Դոնատելլո (իսկական անուն-ազգանունը՝ Դոնատո դի Նիկոլո դի Բետտո Բարդի, իտալ.՝ Donato di Niccolò di Betto Bardi, 1386[1], Ֆլորենցիա, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն[2] - դեկտեմբերի 13, 1466(1466-12-13)[2] կամ 1466[1][3][4][…], Ֆլորենցիա, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն[2]), իտալացի քանդակագործ, վերածննդի դարաշրջանի քանդակագործության հիմնադիրներից։ Նրա ստեղծագործությունները ֆլորենտական արվեստի գագաթներից է։ 1430 թվականին նրա կերտած «Դավիթ» բրոնզե արձանը մարդկային մերկ մարմնի առաջին պատկերումն է վերածննդի արձանագրության մեջ։

Դոնատելլո
իտալ.՝ Donato di Niccolò di Betto Bardi
Uffizi Donatello.jpg
Դ ոնատելլո, հուշարձան
Ուֆֆիցի պատկերասրահ
Ի ծնեDonato di Niccolò di Betto Bardi
Ծնվել է1386[1]
ԾննդավայրՖլորենցիա, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն[2]
Մահացել էդեկտեմբերի 13, 1466(1466-12-13)[2] կամ 1466[1][3][4][…]
Վախճանի վայրըՖլորենցիա, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն[2]
ՔաղաքացիությունFlag of Florence.svg Ֆլորենցիայի Հանրապետություն[5]
Ազգությունիտալացի
ՈւսուցիչԲիչի դի Լորենցո և Լորենցո Գիբերտի
Ստեղծագործություն(ներ)Tomb of Giovanni Pecci?, Handel holding Putti in the museum Jacquemart-André?, Դավիդ և Crucifix in Santa Croce?
ՈճՎաղ Վերածնունդ[2]
Ժանրհոգևոր արվեստ[6] և equestrian portrait?[6]
Մասնագիտությունքանդակագործ, նկարիչ և արվեստների գործիչ
Donatello Վիքիպահեստում

Ստեղծագործել է հիմնականում Ֆլորենցիայում, նաև Սիենայում, Հռոմում, Պադուայում։ 1420 թվականին նա զարգացրել և մշակել է «գեղանկարչական» հարթաքանդակի տիպ (գծային հեռանկարչության միջոցով ստեղծվում է տարածականության պատրանք. օրինակ՝ «Հերովդեսի խնջույքը», 1423–1427)։ 1434–1443 թվականներին Դոնատելլոն Ֆլորենցիայի Սան Լորենցո եկեղեցու հին ավանդական ներքին ձևավորման մեջ զուգակցել է ճարտարապետությանը և քանդակագործությանը բնորոշ ձևեր՝ ստեղծելով արվեստների համադրման նոր տիպ։

1446–1450 թվականներին նա քանդակազարդել է Պադուայի Սանտ Անտոնիո եկեղեցու խորանը, որը վերածննդի նմանօրինակ առավել խոշոր գործերից է։ 1447–1453 թվականներին Պադուայում Դոնատելլոն կերտել է վերածննդի դարաշրջանի առաջին աշխարհիկ մոնումենտը՝ վարձկան հեծյալ Գատամելատի հուշարձանը։

Նրա ուշ շրջանի աշխատանքներին հատուկ է հոգևոր ընկճվածությունը (օրինակ՝ Մարիամ Մագդաղենացու արձանը, 1450)։ Նրա գործերում դրսևորվել են վերածննդի արվեստին բնորոշ իրականության և մարդու հոգևոր աշխարհի պատկերման նոր ռեալիստական արտահայտչամիջոցներ։ Դոնատելլոի ստեղծագործական ժառանգությունը մեծապես ազդել է իտալական վերածննդի արվեստի վրա։ Այն ուսումնասիրել են Միքելանջելոն և Ռաֆայելը։

Դոնատելլոյի արվեստանոցում է ստեղծվել «Տիրամայրը մանկան հետ» հարթաքանդակը, որը պահվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում[7]։

Նա ուսումնասիրել է դասական քանդակագործությունը և այն օգտագործել է ռենեսանսի ոճը քանդակագործության մեջ զարգացնելու համար։ Դոնատո դի Նիկոլո դի Բետտո Բարդին աշխատել է քարով, բրոնզով, փայտով, կավով և ունեցել է մի քանի օգնականներ։ Չնայած նրա ամենահայտնի աշխատանքները քանդակներ էին, բայց դրանց զգալի մասը եղել են խոշոր ճարտարապետական ռելիեֆներ։

Վաղ կյանքԽմբագրել

 
Սբ. Ջոն բապտիստի հուշարձանը Դյուոմո դի Սիենայում

։

Դոնաթելլոն եղել է Նիկոլլո դի Բետտո Բարդիի որդին, ֆլորենտական Արտե դելլա Լանայի անդամ[8]։ Ըստ երևույթին, իր նկարչական կրթությունը նա ստացել է ոսկերչական խանութում, հետո աշխատել է Լորենցո Գիբերտի ստուդիայում։ Դոնատո դի Նիկոլո դի Բետտո Բարդին Հռոմում 1404-1407 թվականներին անցկացրել է հնագիտական ուսումնասիրություն և պեղումներ Ֆիլիպպո Բրունելեսկիի հետ, սակայն իր գոյությունը պահպանել է ոսկերչական խանութներում աշխատելու միջոցով[9]։ 15-րդ դարի իտալական արվեստի զարգացման վրա ազդեցություն է ունեցել Բրունելեսկիի կողմից Պանթեոնի գմբեթի և այլ հռոմեական շինությունների չափագրումները։ Բրունելեսկիի կառույցները և Դոնաթելլոյի քանդակները համարվում են այդ դարի ոգու բարձրագույն դրսևորումները ճարտարապետության և քանդակագործության մեջ և մեծ ազդեցություն են թողել այդ ժամանակաշրջանի նկարիչների վրա։

Աշխատանք ՖլորենցիայումԽմբագրել

 
1409–1411 թթ. Սուրբ Հովհաննես Ավետարանիչի նստած ֆիգուրը
 
Դոնաթելլո Դավիթ գլուխը և ուսերը աջից

Ֆլորենցիայում Դոնաթելլոն աշխատակցել է Լորենցո Գիբերտին Բապտիստական ֆլորենտական տաճարի հյուսիսային դռան մարգարեների արձանները ստեղծելիս, որի համար նա վճարվել է 1406 թվականի նոյեմբերին և 1408 թվականի սկզբին։ 1409–1411 թվականներին նա ավարտել է Հովհաննես Ավետարանիչի նստած ֆիգուրան, որը մինչև 1588 թվականը զբաղեցրել է հին տաճարի ճակատը։ Այս աշխատանքը որոշիչ քայլ է ուշ գոթական արվեստում՝ Մաներիզմում, բնականության որոնման և մարդկային զգացմունքների արտահայտման մեջ[10]։ Դեմքը, ուսերը և կիսանդրին իդեալկանացված են։

1411–1413 թվականներին Դոնաթելլոն աշխատել է Օրսանմիշել եկեղեցու Սբ. Մարկոս քանդակի վրա։ 1417 թվականին նա ավարտել է «Սբ. Գևորգը», 1423 թվականին՝ «Սուրբ Լուիս Տուլուզցին» Օրսանմիշելի համար, որն այժմ Բասիլիկա Սանտա Կրոս(Basilica di Santa Croce) թանգարանում է։

ԱղբյուրներԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 http://kulturnav.org/738cf33f-29f6-4078-9618-ba0b778fcce5 — 2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=donatello&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500026022
  3. 3,0 3,1 3,2 Donatello — 1960.
  4. 4,0 4,1 4,2 Swartz A. Donatello — 2007.
  5. http://collections.vam.ac.uk/item/O70279/the-martelli-mirror-the-martelli-mirror-case-unknown/
  6. 6,0 6,1 https://rkd.nl/en/explore/artists/23664
  7. Դպրոցական մեծ հանրագիտարան, գիրք 2, հատոր 1, ՀՀՀ, Երևան, 2009, էջ 260
  8. Giorgio Vasari: art and history By Patricia Lee Rubin. Retrieved 20 October 2009.
  9. [1]
  10. Janson, «Դոնաթելոյի քանդակը», Պրինտետոն, 1963 թ.