Դավիթ, Քարթլիի (Վրաստան) թագավոր 1505-1525 թվականներին։

Դավիթ X
David II of Kakheti.jpg
Ծնվել է՝1473
Մահացել է՝1526
Վախճանի վայրԹիֆլիս, Քարթլիի թագավորություն
Սվետիցխովելի
ՏոհմԲագրատիոնիներ
միապետ
ՀայրԿոստանդին II
ԵրեխաներԼուսարաբ I և Prince Ramaz of Kartli?
ՀավատքՎրաց ուղղափառ եկեղեցի

Դավիթը Կոստանդին II-ի ավագ որդին էր, որը սկսել էր թագավորել Քարթլիում 1505 թվականից։ Չնայած որ նրա հայրը՝ Կոստանդինը, ճանաչել էր Իմերեթիայի և Կախեթի մարզի թագավորությունները որպես առանձին, ինքնուրույն թագավորություններ, այնուամենայնիվ երկու թագավորություններն էլ շարունակում էին մրցակցել Քարթլիի համար։ Նրանց մրցակցությունը շարունակվում է նաև Դավիթի կառավարման ժամանակ։ Դավիթը երկիրը արևմտյան կողմից պաշտպանում էր Իմերեթիայի թագավոր Ալեքսանդր II-ից, իսկ Արևելյան կողմից՝ Կախեթի թագավոր Գեորգի II-ից։ 1509 թվականի օգոստոսին Ալեքսանդր II-ը շարժվում է դեպի Քարթլի, գրավում քաղաք-ամրոց Գորին և Քարթլիի հյուսիսարևմտյան մասը։ Սակայն Ալեքսանդրը ստիպված էր գրաված տարածքներից հրաժարվել, քանի որ սկսվում են Օսմանյան արշավանքները դեպի Իմերեթիա։ Հաջորդ տարի դեպի Քարթլի է շարժվում Գեորգի II-ը։ 1513 թվականին Գեորգի II-ը նորից է ներխուժում Քարթլի, բայց նրա զորքերը պարտություն են կրում, և նա գերվում է Դավիթի կրտսեր եղբոր՝ Բագրատ I-ի կողմից։ Գեորգին մահանում է գերության մեջ, իսկ նրա թագավորությունը կցվում է Քարթլիին։ 1518 թվականին Սեֆյան արքայատոհմի հիմնադիր Շահ Իսմայիլը Ռումելիի սուլթանի հրամանատարությամբ(որին միանում է Սամցխեի կառավարիչը) զորք է ուղարկում Քարթլի։ Ներխուժողները տիրում են Սուրամիին և Գորիին։ Դավիթը համաձայնություն է գալիս պարսիկների հետ տուրք վճարելու պայմանով։ Մինչդեռ Կախեթի ազնվականները, օգտվելով պատեհ առիթից, պայքարում են իրենց վերջին թագավորի որդի Լևաին գահ բարձրացելու համար։ Դավիթը պաշարում է Մաղրանի բերդը, որտեղ ամրացել էր Լևանը, բայց շուտով թողնում է պաշարումը, քանի որ այս անգամ էլ թուրքմեններն են հայտնվում վրացական հողում։ Դավիթը Լևանին ճանաչում է որպես Կախեթի թագավոր, որպեսզի ստանա նրա աջակցությունը նվաճողների դեմ պայքարում։ Շահ Իսմայիլը Դավիթից պահանջում է դավանափոխ լինել և ընդունել իսլամը։ Դավիթը և որդին՝ Լուարսաբը(Լուարսաբ I) դուրս գալով թշնամու դեմ պարտվում են, որովհետև պարսից բանակն ուներ գերակշիռ ուժեր։ Մայրաքաղաք Թբիլիսին գրավվում է թշնամու կողմից։ Վրաստանը ընկնում է Սեֆյանների տիրապետյան տակ։ 1924 թվականին՝ Իսմայիլի մահից հետո, Դավիթը ազատագրում է Թբիլիսին, երկրից դուրս քշում պարսիկներին, կոտորում երկրում գտնվող թուրքական ղզլբաշներին։ Նույն տարի նա գահը զիջում է Գևորգ IX-ին և ինքը մտնում վանք՝ Դամիանա անունով։ Դավիթը մահանում է 1526 թվականին և թաղվում Մցխեթում։

Սաֆավիդյան սպառնալիքԽմբագրել

Երբ Վրաստանի բաժանումից հետո Քարթլին սկսում է կազմակերպվել որպես առանձին թագավորություն, մեկ այլ պետություն է հայտնվում Անդրկովկասի հարավային սահմանում։ 1502 թվականից ի վեր, երիտասարդ իրանական իշխան Իսմայիլը իրեն հռչակել է Պարսկաստանի շահ Ադրբեջանի Թավրիզ քաղաքում։ Յոթ տարի անց նա ավարտում է Իրանի նվաճումը և դրանով իսկ հիմնում Սաֆավիդյան կայսրությունը։ Շուտով այս կայսրությունը դառնում է ուժ Մերձավոր Արևելքում և որ ձևացնում է, թե դիմակայում է իր օսմանյան հարևանին։ Երկու կայսրությունները բախվում են 1514 թվականին Չալդիրանի ճակատամարտում։ Սաֆավիները հաղթում են, բայց նրանք չեն հրաժարվում նվաճման իրենց ծրագրերից։

Քարթլիում Դավիթ X-ը դեռ պատերազմում էր հարևան Կախեթի հետ, երբ թուրքմենական ցեղերը հաստատվում են թագավորության հարավում Թագավորը, որը նոր էր ռազմական դաշինքի պայմանագիր կնքել Պարսկաստանի հետ, պարտավոր է համակերպվել, որպեսզի Պարսկաստանի զայրույթը չառաջացնի։ Բայց վրացի քաղաքական գործիչները կտրականապես դեմ են այս որոշմանը՝ վրացիների և թուրքմենների միջև մշակույթի և կրոնի տարբերության պատճառով, ինչը Պարսկաստանին ստիպում էր հավատալ, որ Քարթլին գաղտնի ծրագիր է մշակում ընդդեմ Սաֆավիդների[1]։ Իսմայիլը ղզլբաշների մեծ բանակով գրավում է Ստորին Քարթլին։ Նա միացնում է շրջանի մեծ մասը և բնակություն հաստատում Աղջակալա ամրոցում, նախքան Դավիթ X-ի հետ բանակցելու փորձը[2]։

Բայց Վրաստանը չի համակերպվում իր տարածքների մեծ մասի բռնակցման հետ և պաշտոնապես պատերազմ է հայտարարում։ Դավիթը դաշնակցում է Կախեթի թագավոր Լևան I–ի, Սամցխեի իշխանի և հյուսիս-կովկասյան ցեղերի հետ` պաշտպանելու իր երկիրը այն ներխուժումից, որը պատրաստվում է։ նա ամրացնում է իր երկրի գլխավոր քաղաքները[2]։

1520 թվականին վրացական զորքերը սկսում են առաջին շարժումները՝ նախքան թշնամու բանակին հանդիպելը Թելեթիում։ Այստեղ տեղի է ունենում կարևոր մարտ, որի ընթացքում թագաժառանգ Լուարսաբը աչքի է ընկնում իր քաջությամբ[2]։ Այնուամենայնիվ, վրացիները պարտվում են պարսկական զորքերից, և Դավիթ X-ը ստիպված է լինում ետ քաշվել մայրաքաղաք, որպեսզի այն պաշտպանի։ Շահ Իսմայիլը հետապնդում է նրանց [3]։ Ավերածություններից հետո միայն մահմեդական թաղամասն է փրկվում ոչնչացումից։

Թագավորության ավարտը և մահըԽմբագրել

Այս նոր նվաճումից հետո Իսմայիլ l-ը վերականգնում է իր տիրույթները՝ հետևում թողնելով իր զորքերը գեներալ Դիվ Սուլթան Ռումլույի առաջնորդությամբ։ Դավիթ X-ը, որը նահանջում էր հարավային Քարթլիից հարձակվելու համար թուրքմենների և Պարսկաստանի վրա, մինչ շահը Թիֆլիսում էր։ Շահը մահանում էԹավրիզ-ում և որպես իրավահաջորդ է թողնում միայն 10 տարեկան որդուն` Թահմասպ I-ին։ Շուտով քաղաքացիական պատերազմ է սկսվում ղզլբաշների միջև՝ ռենտգենության համար, և Ռումուլուն հեռանում է Վրաստանից` իր հերթին պահանջելով Պարսկաստանի ղեկավարությունը, որը նա ձեռք է բերում մինչև 1527թվականը [4]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Assatiani et Djambouria,144.
  2. 2,0 2,1 2,2 Assatiani et Djambouria, 145.
  3. Assatiani et Bendianachvili, 177.
  4. (անգլերեն) Roger Savory, Iran under the Safavids, Cambridge University Press, 2007, 51-58.

Արտաքին հղումներԽմբագրել