Բացել գլխավոր ցանկը

Դոնատելլո (իսկական անուն-ազգանունը՝ Դոնատո դի Նիկոլո դի Բետտո Բարդի, իտալ.՝ Donato di Niccolò di Betto Bardi, 1386[1][2], Ֆլորանս, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն - դեկտեմբերի 13, 1466 կամ 1466[2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12], Ֆլորանս, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն), իտալացի քանդակագործ, վերածննդի դարաշրջանի քանդակագործության հիմնադիրներից։ Նրա ստեղծագործությունները ֆլորենտական արվեստի գագաթներից է։ 1430 թվականին նրա կերտած «Դավիթ» բրոնզե արձանը մարդկային մերկ մարմնի առաջին պատկերումն է վերածննդի արձանագրության մեջ։

Դոնատելլո
իտալ.՝ Donatello
Uffizi Donatello.jpg
Դ ոնատելլո, հուշարձան
Ուֆֆիցի պատկերասրահ
Ի ծնեDonato di Niccolò di Betto Bardi
Ծնվել է1386[1][2]
ԾննդավայրՖլորանս, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն
Մահացել էդեկտեմբերի 13, 1466 կամ 1466[2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12]
Վախճանի վայրըՖլորանս, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն
ՔաղաքացիությունFlag of Florence.svg Ֆլորենցիայի Հանրապետություն[13]
ՈւսուցիչԲիչի դի Լորենցո և Լորենցո Գիբերտի
Ստեղծագործություն(ներ)Tomb of Giovanni Pecci?, Handel holding Putti in the museum Jacquemart-André? և Դավիդ
ՈճՎաղ Վերածնունդ
Մասնագիտությունքանդակագործ, նկարիչ և արվեստների գործիչ
Donatello Վիքիպահեստում

Ստեղծագործել է հիմնականում Ֆլորենցիայում, նաև Սիենայում, Հռոմում, Պադուայում։ 1420 թվականին նա զարգացրել և մշակել է «գեղանկարչական» հարթաքանդակի տիպ (գծային հեռանկարչության միջոցով ստեղծվում է տարածականության պատրանք. օրինակ՝ «Հերովդեսի խնջույքը», 1423–1427)։ 1434–1443 թվականներին Դոնատելլոն Ֆլորենցիայի Սան Լորենցո եկեղեցու հին ավանդական ներքին ձևավորման մեջ զուգակցել է ճարտարապետությանը և քանդակագործությանը բնորոշ ձևեր՝ ստեղծելով արվեստների համադրման նոր տիպ։

1446–1450 թվականներին նա քանդակազարդել է Պադուայի Սանտ Անտոնիո եկեղեցու խորանը, որը վերածննդի նմանօրինակ առավել խոշոր գործերից է։ 1447–1453 թվականներին Պադուայում Դոնատելլոն կերտել է վերածննդի դարաշրջանի առաջին աշխարհիկ մոնումենտը՝ վարձկան հեծյալ Գատամելատի հուշարձանը։

Նրա ուշ շրջանի աշխատանքներին հատուկ է հոգևոր ընկճվածությունը (օրինակ՝ Մարիամ Մագդաղենացու արձանը, 1450)։ Նրա գործերում դրսևորվել են վերածննդի արվեստին բնորոշ իրականության և մարդու հոգևոր աշխարհի պատկերման նոր ռեալիստական արտահայտչամիջոցներ։ Դոնատելլոի ստեղծագործական ժառանգությունը մեծապես ազդել է իտալական վերածննդի արվեստի վրա։ Այն ուսումնասիրել են Միքելանջելոն և Ռաֆայելը։

Դոնատելլոյի արվեստանոցում է ստեղծվել «Տիրամայրը մանկան հետ» հարթաքանդակը, որը պահվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում[14]։

Նա ուսումնասիրել է դասական քանդակագործությունը և այն օգտագործել է ռենեսանսի ոճը քանդակագործության մեջ զարգացնելու համար։ Դոնատո դի Նիկոլո դի Բետտո Բարդին աշխատել է քարով, բրոնզով, փայտով, կավով և ունեցել է մի քանի օգնականներ։ Չնայած նրա ամենահայտնի աշխատանքները քանդակներ էին, բայց դրանց զգալի մասը եղել են խոշոր ճարտարապետական ռելիեֆներ։

Վաղ կյանքԽմբագրել

 
Սբ. Ջոն բապտիստի հուշարձանը Դյուոմո դի Սիենայում

։

Դոնաթելլոն եղել է Նիկոլլո դի Բետտո Բարդիի որդին, ֆլորենտական Արտե դելլա Լանայի անդամ[15]։ Ըստ երևույթին, իր նկարչական կրթությունը նա ստացել է ոսկերչական խանութում, հետո աշխատել է Լորենցո Գիբերտի ստուդիայում։ Դոնատո դի Նիկոլո դի Բետտո Բարդին Հռոմում 1404-1407 թվականներին անցկացրել է հնագիտական ուսումնասիրություն և պեղումներ Ֆիլիպպո Բրունելեսկիի հետ, սակայն իր գոյությունը պահպանել է ոսկերչական խանութներում աշխատելու միջոցով[16]։ 15-րդ դարի իտալական արվեստի զարգացման վրա ազդեցություն է ունեցել Բրունելեսկիի կողմից Պանթեոնի գմբեթի և այլ հռոմեական շինությունների չափագրումները։ Բրունելեսկիի կառույցները և Դոնաթելլոյի քանդակները համարվում են այդ դարի ոգու բարձրագույն դրսևորումները ճարտարապետության և քանդակագործության մեջ և մեծ ազդեցություն են թողել այդ ժամանակաշրջանի նկարիչների վրա։

Աշխատանք ՖլորենցիայումԽմբագրել

 
1409–1411 թթ. Սուրբ Հովհաննես Ավետարանիչի նստած ֆիգուրը
 
Դոնաթելլո Դավիթ գլուխը և ուսերը աջից

Ֆլորենցիայում Դոնաթելլոն աշխատակցել է Լորենցո Գիբերտին Բապտիստական ֆլորենտական տաճարի հյուսիսային դռան մարգարեների արձանները ստեղծելիս, որի համար նա վճարվել է 1406 թվականի նոյեմբերին և 1408 թվականի սկզբին։ 1409–1411 թվականներին նա ավարտել է Հովհաննես Ավետարանիչի նստած ֆիգուրան, որը մինչև 1588 թվականը զբաղեցրել է հին տաճարի ճակատը։ Այս աշխատանքը որոշիչ քայլ է ուշ գոթական արվեստում՝ Մաներիզմում, բնականության որոնման և մարդկային զգացմունքների արտահայտման մեջ[17]։ Դեմքը, ուսերը և կիսանդրին իդեալկանացված են։

1411–1413 թվականներին Դոնաթելլոն աշխատել է Օրսանմիշել եկեղեցու Սբ. Մարկոս քանդակի վրա։ 1417 թվականին նա ավարտել է «Սբ. Գևորգը», 1423 թվականին՝ «Սուրբ Լուիս Տուլուզցին» Օրսանմիշելի համար, որն այժմ Բասիլիկա Սանտա Կրոս(Basilica di Santa Croce) թանգարանում է։


ԱղբյուրներԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118526693 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 Donatello — 1960.
  4. 4,0 4,1 4,2 Swartz A. Donatello — 2007.
  5. 5,0 5,1 5,2 KulturNav — 2015.
  6. 6,0 6,1 6,2 Kunstindeks Danmark
  7. 7,0 7,1 7,2 Թագավորական գեղարվեստական ակադեմիա — 1768.
  8. 8,0 8,1 8,2 Artnet — 1998.
  9. 9,0 9,1 9,2 AGORHA
  10. 10,0 10,1 10,2 LIBRIS
  11. 11,0 11,1 11,2 Athenaeum
  12. 12,0 12,1 12,2 Art UK artist identifier
  13. http://collections.vam.ac.uk/item/O70279/the-martelli-mirror-the-martelli-mirror-case-unknown/
  14. Դպրոցական մեծ հանրագիտարան, գիրք 2, հատոր 1, ՀՀՀ, Երևան, 2009, էջ 260
  15. Giorgio Vasari: art and history By Patricia Lee Rubin. Retrieved 20 October 2009.
  16. [1]
  17. Janson, «Դոնաթելոյի քանդակը», Պրինտետոն, 1963 թ.