Թուրքիայի քաղաքական կուսակցություններ

Վիքիմեդիայի նախագծի ցանկ

Թուրքիան բազմակուսակցական համակարգ ունեցող խորհրդարանական ժողովրդավարական պետություն է։ Այս հոդվածում նշվում է խորհրդարանում ներկայացված հիմնական կուսակցությունները և փոքր կուսակցությունները, որոնք բավարարում են Գերագույն ընտրական հանձնաժողովի պահանջներին (թուրքերեն, YSK) և ընդգրկված են ընտրությունների քվեաթերթիկում։

Հիմնական կուսակցություններԽմբագրել

Ներկայումս Թուրքիայի խորհրդարանում ներկայացված են 9 կուսակցություններ։

անվանում տարեթիվ առաջնորդ գաղափարախոսություն խորհրդարան միջազգային
Արդարություն և զարգացում կուսակցություն թուրք.՝ Adalet ve Kalkınma Partisi, AKP 2001 Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան Աջ կենտրոն. սոցիալական կոնսերվատիզմ, տնտեսական լիբերալիզմ, իսլամիզմ 312 Եվրոպական պահպանողականների և ռեֆորմիստների դաշինք
հանրապետական ժողովրդական կուսակցություն թուրք.՝ Cumhuriyet Halk Partisi, CHP 1919 Քեմալ Քիլիչդարօղլու Ձախ կենտրոն. Քեմալիզմ, ժողովրդավարական սոցիալիզմ, սոցիալական ժողովրդավարություն, աշխարհիկություն 127 Պրոգրեսիվ դաշինք,Սոցիալիստական միջազգային կազմակերպությունը, Եվրոպական սոցիալիստների կուսակցություն
Ազգային գործողությունների կուսակցություն թուրք.՝ Milliyetçi Hareket Partisi, MHP 1969 Դավիթ Բախչելի Ծայրահեղ աջակողմյան. Թուրք ազգայնականություն, պանթյուրքիզմ, նեոֆաշիզմ, եվրոսկեպտիցիզմ 52
Ժողովրդական դեմոկրատական կուսակցություն թուրք.՝ Halkların Demokratik Partisi, HDPքրդ.՝ Partiya Demokratik a Gelan 2012 Սելահաթին Դեմիրթաշ Ձախակողմյան. ժողովրդավարական սոցիալիզմ, շրջակա միջավայրի պաշտպանություն ,անմիջական ժողովրդավարություն, փոքրամասնությունների իրավունքներ, հակաազգայնականություն 27
Անատոլիական կուսակցություն թուրք.՝ Anadolu Partisi, AnaParti 2014 Էմինե Ուլքեր Թարխան Ձախ կենտրոնը, թուրքական ազգայնականություն, շրջակա միջավայրի պաշտպանություն, սոցիալական ժողովրդավարություն, առաջադեմություն, քեմալիզմը, աշխարհիկություն 1
Ազգի կուսակցություն և արդարություն թուրք.՝ Millet ve Adalet Partisi, MİLAD 2014 Իդրիս Նայիմ Շահին

Մեհմետ Բոզեմիր

Ազատ ազգայնականություն, պոպուլիզմ 1
Ժողովրդավարական առաջադիմական կուսակցություն թուրք.՝ Demokratik Gelişim Partisi, DGP 2014 Իդրիս Բալ Աջակողմյան. քիզմաթիզմ, ազատական կոնսերվատիզմ 1
Էլեկտրոնական ժողովրդավարական կուսակցություն թուրք.՝ Elektronik Demokrasi Partisi, EDP կամ e-Parti 2014 Էմիրխան Խալջի Կենտրոն. էլեկտրոնային ժողովրդավարություն,ուղղակի ժողովրդավարություն, ազատականություն , քեմալիզմ 1
Ժողովրդավարական ժողովրդական կուսակցություն թուրք.՝ Demokratik Bölgeler Partisi, DBPքրդ.՝ Partiya Herêman a Demokratîk 2014 Էմին Այնա Ձախ կենտրոն, ձախակողմյան, ժողովրդավարական սոցիալիզմ,

քրդական ազգայնականություն, փոքրամասնությունների իրավունքներ, ֆեմինիզմ, եվրոպական ինտեգրացիա

1 Եվրոպական սոցիալիստների կուսակցություն, Սոցիալիստական միջազգային կազմակերպությունը

Փոքր կուսակցություններԽմբագրել

Գրանցված կուսակցություններ, չներկայացված խորհրդարանում։

  • Թուրքական կոմունիստական կուսակցություն / Մարքսիստական-լենինիստական (թուրք.՝ Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist in Turkish, TKP/ML; 1972)։ Մարքսիզմ-լենինիզմ-մաոիզմ։ Ունի զինված թև՝ Թուրքիայի աշխատավորների և գյուղացիների ազատագրական բանակ (թուրք.՝ Türkiye İşci ve Köylü Kurtuluş Ordusu, TIKKO): Վերապրել է բազում բաժանումներ, գործում է ընդհատակյա, Թուրքիայում ճանաչված է որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։ Մարքսիստական-լենինիստական կուսակցությունների և կազմակերպությունների միջազգային կոնֆերանսի անդամ է։
  • Դեմոկրատական կուսակցություն (թուրք.՝ Demokrat Parti, DP; 1983)։ Աջակենտրոն, թուրք ազգայնականություն, ազատական ազգայնականություն, ազատական կոնսերվատիզմ, լիբերալիզմ, քեմալիզմ։ Ստեղծվել է արգելված արդարություն կուսակցուրյան հիման վրա՝ Սուլեյման Դեմիրելի կոզմից, որպես ճիշտ ուղու կուսակցություն։ 1991-1996 թվականներին եղել է իշխող կուսակցություն։
  • Հայրենիք կուսակցություն (թուրք.՝ Anavatan Partisi; 1983)։ Աջակենտրոն, թուրք ազգայնականություն, տնտեսական ազատականացում, ազատական կոնսերվատիզմ, պահպանողականություն, եվրաինտեգրացում։ Կազմավորվել է Թուրքիայի զինված ուժերի փոխվարչապետ Թուրգութ Օզալի կողմից՝ 1980-1982 թվականներին։ Ղեկավարում էր 1983-ից մինչև 1989 թվականը։ 2009-ին միացավ Դեմոկրատական կուսակցությանը։ Այն վերականգնվել է 2011 թվականին։
  • Դեմոկրատական ձախ կուսակցություն (թուրք.՝ Demokratik Sol Parti — DSP; 1985)։ Ձախակենտրոն, սոցիալ-դեմոկրատիա, քեմալիզմ, աշխարհիկություն։ Ստեղծվել է նախկին վարչապետ Բյուլենթ Էջևիթի կողմնակիցների կողմից։
  • Թուրքիայի և Հյուսիսային Քրդստանի Մոիստական կոմունիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Maoist Komünist Partisi, MKP; 1987)։ Մարքսիզմ-լենինիզմ-մաոիզմ։ Ստեղծվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության պառակտման արդյունքում / մարքսիստ-լենինիստ։ Այն ունի զինված թև` Ժողովրդական ազատագրական բանակ (թուրք.՝ Halk Kurtuluş Ordusu, HKO) և Ժողովրդական կուսակցական ուժեր։ Գործում է ընդհատակյա, Թուրքիայում ճանաչվում է որպես ահաբեկչական։ Հեղափոխական միջազգային շարժման և կոմունիստական և բալկանների աշխատողական կուսակցության համաժողովի անդամ է։
  • Աշխատողական կուսակցություն (թուրք.՝ İşçi Partisi, İP; 1992)։ Գիտական սոցիալիզմ, հակասեմականիզմ, ազգային-ժողովրդավարական հեղափոխություն, քեմալիզմ, մաոիզմ, ազգայնականություն։ Այն ստեղծվել է Թուրքիայի հեղափոխական աշխատողների և գյուղացիների կուսակցության, Թուրքիայի աշխատավորների և գյուղացիների կուսակցության, Սոցիալիստական աշխատողների և գյուղացիների կուսակցության, Սոցիալիստական աշխատողների և գյուղացիների կուսակցության և Սոցիալիստական կուսակցության հիմքի վրա։
  • Ազգային կուսակցություն (թուրք.՝ Millet Partisi, MP; 1992)։ Աջակողմյան, կոնսերվատիզմ, ազգայնականություն։ Ստեղծվել է բարեփոխումների դեմոկրատական կուսակցության հիմքի վրա։
  • Մեծ միության կուսակցություն (թուրք.՝ Büyük Birlik Partisi, BBP; 1993)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, սունի իսլամիզմ, կոնսերվատիզմ, թուրք ազգայնականություն։ Ստեղծված է Ազգայնական կուսակցության աջ թևի կողմից, որը պառակտումից հետո վերանվանվել է Ազգային շարժման կուսակցության։
  • Մարքսիստ-լենինիստական կոմունիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Marksist-Leninist Komünist Partisi, MLKP; 1994)։ Կոմունիզմ, մարքսիզմ-լենինիզմ, հակադեոնիզիզմ, խոջաիզմ։ Ձևավորվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության / Մարքսիստական-Լենինիստական շարժման և Թուրքիայի կոմունիստական աշխատավորական շարժումից։ Ունի զինված թև՝ ազքատների և ճնշվածների զինված ուժերը(թուրք.՝ Fakirlerin ve Ezilenlerin Silahlı Kuvvetleri, FESK)։ Գործում է ընդհատակյա, Թուրքիայում ճանաչված է որպես ահաբեկչական։ Այն մտնում է միջազգային համակարգման կուսակցությունների և կազմակերպությունների միավորման մեջ։
  • Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն (թուրք.՝ Liberal Demokrat Parti, LDP; 1994)։ Լիբերալիզմ։ Այն ստեղծվել է Թուրքիայի նախագահ Թուրգութ Օզալի մահվանից հետո իր խորհրդական գործարար Բեսիմ Թիբուկի կողմից։
  • Ազատություն և համերաշխություն կուսակցություն (թուրք.՝ Özgürlük ve Dayanışma Partisi, ÖDP; 1996)։ Ձախակողմյան, ժողովրդավարական սոցիալիզմ, ազատական ​​սոցիալիզմ, ֆեմինիզմ, էկո-սոցիալիզմ, հակազգային, անիմիլիտարիզմ։ Այն ստեղծվել է մոիստական «Հեղափոխական ուղի» կազմակերպության, Միասնական սոցիալիստական կուսակցության, «Նոր ուղի» տրոյկկիզական կազմակերպության, Թուրքիայի և Հյուսիսային Քուրդիստանի ազատագրման կուսակցության և այլ ձախակողմյան կազմակերպությունների միավորման արդյունքում։ Կուսակցության ներսում գործում են մի քանի հոսանքներ՝ ազատամտական սոցիալիստական պլատֆորմ (ստեղծվել է «Հեղափոխական ուղու» հիմքի վրա), «Հեղափոխական համերաշխություն» և «Նոր ուղի» (Չորրորդ Միջազգային կազմակերպության թուրքական բաժին)։ Այն եվրոպական հակա-կապիտալիստական ​​ձախակողմյանների և եվրոպական ձախակողմյանների մի մասն է։
  • Աշխատավորական կուսակցություն (թուրք.՝ Emek Partisi, EMEP; 1996)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, մարքսիզմ-լենինիզմ, գիտական սոցիալիզմ։ Ստեղծվել է որպես աշխատանքային կուսակցություն (թուրք.՝ Emeğin Partisi, EMEP) աշխատավորական կուսակցության հիմքի վրա։ Ժամանակակից անվանումը 2005 թվականից ի վեր է, այն բանից հետո մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը արգելեց, գտնելով խախտում մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 11-րդ հոդվածի հետ կապված։ Մտնում է միջազգային համաժողովի Մարքսիստական-լենինիստական կուսակցությունների և կազմակերպությունների (Միասնություն և պայքար) մեջ։
  • Հեղափոխական սոցիալիստական աշխատավորական կուսակցություն (թուրք.՝ Devrimci Sosyalist İşçi Partisi, DSİP; 1997)։ Տրոցկիզմ։ Այն ստեղծվել է «Սոցիալիստական աշխատող» ամսագրի հիման վրա։ Միջազգային սոցիալիստական միտման անդամ է։
  • Այլընտրանքային կուսակցություն (թուրք.՝ Alternatif Parti, ALPA или AL PARTİ; 1998)։ Աջակենտրոն, քեմալիզմ, թուրքական ազգայնականություն, աշխարհիկություն։
  • Բարիություն կուսակցություն (թուրք.՝ Saadet Partisi, SP; 2001)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, սունի իսլամիզմ, կոնսերվատիզմ, «Միլի Ցերուշ», հակաատլանտիզմ, հակաեվրոպականություն։ Ստեղծվել է Բարորություն կուսակցության արգելումից հետո նրա պահպանողական թևի միջոցով։
  • Թուրքիայի անկախ կուսակցություն (թուրք.՝ Bağımsız Türkiye Partisi, BTP; 2001)։ Աջակողմյան, պահպանողականություն, թուրքական ազգայնականություն, տնտեսական անկախություն, սոցիալական ազգայնական պետություն, մահմեդականություն։ Ստեղծվել է բժիշկ-պրոֆեսոր Հեյդար Բաշի կողմից։
  • Սոցեալ-դեմոկրատական կուսակցություն (թուրք.՝ Toplumcu Demokratik Parti, TDP; 2002)։ Սոցիալական ժողովրդավարություն։ Ստեղծվել է Դեմոկրատական ձախ կուսակցության պառակտման արդյունքում։
  • Սոցիալիստական դեմոկրատական կուսակցություն (թուրք.՝ Sosyalist Demokrasi Partisi, SDP; 2002)։ Սոցիալիստական ​​ժողովրդավարություն, մարքսիզմ-լենինիզմ, ինտերնացիոնալիզմ։ Ստեղծվել է Սոցիալիստական ​​գործողությունների պլատֆորմի հիման վրա (Ազատության և Համերաշխության կուսակցության խմբակցություն)։
  • Իրավունքի և ազատության կուսակցություն (թուրք.՝ Hak ve Özgürlükler Partisi, HAK-PAR; 2002)։ Ձախակենտրոն, քրդական ազգայնականություն։
  • «Հայրենիք» կուսակցություն (թուրք.՝ Yurt Partisi; 2002)։ Աջակողմյան, պահպանողականություն, ազգայնական պահպանողականություն։
  • Անկախ հանրապետական կուսակցություն (թուրք.՝ Bağımsız Cumhuriyet Partisi, BCP; 2002)։ Ձախակենտրոն, քեմալիզմ։
  • Երիտասարդություն կուսակցություն (թուրք.՝ Genç Parti, GP; 2002)։ Աթ կենտրոն, աջակողմյան պոպուլիզմ, ազգայնականություն , էտատիզմ, աշխարհիկություն, հանրապետականություն։
  • Աշխատավորական շարժման կուսակցություն (թուրք.՝ Emekçi Hareket Partisi, EHP; 2004)։ Ծայրահեզ ձախակողմյան, մարքսիզմ-լենինիզմ, գիտական սոցիալիզմ։ Ստեղծվել է Սոցիալիստական Դեմոկրատական կուսակցության պառակտման արդյունքում։
  • Ազգային վերածնունդ կուսակցություն (թուրք.՝ Halkın Yükselişi Partisi, HYP; 2005)։ Կենտրոնամետ, քեմալիզմ, սոցիալական ժողովրդավարություն, ազգայնականություն։ Ստեղծվել է Հայտնի գիտնական և աստվածաբան, Ստամբուլի համալսարանի պրոֆեսոր Յաշար Նուրի Օզթուրքի ժողովրդական վերածնունդ շարժման հիման վրա։
  • Ժողովրդական ազատական կուսակցություն (թուրք.՝ Halkın Kurtuluş Partisi, HKP; 2005): Կոմունիզմ, մարքսիզմ, լենինիզմ։
  • Աշխատավորական եղբայրության կուսակցություն (թուրք.՝ İşçi Kardeşliği Partisi; 2006)։ Ձախակենտրոն, սոցիալիզմ, ժողովուրդների եղբայրություն, աշխատողների իրավունքների պաշտպանություն։
  • Ժողովրդավարական մասնակցության կուսակցություն (թուրք.՝ Katılımcı Demokrasi Partisi, KDP или KADEP; 2006)։ Քրդական ազգայնականություն։ Ֆեդերալիզմ։
  • Թուրքական իրավապաշտպանական կուսակցություն (թուրք.՝ Türkiye Müdafa i Hukuk Partisi, TMHP; 2006)։ Աջակենտրոն, ազատականություն։
  • Հեղափոխական աշխատողական կուսակցություն (թուրք.՝ Devrimci İşçi Partisi, DİP; 2007)։ Կոմունիզմ, տրոքսկիզմ, հեղափոխական մարքսիզմ։ Չորրորդ ինտերնացիոնալի վերակազմավորման համակարգող հանձնաժողովի անդամ։
  • Ճիշտ ուղու կուսակցություն (թուրք.՝ Doğru Yol Partisi, DYP; 2007)։ Աջակենտրոնը, թուրքական ազգայնականություն, տնտեսական լիբերալիզմ, պահպանողականություն։
  • Օրենքի և հավասարության կուսակցություն (թուրք.՝ Hak ве Eşitlik Partisi, Hepar; 2008)։ Երրորդ ուղի, թուրքական ազգայնականություն, պոպուլիզմ, սոցիալական արդարություն։
  • Օրենքի և ճշմարտության կուսակցություն (թուրք.՝ Hak ve Hakikat Partisi, HAK PARTİ; 2008)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, իսլամիզմը, պահպանողականություն, սոցիալական արդարություն։
  • Թուրքիայում փոփոխությունների շարժում (թուրք.՝ Türkiye Değişim Hareketi, TDH; 2009)։ Սոցիալական ժողովրդավարություն։
  • Ժողովրդական կուսակցություն (թուրք.՝ Ulusal Parti; 2010)։ Երրորդ ուղի `թուրքական ազգայնականություն, սոցիալիզմ, քեմալիզմ, պանթուրքիզմ, հակաիմպերիալիզմ, հակաֆունդամենտալիզմ, հակակապիտալիստական, հակաանջատողականություն։
  • ճնշվածների սոցիալիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Ezilenlerin Sosyalist Partisi, ESP; 2010)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, մարքսիզմ-լենինիզմ։
  • Սոցիալական հաշտեցման և զարգացման բարեփոխման կուսակցություն (թուրք.՝ Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisi, TURK PARTİ; 2010)։ Կենտրոնականություն, սոցիալական խաղաղություն, բարեփոխականություն, արդարություն, հավասարություն, ազատություն, ազգայնականություն, համերաշխություն։
  • Թուրքիայի ազգայնական կուսակցություն (թուրք.՝ Milliyetçi Türkiye Partisi, MTP; 2011)։ Թուրքական ազգայնականություն։
  • Հեղափոխական ժողովրդական կուսակցություն (թուրք.՝ Devrimci Halk Partisi, DEV-PARTİ; 2011)։ Ձախակենտրոն, սոցիալիզմ։
  • Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն (թուրք.՝ Sosyal Demokrat Parti, SODEP; 2011)։ Ձախակենտրոն, Սոցիալ-ժողովրդավարություն։ Ստեղծվել է հավասարության և ժողովրդավարության կուսակցության անդամներից բաղկացած մի խումբ անդամների կողմից։
  • Ապագայի կանաչ և ձախ կուսակցություններ (թուրք.՝ Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi, YSGP; 2012)։ Ձախակողմյան, ազատական սոցիալիզմ, կանաչ քաղաքականություն, հակակապիտալիստական, ալտերգլոբալիզմ, անմիջական ժողովրդավարություն, աշխարհիկություն, տրանսֆեմինիզմ։ Ձևավորվել է կանաչների և Հավասարություն և ժողովրդավարություն կուսակցությունների միավորման արդյունքում։
  • «Անարգել Թուրքիա» կուսակցություն (թուրք.՝ Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi, YSGP; 2012)։ Հաշմանդամների իրավունքների պաշտպանություն։
  • Իրավունքի և Արդարության կուսակցություն (թուրք.՝ Hak ve Adalet Partisi, HAP; 2013)։ Թուրքական ազգայնականություն և հայրենասիրություն, պոպուլիզմ, քեմալիզմ, սոցիալական արդարություն։
  • «Գեզի» կուսակցություն (թուրք.՝ Gezi Partisi; 2013)։ Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն։ Ստեղծվել է Թաքսիմ-Գեզիի այգու պաշտպանության ելույթից հետո։
  • Ազատ գործերի կուսակցություն (թուրք.՝ Hür Dava Partisi, HÜDA PAR; 2013)։ Աջակողմյան, իսլամական ժողովրդավարություն, համա-իսլամիզմ, կոնսերվատիզմ, սոցիալական արդարություն։ Ստեղծվել է քրդական Հեզբոլլահի նախկին ակտիվիստների կողմից։ Կուսակցության անդամները հիմնականում քրդական սունիներ են։
  • Պահպանողական վերածննդի կուսակցություն (թուրք.՝ Muhafazakar Yükseliş Partisi, MYP; 2013)։ Թուրքական ազգայնականություն, պահպանողականություն։ Ստեղծվել է ազգայնական և պահպանողական կուսակցության հիման վրա։
  • Սոցիալիստական վերակառուցման կուսակցություն (թուրք.՝ Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi, SYKP; 2013)։ Մարքսիզմ-լենինիզմ, ինտերնացիոնալիզմ, էկո-սոցիալիզմ, ֆեմինիզմ։ Ստեղծվել է Ազատ նախաձեռնությունների սոցիալական կուսակցության, Սոցիալիստական աշխատավորների կուսակցության, Ապագայի սոցիալիստական կուսակցության և Սոցիալիստական միասնության շարժման միավորման արդյունքում։
  • Կոմունիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Komünist Partisi, KP; 2014)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, կոմունիզմ, մարքսիզմ-լենինիզմ։ Ստեղծվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության պառակտման արդյունքում։ Մտնում է կոմունիստական և աշխատավորական կուսակցությունների և միավորած «Կոմունիստական և աշխատանքային կուսակցությունների նախաձեռնություն» միջազգային խորհրդարանի մեջ։
  • Թուրքիայի ժողովրդական կոմունիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Halkın Türkiye Komünist Partisi, HTKP; 2014)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, կոմունիզմ, մարքսիզմ-լենինիզմ։ Ստեղծվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության պառակտման արդյունքում։
  • Կենտրոն կուսակցություն (թուրք.՝ Merkez Parti; 2014)։ Կենտրոնամետ, սոցիալ-դեմոկրատիա, լիբերալիզմ, եվրոսկեպտիցիզմ, ԱՄՀ -ից անկախություն, հարկային համակարգի պարզեցում, աղքատության դեմ պայքար, հակաանջատողականություն։ Ստեղծվել է «ժողովրդի ձայն» շարժման հիման վրա, Հայրենիք, Ազգային գործողություն և Ժողովրդավարական ձախ կոսակցություններից մի խումբ քաղաքական գործիչների շնորհիվ։
  • Ազգային պայքար կուսակցություն (թուրք.՝ Milli Mücadele Partisi, MMP; 2014)։ Աջակողմյան, թուրքական ազգայնականություն, քեմալիզմ։

Գործունեությունը դադարեցրած կուսակցություններԽմբագրել

  • «Միասնություն և առաջադիմություն» կոմիտե (թուրք.՝ İttihat ve Terakki Cemiyeti; 1889—1918)։ Պանթուրքիզմ, բարեփոխականություն։ Ստեղծվել է որպես «Օսմանյան միաբանության կոմիտե» բժիշկ-ուսանողների գաղտնի հասարակություն։ Այնուհետև այն վերափոխվեց քաղաքական կազմակերպության, ժամանակի ընթացքում դառնալով պաշտոնական քաղաքական կուսակցություն։ Օսմանյան կայսրության անկման ժամանակ նրանք միաձուլվեցին երիտթուրքերի հետ։ Իշխող կուսակցություն էր 1908 թվականից՝ երիտթուրքերի հեղափոխության պահից մինչև 1918 թվական։
  • Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Türkiye Komünist Partisi, TKP; 1920—1987)։ Ձախակողմյան, կոմունիզմ։ Թուրքիայում առաջին օրինական կոմունիստական կուսակցություն։ Ստեղծվել է մի շարք փոքր ձախակողմյան կուսակցությունների միավորման արդյունքում։ Այն վերափոխվեց Թուրքիայի Միացյալ կոմունիստական կուսակցության։
  • Առաջադեմ հանրապետական կուսակցություն (թուրք.՝ Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, TCF; 1924—1925)։ Աջակենտրոն, ազատական պահպանողականություն, լիբերալիզմ, արևմտամտություն։ Ստեղծել է գեներալ Քյազմ Քարաբեքիրը Մուստաֆա Քեմալի խնդրանքով։ Արգելվել է Շեյխ Սայիդի ապստամբությունից հետո։
  • Ազատ Հանրապետական կուսակցություն (թուրք.՝ Serbest Cumhuriyet Fırkası, SCF; 1930)։ Աջակենտրոն, լիբերալիզմ։ Այն ստեղծվել է միակուսակցական համակարգի ազատականացման և լուծարման ընթացքում, կապված Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ դժգոհությունների աճի հետ։ Միայն երեք ամիս գոյատեւելուց հետո այն լուծարվեց իշխանությունների կողմից, ովքեր վախենում էին, որ նոր կուսակցությունը կխոչընդոտի Աթաթուրքի բարեփոխումներին։
  • Ազգային զարգացման կուսակցություն (թուրք.՝ Milli Kalkınma Partisi; 1945—1958)։ Հետպատերազմյան Թուրքիայում առաջին օրինական ընդդիմադիր կուսակցությունը։ Լիբերալիզմ, էտատիզմ, պառլամենտարիզմ։ Փակվել է իր առաջնորդ, թուրք գործարար Նուրի Դեմիրագանի մահից հետո։
  • Դեմոկրատական կուսակցություն (թուրք.՝ Demokrat Parti, DP; 1946—1961)։ Աջակենտրոն, լիբերալ պահպանողականություն, տնտեսական լիբերալիզմ։ Ստեղծվել է հետպատերազմյան ազատականացման և միակուսակցական համակարգի վերացման ժամանակաշրջանում։ Հաղթել է 1950, 1954 և 1957 թվականների ընտրություններում, իշխում էր 1950-1960 թվականներին։ Այն լուծարվեց ռազմական հեղաշրջումից հետո։
  • Ազգային կուսակցություն (թուրք.՝ Millet Partisi, MP; 1948—1953)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, թուրքական ազգայնականությունը, պահպանողականությունը։ Այն հիմնվել է Դեմոկրատական կուսակցության պահպանողական թևի վրա։
  • Հանրապետական կուսակցություն (թուրք.՝ Cumhuriyetçi Millet Partisi, CMP; 1954—1958)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, թուրքական ազգայնականություն։ Այն հիմնադրվել է փակ Ազգային կուսակցության անդամների կողմից։ Միացվել է Թուրքական գյուղացիական կուսակցության հետ։
  • Հանրապետական գյուղատնտեսական կուսակցություն (թուրք.՝ Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi, CKMP; 1958—1969)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, թուրքական ազգայնականություն, պանթյուրքիզմ, թուրանաբանություն, ագրարային բարեփոխումների շարժում։ Ստեղծվել է հանրապետական ազգայնական և թուրքական գյողացիական կուսակցությունների միավորման արդյունքում։
  • Նոր Թուրքիա կուսակցություն (թուրք.՝ Yeni Türkiye Partisi, YTP; 1961—1973)։ Ստեղծվել է մի խումբ նախկին դեմոկրատական կուսակցության անդամների կողմից, որը լուծարվել էր 1960 թվականին՝ Ռազմական հեղաշրջումից հետո։
  • Արդարութուն կուսակցություն (թուրք.՝ Adalet Partisi, AP; 1961—1981)։ Աջակենտրոն, քեմալիղմ, ազատական պահպանողականություն, լիբերալիզմ, ատլանտիզմ։ Ստեղծվել է 1960 թվականին Հեղաշրջումից հետո լուծարված Դեմոկրատական կուսակցության հիման վրա։ Հաղթել է 1965 և 1969 ընտրությունները։ Կուսակցության ղեկավար Սուլեյման Դեմիելը չորս անգամ դարձավ Թուրքիայի առաջնորդ։ 1980 թ. Հեղաշրջումից հետո լուծարվեց։
  • Թուրքիայի աշխատավորական կուսակցություն (թուրք.՝ Türkiye İşçi Partisi, TİP; 1961—1987)։ Ձախակողմյան գիտական սոցիալիզմ, մարքսիզմ։ Հիմնադրվել է մի խումբ արհմիությունների ակտիվիստների կողմից։ Արգելվել է 1971 և 1980 թվականների հեղաշրջումներից հետո։
  • Թուրքիայի հեղափոխական աշխատավորական և գյուղացիական կուսակցություն (TİİKP) (թուրք.՝ Türkiye İhtilâlci İşçi Köylü Partisi, TİİKP; 1971—1974)։ Ձախակողմյան, կոմունիզմ, մաոիզմ։ Անօրինական կուսակցություն։
  • Թուրքիայի սոցիալիստական աշխատավորական կուսակցություն (թուրք.՝ Türkiye Sosyalist İşçi Partisi, TSİP; 1974—1993։ Ձախակոզմյա, սոցիալիզմ։ Արգելվել է 1980 թվականի Հեղաշրջումից հետո։ Կուսակցության անդամները միացան Սոցիալիստական միասնության կուսակցությանը և Թուրքիայի Սոցիալիստական կուսակցությանը։
  • Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցություն / Մարքսիստական-լենինիստական- Շարժում (թուրք.՝ Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist - Hareketi; 1976—1987)։
  • Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցություն (թուրք.՝ Sosyaldemokrat Halkçı Parti, SHP; 1983—1995)։ Ձախակենտրոն, սոցիալ-դեմոկրատիա, քեմալիզմ, աշխարհիկություն։
  • Ռեֆորմատոր Դեմոկրատական կուսակցություն(թուրք.՝ Islahatçı Demokrasi Partisi, IDP; 1984—1992)։ Աջակողմյան, ազգայնական, կոնսերվատիզմ։
  • Թուրքիայի միավորված կոմունիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Türkiye Birleşik Komünist Partisi, TBKP; 1987—1991)։ Ստեղծվել է Թուրքիայի Աշխատավորական կուսակցության և Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության միավորման արդյունքում։ Վերափոխվեց սոցիալիստական միասնության կուսակցության։
  • Դեմոկրատական կուսակցություն (թուրք.՝ Demokrasi Partisi, DEP; 1991—1994)։ Ձախակենտրոն, քրդական ազգայնականություն։ Ստեղծվել է Ժողովրդական աշխատանքային կուսակցության հիման վրա։ Արգելված է։
  • «Սոցիալիստական միասնություն» կուսակցություն (թուրք.՝ Sosyalist Birlik Partisi, SBP; 1991—1995)։ Ստեղծվել է Միավորված կոմունիստական կուսակցության, Սոցիալիստական աշխատավորական կուսակցության և Սոցիալիստական կուսակցության միավորման արդյունքում։ Փակվել է Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ։
  • Թուրքիայի սոցիալիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Sosyalist Türkiye Partisi, STP; 1992—1993)։ Ձախակողմյան, սոցիալիզմ, կոմունիզմ։ Փակվել է Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ քրդական հարցի վերաբերյալ իր դիրքորոշման համար։
  • Նոր կուսակցություն (թուրք.՝ Yeni Parti; 1993—1997)։ Աջակենտրոն, լիբերալիզմ։ Ստեղծվել է նախագահ Թուրգութ Օզալի մահից հետո, իր եղբորորդու Յուսուֆ Օզալի կողմից։
  • Սոցիալիստական ուժի կուսակցություն (թուրք.՝ Sosyalist İktidar Partisi, SİP; 1993—2001)։ Ձախակողմյան, սոցիալիզմ, կոմունիզմ։
  • Միասնական սոցիալիստական կուսակցություն(թուրք.՝ Birleşik Sosyalist Parti, BSP; 1994—1996)։
  • Ժողովրդական դեմոկրատական կուսակցություն (թուրք.՝ Halkın Demokrasi Partisi, HADEP; 1994—2003)։
  • Ժողովրդավարական ժողովրդական կուսակցություն (թուրք.՝ Demokratik Halk Partisi, DEHAP; 1997—2005)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, քրդական ազգայնականություն։
  • Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցություն (թուրք.՝ Türkiye Komünist Partisi, TKP; 2001—2014)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, կոմունիզմ, մարքսիզմ-լենինիզմ, իսլամական ֆունդամենտալիզմի դեմ պայքար։
  • Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցություն (թուրք.՝ Sosyaldemokrat Halk Partisi, SHP; 2002—2010)։ Ձախակենրոն, ձախ լիբերալիզմ,սոցիալական ժողովրդավարություն։ Ստեղծվել է Անկարայի նախկին քաղաքապետ և արտաքին գործերի նախարար Մուրատ Քարայալչինի կողմից։
  • Դեմոկրատական հասարակության կուսակցություն (թուրք.՝ Demokratik Toplum Partisi, DTP; 2002—2010)։ Ձախակենտրոն, Սոցիալ-դեմոկրատիա, քրդական ազգայնականություն։ Փակվել է Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ։ Դարձավ խաղաղություն և ժողովրդավարություն կուսակցության ստեղծման հիմքը։
  • Նոր կուսակցություն (թուրք.՝ Yeni Parti; 2008—2012)։ Ձախակենտրոն, ազգայնականություն, քեմալիզմ։ Միավորվել է օրենքի և հավասարության կուսակցությանը։
  • Խաղաղության և ժողովրդավարության կուսակցություն (թուրք.՝ Barış ve Demokrasi Partisi, BDP, քրդ.՝ Partiya Aştî û Demokrasiyê; 2008—2014)։ Ձախակենտրոն, սոցիալական ժողովրդավարություն, քրդական փոքրամասնության իրավունքներ, քրդական ազգայնականություն, ֆեմինիզմ։ Ստեղծվել է իշխանությունների կողմից լուծարված ժողովրդավարական հասարակություն կուսակցության հիման վրա։ Միավորվել է ժողովրդական դեմոկրատական կուսակցության հետ։
  • Հավասարության և ժողովրդավարության կուսակցություն (թուրք.՝ Eşitlik ve Demokrasi Partisi, EDP; 2010—2012)։ Ձախակենտրոն, ձախ ազատատերություն, սոցիալական ազատականություն։
  • Ազգայնական և Պահպանողական կուսակցություն (թուրք.՝ Milliyetçi ve Muhafazakar Parti, MMP; 2010—2013)։ Թուրքական ազգայնականություն, պահպանողականություն։

ԳրականությունԽմբագրել