ Վյաչեսլավ Մոլոտովը մտավ «Պրավդա» թերթի խմբագրություն, նույն թվականին մարտին ընտրվեց պատգամավոր և Պետրոգրադյան խորհրդի գործկոմի անդամ, Պետրոգրադյան կոմիտեի ՌՍԴԲԿ անդամ: Փետրվարյան հեղափոխության ժամանակ Մոլոտովը արտահայտվում էր հեղափոխության տարածման պգտին և դեմ էր ժամանակավոր կառավարության աջակցելուն:

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետոԽմբագրել

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ԽՄԿԿ կուստոմսեր մտցնելուց հետո Վյաչեսլավ Մոլոտովին տրվեց 5 հերթական համարով կուստոմս:

1918 թվականին նա նշանակվեց Ժողովրդական գյուղատնտեսության խորհրդի նախագահ Հյուսիսային շրջանում, միևնույն ժամանակ նա Գրիգորի Զենոևի մերձավոր աշխատակիցներից էր:

1919 թվականին ՌԽՖՍՀ ԿԿ և ՌՍԴԲԿ լիազոր անձն էր Պովոլժեում: Նույն թվականին Պետրոգրադում լույս տեսավ Վյաչեսլավ Սկրյաբինի հեղինակած առաջին բրոշյուրը «Ինչպես են բանվորները սովորում ստեղծել իրենց տնտեսությունը», Մոլոտով մականվան տակ: 1919 թվականին «Կարմիր աստղ» քարոզչական նավով շրջագայության ժամանակ ծանոթացավ Նադեժդա Կրուպսկայայի հետ (Վ. Ի Լենինի հետ նա ծանոթացել էր դեռևս 1917 թվականի ապրիլին)[8]:

1920 թվականի սեպտեմբերից աշխատում էր ՌՍԴԲԿ Դոնեցկի նահանգի կոմիտեում, իսկ 1920 թվականի նոյեմբերից մինչև 1921 թվականի մարտը Ուկրաինայի ԿԿ քարտուղար:

Շուտով Վյաչեսլավ Մոլոտովը սկսեց սուր կոնֆլիկտներ ունենալ տեղի ղեկավարության հետ[9]: Այդ կապակցությամբ նրան տեղափոխում են կուսակցական ապարատ: 1921 թվականի մարտի 16-ից մինչև 1930 թվականի 21-ը Մոլոտովը համարվում էր ՌՍԴԲԿ ԿԿ քարտուղար (1921 թվականից պատասխանատու քարտուղար էր, սակայն 1922 թվականի ապրիլի 3-ին այդ պաշտոնի համար, որը ստացել էր «գլխավոր քարտուղար» անունը, Լենինի առաջարկով նշանակվեց Ստալինը):

Լենինի հողարկավորման կազմակերպման կոմիտեի անդամ: Լենինի մահից հետո Վ. Մոլոտովը սկսեց ակտիվորեն աջակցել Ստալինին վերջինիս քաղաքական հակառակորդների՝ Լև Տրոցկու, Գրիգորի Զենովևի, Լև Կամենևի և «աջ ընդդիմության» դեմ պայքարում:

1924-1927 թվականներին անդամակցության թեկնածու, 1929-1931 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի նախագահության անդամ: 1927 թվականին համարվում էր ՀԿԳԿ նախագահության անդամ:

1928 թվականից մինչև 1929 թվականը աշխատում էր կուսակցության մոսկովյան քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղար:

1930-ական թվականներինԽմբագրել

1930 թվականի դեկտեմբերի 19-ին ԿԿ և ՀԿԳԿ ԿԿ որոշմամբ Մոլոտովը նշանակվեց ԽՍՀՄ ԺԿԽ և Աշխատանքի և պաշտպանության խորհրդի նախագահ (1937 թվականի ապրիլին Աշխատանքի և պաշտպանության խորհուրդը լուծարվեց):

Մոլոտովի ԽՍՀՄ ԺԿԽ նախագահի պաշտոնում գտնվելու ժամանակն ընդունված է կապել ներքին համախառն արդյունքի բարձրացման և պետության զինվածության, շինարարության, արդյունաբերության, ուրբանիզացիայի և մոդեռնիզացիայի: Դրանք համընկան երկրի զարգացման արդյունավետ գործիքների և ժողովրդական տնտեսության ղեկավարման մոդելների հետագա կենտրոնացման և միատարր հասարակության ստեղծման համար այլ պետությունների թշնամական հարաբերությունների պայմաններում: Տվյալ որոնումը կապված էր հակասությունների, քաղաքական կյանքում բացասական երևույթների հետ, որոնք կապված էին ինչպես պահպանողական միտումների, այնպես էլ ձախծայրահեղական կառավարչա-հրամանատարական գործողությունների հետ լրտեսական աճող գործունեության ֆոնի վրա: Մոլոտովը քրտնաջան աշխատում էր առաջին և երկորորդ հինգամյակների ժամանակ, սակայն հիմնականում բարեկամական հարաբերություններ չուներ իր հիմնական օգնականների՝ ժողկոմիսարների հետ, դրանց թվում նաև ԽՍՀՄ ծանր արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսար Գ. Կ. Օրջոնիկիձեի հետ: Նման դեպքերում Ստալինը գրեթե միշտ աջակցում էր ԺԿԽ նախագահին:

1931-1932 թվականներին Մոլոտովը, մյուս բարձրագույն կուսակցական ներկայացուցիչների հետ մեկտեղ, արտակարգ լիազորի կարգավիճակով հաճախ զբաղվում էր հացամթերման մատակարարամամբ Ուկրաինայի հարավում: 1931 թվականի դեկտեմբերին ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի նիստի ժամանակ Մոլոտովը նշեց իր չափազանց դժգոհությունը խնդրի չիրականացման համար: Նա պահանջեց «հատուկ միջոցներ» կիրառել և բարձրացնել « բոլշևիստական զգոնությունը դասակարգային թշնամու հարաբերության մեջ»:

1936 Մոլոտովը գրեթե ինքը չհայտնվեց մեղադրյալի սեղանին, ելույթ ունենանալով Լև Կամենևի և Գրիգորի Զինովևի բաց գործընթացի դեմ:

Սակայն շուտով Մոլոտովը դադարեց դեմ լինել ռեպրեսիային, ավելին, նա ակտիվ մասնակցություն ունեցավ 1937-1938 թվականների զանգվածային ահաբեկչության կազմակերպմանը:

ԽՍՀՄ և Երրորդ Ռայխի միջև չհարձակման մասին պայմանագիրԽմբագրել

1939 թվականի ամռանը Մոլոտովը ակտիվորեն մասնակցում էր Մոսկվայում կայացած անգլո-ֆրանսիա-խորհրդային բանակցություններին, իսկ դրանց տապալումից հետո բանակցություններ վարեց և Գերմանիայի հետ չհարձակման մասին պայամանգիր պատրաստեց, որը Մոլոտովի զեկույցով վավերացվել էր ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի կողմից 1939 թվականի օգոստոսի 31-ին:

1939 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Մոլոտովի կողմից նոր գերմանա-խորհրդային պայմանագիր ստորագրվեց «Բարեկամության և սահմանի մասին»:

Վ. Մոլոտովը 1940 թվականի նոյեմբերի կեսին Բեռլին այցը պատասխան այց դարձավ Ռիբբենտրոպից Մոսկվա այցից հետո: Խորհրդային պատվիրակության Բեռլինում եռօրյա այցի ընթացքում Ադոլֆ Հիտլերի հետ բանակցություններ և երկու պաշտոնական հանդիպումներ Իոահիմ Ռիբենտրոպի հետ, սակայն այդ բանակցությունների արդյունքում կողմերը այդպես էլ համաձայնության չեկան. խորհրդային կողմը չէր միանում 1940 թվականի Բեռլինյան պակտին:

Անձնական կյանքԽմբագրել

1921 թվականին Վ. Մոլոտովը ամուսնացավ Պոլինա Ժեմչուժինայի հետ: Նրանց թոռան խոսքերով. «Նրանք չափազանց շատ էին սիրում, նույնիսկ պաշտում էին իրար, թեպետ շատ տարբեր էին՝ պապս հասարակ մարդ էր, իսկ տատս՝ ազնվական»: 1949 թվականին Պոլինա Ժեմչուժինան ձերբակալվեց: Նրա ձերբակալումից առաջ ամուսինները ձևականորեն բաժանվել և տեղափոխվել էին: «Մոլոտովը իր ողջ կյանքը սիրում էր Պոլինա Սեմյոնովնային - գրում է Լ. Մլեչինը: - Երբ նա ինչ-որ տեղ էր գնում, ապա միշտ իր հետ վերցնում էր կնոջ և դստեր լուսանկարները: Կնոջ ձերբակալությունը նրա համար մեծ դժբախտություն էր»:

Ստալինի մահից առաջ Ժեմչուժինան ձերբակալվել էր աքսորում և տեղափոխվել Մոսկվա, որտեղ հարցաքննվում էր նոր գործընթաց սկսելու ընթացքում: 1953 թվականի մարտին՝ Ստալինի մահից անմիջապես հետո, նրա թաղման օրերին վերջինս ազատ արձակվեց Բերիայի կողմից և վերադարձվեց Մոլոտովի մոտ:

Մոլոտվը ուներ մեկ դուստր՝ Սվետլանան (1926—1989) համաշխարհային պատմության ինստիտուտի գիտական աշխատակից:

Առաջին փեսան՝ փորձարկիչ օդաչու Վ.Ս. Իլյուշին, ավիակոնստրուկտոր Ս.Վ. Իլյուշինի որդին:

Երկրորդ փեսան՝ Ալեքսեյ Նիկոնովը (1917—1992) ՆԳԺԿ-ի աշխատակից էր, Միջազգային հարաբերությունների Մոսկվայի պետական ինստիտուտի պրոֆեսոր, հետագայում Համաշխարհային տնտեսության և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի անդամ, «Կոմունիստ» ամսագրի խմբագիր:

ՊարգևներԽմբագրել

  • Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (սեպտեմբերի 30 1943)
  • Լենինի 4 շքանշան (1940; սեպտեմբերի 30 1943, 1945; 1950)
  • «Հարգանքի նշան» շքանշան
  • Մեդալներ

ՓաստերԽմբագրել

  • ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի ղեկավարների մեջ ամենաերկարակյաց ղեկավարներից էր
  • Նրա թոռան վկայությունների համաձայն Ստալինից հետո համաշխարհային քաղաքական գործիչներից Վ.Մ. Մոլոտովը հատկապես հարգում էր Ու. Չերչիլին
  • Մոլոտովի պատվին անվանվել էր պարզագույն վառվող նռնակը՝ «Մոլոտովի կոկտեյլ»
  • ԳԱԶ-51 բեռնատարը, որը արտահանվում էր արտասահման, անվանվեց «Մոլոտովկա»
  • Մոլոտովը մոլի ծխող էր:

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #11873461X // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 filmportal.de — 2005.
  4. 4,0 4,1 4,2 Store norske leksikon(նորվ.) — 1978.
  5. «сайт «Люди.ру»» (ռուսերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-21-ին։ Վերցված է 2010-05-21 
  6. Чуев Ф. Сто сорок бесед с Молотовым
  7. Щуплов, Александр «Мой дед, Вячеслав Молотов, не платил Ленину гонораров» // "Родная газета" № 18 (104), 20 мая 2005 г., полоса 36
  8. А. Захаров, «ЧОН // Очерки по истории Октябрьской революции в Нижегородской губернии», Н.-Новгород, 1927 г., стр. 47-54
  9. «Сахаров В.А. Политическое завещание Ленина. 200..»։ vk.com։ Վերցված է 2017-01-17 

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Աուդիո