Դեսմոնդ Մըպիլո Տուտու (անգլ.՝ Desmond Mpilo Tutu հոկտեմբերի 7, 1931(1931-10-07)[1][2][3][4][5], Klerksdorp, Հյուսիսարևմտյան նահանգ, ՀԱՀ[2]), Քեյփթաուն քաղաքի անգլիացի արքեպիսկոպոս, եղել է առաջին սևամորթ եպիսկոպոսը Հարավային Աֆրիկայում), մարդկության դեմ ուղղված հանցագործության պայքարի ակտիվ մասնակից, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր (1984)։

Դեսմոնդ Տուտու
Archbishop-Tutu-medium.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 7, 1931(1931-10-07)[1][2][3][4][5] (88 տարեկան)
ԾննդավայրKlerksdorp, Հյուսիսարևմտյան նահանգ, ՀԱՀ[2]
ՔաղաքացիությունFlag of South Africa.svg ՀԱՀ
Կրոնանգլիկանություն
ԿրթությունԲեյթս քոլեջ, Համիլթոն քոլեջ, Հարավաֆրիկյան համալսարան, Լոնդոնի թագավորական քոլեջ և St. Martin's School?
Մասնագիտությունանգլիկանական քահանա, ակտիվիստ և ոչ գեղարվեստական գրող
ԱշխատավայրNational University of Lesotho?
ԱմուսինNomalizo Leah Tutu?
Զբաղեցրած պաշտոններարքեպիսկոպոս
Պարգևներ և
մրցանակներ
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ[6][7] Ազատության նախագահական շքանշան Թեմփլթոնի մրցանակ Չորս Ազատությունների մրցանակ Ջուզեպե Մոտայի մեդալ Ճշմարդության Լույս մրցանակ «Մոնիսմանիա» մրցանակ «Pacem in Terris» մրցանակ «Դելտա» մրցանակ՝ համաշխարհային փոխըմբռնման համար Ջեյմս Փարքս Մորթոնի միջեկեղեցական մրցանակ Կատալոնիայի միջազգային մրցանակ[8] Գոլդեն Փլեյթ մրցանակ Ֆուլբրայթի մրցանակ Albert Schweitzer Prize for Humanitarianism? Gandhi Peace Prize? Սիդնեյի խաղաղության մրցանակ Jamnalal Bajaj Award? տարվա հումանիտար[9] Գրոնինգենի համալսարանի պատվավոր դոկտոր honorary doctor of the University of Warsaw? Քեմբրիջի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Վիեննայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[10] Հարվարդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Կոլումբիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր Honorary doctor of the University of Fribourg? «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության հանդեպ ունեցած վաստակի համար» Մեծ վաստակի խաչ Պատվո լեգեոնի շքանշանի մեծ սրահ Պատվո Ասպետ Commander of the Order of Orange-Nassau? René Cassin Prize? Աֆրիկյան գիտությունների ակադեմիայի անդամ[11] honorary doctorate of Pompeu Fabra University? և Medal of Honor of the Parliament of Catalonia?
ԵրեխաներMpho Andrea Tutu?
Ստորագրություն
Desmond Tutu Signature.svg
Desmond Tutu Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է Կլերսկդորպում ոսկու հանքավայրերի շրջանում, ընտանիքում երեք երեխաներից միջնեկն էր և միակ որդին: Երբ նա 12 տարեկան էր, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Յոհանեսբուրգ։ Տղայի հայրն ուսուցիչ էր, մայրը՝ խոհարար և մաքրուհի՝ կույրերի համար նախատեսված դպրոցում:

Չնայած այն բանին, որ նա երազում էր բժիշկ դառնալու մասին, սակայն ընտանիքն իրեն չէր կարող թույլ տալ նման թանկարժեք կրթուրյան: Հոր օրինակով դարձել է ուսուցիչ, աշակերտել քոլեջներում և դպրոցներում: Այնուամենայնիվ, ապարտեիդական քաղաքականության հզորացման հետ կապված և Հարավային Աֆրիկայի սպիտակ և սևամորթ բնակչության կրթության իրավունքի անհավասարության օրենսդրական ամրապնդման պատճառով նա հեռացվեց աշխատանքից: Դեսմոնդ Տուտուն զբաղվում էր աստվածաբանության ուսումնասիրությամբ և 1960 թվականին դարձավ անգլիկան քահանա։ Նրա առաջին կարևոր հատկանիշը Հարավային Աֆրիկայում սևամորթների համար այդ ժամանակահատվածում միակ Ֆորտ Հար համալսարանում պաշտոն զբաղեցնելն էր: Այնուհետև Տուտուն շարունակեց կրթությունը, որոշ ժամանակ ապրեց Մեծ Բրիտանիաում, որտեղ ծխական քահանա էր:

 
Դեսմոնդ Տուտուն Ռոնալդ Ռեյգանի հետ

1975 թվականին Դեսմոնդ Տուտուն  դարձավ Յոհանեսբուրգի Կույս Մարիամ Աստվածածին տաճարի առաջին սևամորթ դեկանը [12][13].

Դեսմոնդ Տուտուն 1970-ական թվականներին ապարտեիդիզմի ռեժիմի դեմ պաայքարի շնորհիվ ճանաչում ստացավ: 1984 թվականին նա դարձավ առաջին սևամորթ եպիսկոպոսը, ինչպես նաև ղեկավարում էր հարավաֆրիկյան եկեղեցիների խորհուրդը և եկեղեցիների համաաֆրիկյան համաժողովը:

Ապարտեիդիզմի ռեժիմի ոչնչացումից հետո՝ 1970-ական և 1980-ական թվականներին նա գլխավորեց Հարավային Աֆրիկայում կատարված հանցագործությունների բացահայտման հանձնաժողովը: Տուտուն 1984 թվականին պարգևատրվեց Նոբելյան մրցանակով ապարտեիդիզմի դեմ պայքարի խմբակցությունում՝ ղեկավար դերի համար[14]։

2010 թվականին Դեսմոնդ Տուտուն ավարտեց իր հասարակական գործունեությունը 79 տարեկանում[14].

Նելսոն Մանդելայի մտերիմ ընկերն է եղել և 2013 թվականին կնոջ հետ մասնակցություն է ունեցել Նելսոն Մանդելայի հուղարկավորությանը: Հուղարկավորման արարողությունը առավել մթագնեց վատ լուրով՝ անհայտ անձինք թալանել էին Տուտուի տունը, երբ հուղարկավորության ժամանակ ելույթ էր ունենում նա[15]։ Գողերն այդ տարում մտան Տուտուի տուն ևս մեկ անգամ՝ օգոստոսին․ մինչ արքեպիսկոպոսը քնած էր, նրանք գողացան կենցաղային պարագաներ[16]։

ՊարգևներԽմբագրել

Ներկայացումներ կինոնկարներում և լրատվամիջոցներումԽմբագրել

  • The Late Late Show with Craig Ferguson
  • Fierce Light documentary by Velcrow Ripper (2008)
  • Iconoclasts Desmond Tutu and Richard Branson (2008)
  • I Am Because We Are (2008)
  • For the Bible Tells Me So (2007)
  • Virgin Radio (2007) —
  • The Foolishness of God: Desmond Tutu and Forgiveness (2007) (post-production)
  • Our Story Our Voice (2007)
  • 2006 Trumpet Awards (2006)
  • Nobelity DVD (2006)
  • De skrev historie (2005)
  • The Shot That Shook the World (2005)
  • The Peace! DVD (2005)
  • The Charlie Rose Show (2005)
  • Out of Africa: Heroes and Icons (2005)
  • Big Ideas That Changed the World (2005)
  • Breakfast with Frost (2004—2005)
  • Tavis Smiley (2005)
  • The South Bank Show (2005)
  • Wall Street: A Wondering Trip (2004)
  • The Daily Show (2004)
  • Bonhoeffer (2003)
  • Long Night’s Journey Into Day (2000)
  • Epidemic Africa (1999)
  • Cape Divided (1999)
  • A Force More Powerful (1999)

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Dictionary on African Biography, افریقی سوانحی لغت / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr.NYC: OUP, 2012. — ISBN 978-0-19-538207-5
  3. 3,0 3,1 filmportal.de — 2005.
  4. 4,0 4,1 Munzinger-Archiv — 1913.
  5. 5,0 5,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  6. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/
  7. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  8. http://web.gencat.cat/ca/generalitat/premis/pic/
  9. https://harvardfoundation.fas.harvard.edu/media-gallery/detail/141956/136981
  10. http://geschichte.univie.ac.at/en/persons/desmond-mpilo-tutu
  11. https://www.aasciences.africa/fellow/tutu-desmond
  12. Desmond Tutu. — Awareness Publishing, 2003-01-01. — 34 с. — ISBN 9781919910772
  13. Steven Gish Desmond Tutu: A Biography. — Greenwood Publishing Group, 2004-01-01. — 206 с. — ISBN 9780313328602
  14. 14,0 14,1 Lenta.ru: Мир: Архиепископ Десмонд Туту ушел на покой
  15. Lenta.ru: Мир: Преступность: Дом друга Манделы обокрали во время его траурной речи
  16. Lenta.ru: Мир: Преступность: В ЮАР обокрали дом нобелевского лауреата

Արտաքին հղումներԽմբագրել