Ժան Պոլ Մարատ

ֆրանսիացի գրող

Ժան Պոլ Մարատ (ֆր.՝ Jean-Paul Marat, մայիսի 24, 1743(1743-05-24)[1][2][3][…], Boudry, Նևշատել, Շվեյցարիա[4] - հուլիսի 13, 1793(1793-07-13)[1][2][3][…], Փարիզ, Ֆրանսիա[4]), Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության գործիչ, գիտնական, հրապարակախոս։

Ժան Պոլ Մարատ
ֆր.՝ Jean-Paul Marat
Դիմանկար
Ծնվել էմայիսի 24, 1743(1743-05-24)[1][2][3][…]
ԾննդավայրBoudry, Նևշատել, Շվեյցարիա[4]
Մահացել էհուլիսի 13, 1793(1793-07-13)[1][2][3][…] (50 տարեկան)
Մահվան վայրՓարիզ, Ֆրանսիա[4]
ԳերեզմանՊանթեոն (Փարիզ)
ՔաղաքացիությունRoyal Standard of the King of France.svg Ֆրանսիա[5] և Civil Ensign of Switzerland.svg Շվեյցարիա
Մայրենի լեզուֆրանսերեն
ԿրթությունՍենթ Էնդրյու համալսարան
ԵրկերLes Chaînes de l'esclavage?
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, լրագրող և բժիշկ
Զբաղեցրած պաշտոններՖրանսիայի ազգային ժողովի պատգամավոր
Քաղաքական կուսակցությունՅակոբինյան ակումբ
Ստորագրություն
БСЭ1. Автограф. Автографы. 4.svg
Jean-Paul Marat Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է Շվեյցարիայում։ 1759 թվականից հաստատվել է Ֆրանսիայում, ուսումնասիրել է բնական և փիլիսոփայական գիտությունները, կրել լուսավորիչներ Ժան Ժակ Ռուսոյի և Շ. Մոնտեսքյոյի գաղափարական ազդեցությունը։ 1765 թվականին տեղափոխվել է Մեծ Բրիտանիա, զբաղվել բնական գիտություններով և բժշկությամբ։ 1775 թվականին Էդինբուրգի համալսարանը նրան շնորհել է բժշկության դոկտորի գիտական աստիճան։ 1775 թվականին Ամստերդամում լույս է տեսել Մարատի «Մարդու մասին...» բնափիլիսոփայական երկը, որին բացասաբար վերաբերվեցին Դ. Դիդրոն և Վոլտերը, նրանում արտահայտված հակամատերիալիստական ուղղության համար։ Մարատի առաջին քաղաքական երկը՝ «Ստրկության շղթաները» (անգլ.), լույս է տեսել 1774 թ., որտեղ հեղինակը քննարկել է հեղափոխության անխուսափելիության և հեղափոխական պայքարի հարցերը։ Այդ առաջավոր գաղափարները նա զարգացրել է քաղաքական-իրավաբանական «Քրեական օրենսդրության նախագիծ» (1780) աշխատության մեջ։ 1776 թվականից վերադարձել է Փարիզ, զբաղվել է բժշկությամբ և ֆիզիկայով։ Հեղափոխությունը սկսվելուն պես նա թողել է գիտությունը և նվիրվել ապստամբ ժողովրդի գործին։ 1789 թվականի սեպտեմբերից հրատարակել է «Ժողովրդի բարեկամ» թերթը, որի էջերում հետևողականորեն պաշապանել է հեղափոխության զարգացման խնդիրները, մերկացրել նրա դավաճաններին (Ժ. Նեկեր, 0. Միրաբո, Մ. Լաֆայեա), ինչպես նաև ժիրոնդիստների քաղաքականությունը։ Հալածվելով իշխանություններից՝ 1790 թվականից անցել է ընդհատակ։ Հիմնական խնդիր ունենալով քաղաքական հարցերը լուծել՝ Մարատը մշակել է նաև հեղափոխության սոցիալական խնդիրները, հետևողականորեն պաշապանելով ժողովրդի և հատկապես ունեզուրկ խավերի շահերը, որով ձեռք է բերել մեծ ժողովրդականություն։ 1792 թվականին ընտրվել է Կոնվենտում։ Հեղափոխական ուժերը համախմբելու նպատակով Մարատը «ժողովրդի բարեկամ» թերթը վերանվանել է «Ֆրանսիական հանրապետության լրագիր»՝ կոչ անելով մոռանալ կուսակցական տարաձայնությունները, միավորել բոլոր ուժերը հանուն հանրապետության փրկության։ Ժիրոնդիստները չընդունեցին Մարատի առաջարկները և 1793 թվականի ապրիլին Կոնվենտի որոշմամբ Մարատին ձերբակալեցին (հակառակ նրա դեպուտատական անձեռնմխելիության) ն հանձնեցին հեղափոխական տրիբունալին, որտեղ Մարատն արդարացվեց և հաղթականորեն վերադարձավ Կոնվենտ։ Մաքսիմիլիեն Ռոբեսպիեռի հետ (երկուսով գլխավորում էին յակոբինյաններին) ղեկավարեց ընդդեմ ժիրոնդիստների 1793 թվականի մայիսի 31-ի-հունիսի 2-ի ժողովրդական ապստամբության նախապատրաստությունը։ Սակայն ծանր հիվանդությունը թույլ չտվեց Մարատին ակտիվորեն մասնակցել Կոնվենաի գործունեությանը յակոբինյան դիկտատուրայի հաստատումից հետո։ Բայց հիվանդ Մարատը շարունակել է հրատարակել իր թերթը։ Սպանվել է ժիրոնդիստների դրդմամբ՝ Շարլոտ Կորդեի ձեռքով։ Մարատի թաղումը վերածվել է քաղաքական մեծ ցույցի։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Sycomore (фр.) / Assemblée nationale
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Энциклопедия Брокгауз (нем.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118577441 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  5. LIBRIS — 2012.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 299