Էլլեն Գլեդիչ (անգլ.՝ Ellen Gleditsch, դեկտեմբերի 29, 1879(1879-12-29)[1], Մանդալ, Վեստ-Ագդեր, Նորվեգիա[2] - հունիսի 5, 1968(1968-06-05), Օսլո, Նորվեգիա[2]), նորվեգացի ռադիոքիմիկոս: Մարի Կյուրիի ղեկավարությամբ սկսելով իր աշխատանքը ռադիոքիմիայի ոլորտում՝ նա դարձել է Նորվեգիայի քիմիայի առաջին ուսուցիչը և մի շարք համալսարանների պատվավոր դոկտոր:

Էլլեն Գլեդիչ
EllenGleditsch.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 29, 1879(1879-12-29)[1]
Մանդալ, Վեստ-Ագդեր, Նորվեգիա[2]
Մահացել էհունիսի 5, 1968(1968-06-05) (88 տարեկան)
Օսլո, Նորվեգիա[2]
ԳերեզմանՎեստրե գրավլունդ
ՔաղաքացիությունFlag of Norway.svg Նորվեգիա
Մասնագիտությունքիմիկոս, պրոֆեսոր և դեղագործ
Հաստատություն(ներ)Օսլոյի համալսարան
ԱնդամակցությունՆորվեգիայի կանանց իրավունքների ասոցիացիա
Ալմա մատերՕսլոյի համալսարան[2], Կյուրի ինստիտուտ[2], Փարիզի համալսարան[2] և Եյլի համալսարան[2]
Տիրապետում է լեզուներինֆրանսերեն[3]
ՊարգևներՖրիտյոֆ Նանսենի ակնառու վարպետության պարգև
Ellen Gleditsch Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Էլեն Գլեդիչը ծնվել է Նորվեգիայի Մանդալա քաղաքում, 1879 թվականին: Նա Կարլ Քրիստիան Գլեդիչի ու Պետրա Բիրգիտա Հանսենի տաս երեխաներից ավագն էր: Գլեդիչ ընտանիքի նախնիները Էլենի ծնունդից մեկ դար առաջ Նորվեգիա են ժամանել Հարավսլավիայից[4]:

1897 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո Էլլենն աշխատել է որպես դեղագործի օգնական: 1902 թվականին հանձնելով դեղագիտության քննություններ` տեղափոխվել է Քրիստիանիա (այժմ՝ Օսլո), համալսարան ընդունվելու նպատակով: Մեկ տարի անց նա դարձել է համալսարանի քիմիայի լաբորատորիայի ասիստենտ: 1905 թվականին ընդունելության քննություններ է հանձնել, 1906 թվականին ստացել է քարտուղարի պաշտոն[5][6]:

1906-1907 թվականներին աշխատել է նաև որպես քիմիկոս Էյվինդ Բոդկերի օգնական և պատմել նրան Մարի Կյուրիի մոտ Փարիզում սովորելու իր երազանքի մասին: Բոդկերը կարողացել է համոզել Կյուրիին Էլեն Գլեդիչին որպես օգնական վերցնել, իսկ 1907 թվականի սեպտեմբերին միացել է Սորբոնում գտնվող Մարի Կյուրիի հետազոտական խմբին[7]: Կյուրիի և Գլեդիչի համագործակցությունը տևել է հինգ տարի, որից հետո նրանք ցմահ մնացել են որպես մտերիմ ընկերներ: 1912 թվականին Գլեդիչը Սորբոնից ստացել է լիցենցիատի դիպլոմ: 1913-1914 թվականներին, ստացած կրթաթոշակի շնորհիվ, Եյլի համալսարանում աշխատել է ռադիոքիմիկոս Բերտրամ Բոլտվուդի հետ: 1914 թվականին Սմիթի քոլեջը Գլեդիչին շնորհել է պատվավոր դոկտորի կոչում[5]:

1916 թվականին Էլեն Գլեդիչը ստացել է Քրիստիանիայի համալսարանի դոցենտի կոչում՝ դառնալով Նորվեգիայի երկրորդ կին ուսուցիչը (Քրիստին Բոննևիից հետո) և քիմիայի առաջին կին ուսուցիչը[8][5]: Ղեկավարելով անօրգանական քիմիայի ամբիոնը՝ նա այդ պաշտոնում մնացել է մինչ իր թոշակի անցնելը՝ 1946 թվականը[8]: 1920 թվականին նրա նվաճումներն արժանացել են Նանսենի մրցանակին[8]: Հետագա տարիներին Գլեդիչը դասավանդել է նաև Ստրասբուրգի, Բուդապեշտի, Սոֆիայի, Բուխարեստի, Գլազգոյի և ԱՄՆ մի շարք համալսարաններում: 1946 թվականին Էլեն Գլեդիչը ստացել է Նորվեգիայի Սուրբ Օլաֆի առաջին աստիճանի շքանշան: 1946 թվականին նա դարձել է Ստրասբուրգի, իսկ 1962 թվականին՝ Սորբոնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր: Նրա նախաձեռնությամբ տեղի է ունեցել Նորվեգիայի կողմից ռադիումի առաջին գնումը, որը հետագայում հիմք է հանդիսացել Ռադիումի ինստիտուտի (Kristiania Radiumsinstitutt, այժմ՝ Norske Radiumh Hospital) ստեղծման համար[5]:

1926-1929 թվականներին Էլեն Գլեդիչը եղել է համալսարանական կանանց միջազգային ֆեդերացիայի նախագահը[8]: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա աջակցել է Նորվեգական Դիմադրության շարժմանը, իսկ հետպատերազմյան շրջանում եղել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի միջուկային զենքի չտարածման միջազգային վերահսկողության հանձնաժողովի անդամ: Էլեն Գլեդիչը հեղինակ է շուրջ 150 հրատարակված աշխատությունների, այդ թվում՝ գրքեր քիմիայի, քիմիայի պատմության և ռադիոակտիվության վերաբերյալ:

Էլեն Գլեդիչը մահացել է Օսլոյում, 1968 թվականի հունիսի 5-ին, 88 տարեկան հասակում[5]:

ԱշխատություններԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել