Բուքերյան մրցանակ (անգլ.՝ Booker Prize), անգլիական գրականության ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկը։ Մինչ 2013 թվականը շնորհվում էր Ազգերի Համագործակցության անդամ հանդիսացող երկրում, Իռլանդիայում կամ Զիմբաբվեում ապրող հեղինակի անգլերենով գրված վեպի համար։ 2014 թվականից, ըստ մրցանակային ֆոնդի նախագահ Ջոնաթան Թեյլորի, այլևս չեն գործում տարածքային ու ազգային սահմանափակումներ[1]։ Հաղթողն ստանում է 50 հազար ֆունտ ստեռլինգի անդորրագիր (մինչ 2002 թվականն այդ գումարը կազմում էր 21 հազար ֆունտ)։ Առաջին մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 1969 թվականին։ 2002 թվականից Բուքերյան մրցանակի հովանավորն է Man ընկերությունների խումբը, այդ պատճառով էլ մրցանակի ամբողջական անվանումն է՝ The Man Booker Prize։

Մրցանակակիրն ընտրվում է հետևյալ կերպ. նախ ամեն տարի փոփոխվող կոմիտեն, որ որի կազմում ընդգրկվում են երկու հրատարակիչ ու մեկական ներկայացուցիչ գրողների, գրական գործակալներից, գրքի վաճառականներից, գրադարաններից ու Բուքերյան մրցանակի հիմնադրամից կազմում են շուրջ հարյուր գրքերի ցանկ։ Նույն կոմիտեն ընտրում է հինգ անդամից կազմված հանձնաժողով, որի անդամ են դառնում, որպես կանոն, առաջատար գրաքննադատներ ու գրողներ, գիտնականներ, հասարակական գործիչներ։ Օգոստոսին հանձնաժողովը հայտարարում է երկար ցանկը (long list), որ ներառում է 12-13 անուն, իսկ սեպտեմբերին այդ ցանկից ընտրվում են կարճ ցանկի (short list) վեց անդամները։ Բուքերյան մրցանակի դափնեկրի անունը հայտարարվում է հոկտեմբերին։

Բուքերյան մրցանակի չորս դափնեկիրներ՝ Ուիլյամ Գոլդինգը, Նադին Գորդիմարն, Ո. Ս. Նայպոլն ու Ջ. Մ. Կուտզեեն, հետագայում ստացան նաև Նոբելյան մրցանակներ։ 1999 թվականին Ջ. Մ. Կուտզեեն դարձավ առաջին հեղինակը, որ երկրորդ անգամ ստացավ Բուքերյան մրցանակ։ Երկու տարի անց այս ձեռքբերումը կրկնեց ավստրիալացի Պիտեր Քերին։ Կարճ ցանկում ամենաշատն ընդգրկվել է բրիտանացի գրող Այրիս Մյորդոկը, ում վեպերը վեց անգամ անցել են Բուքերյան մրցանակաբաշխության եզրափակիչ։

Հաղթողներ խմբագրել

Տարի Հեղինակ Վերնագիր Ժանր Ազգություն
1969 Պերսի Հովարդ Նյուբի Դրա համար պատասխան կտաք Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1970 Բեռնիս Ռուբենս Ընտրյալ անդամ Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1971 Վիդիադհար Սուրաջպրասադ Նայփոլ Կախված վիճակում Պատմվածք   Միացյալ Թագավորություն
  Տրինիդադ և Տոբագո
1972 Ջոն Բյորջեր G. Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1973 Ջ. Գ. Ֆարել Կրիշնապուրի պաշարումը Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
  Իռլանդիա
1974 Նադին Գորդիմեր Պահպանողականը Վեպ Հարավային Աֆրիկա
Սթենլի Միդլթոն Տոն Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1975 Ռութ Ջաբվալա Տոթ և փոշի Պատմավեպ   Միացյալ Թագավորություն
  Գերմանիա
1976 Դավիդ Սթորի Սևիլ Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1977 Պոլ Սքոթ Մնալ մինչև վերջ Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1978 Այրիս Մյորդոկ Ծով, ծով Փիլիսոփայական վեպ   Իռլանդիա
  Միացյալ Թագավորություն
1979 Պենելոպա Ֆիցջերալդ Ջրի վրա Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1980 Վիլյամ Գոլդինգ Նավարկության ծեսերը Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1981 Սալման Ռուշդի Կեսգիշերի երեխաները Մոգական ռեալիզմ   Միացյալ Թագավորություն
1982 Թոմաս Կենելի Շինդլերի տապանը Ինքնակենսագրական վեպ   Ավստրալիա
1983 Ջոն Մաքսվելլ Կուտզե Միխայել Կ-ի կյանքն ու ժամանակը Վեպ Հարավային Աֆրիկա
1984 Անիտա Բրուքներ Հյուրանոց «Լճի մոտ» Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1985 Քերի Հյույմ Կմախք-մարդիկ Միստիկական վեպ   Նոր Զելանդիա
1986 Կինգսլի Էմիս Հին սատանաներ' Կատակերգական վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1987 Պենելոպա ԼԱյվլի Լուսնի վագրը Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1988 Պիտեր Քերի Օսկարն ու Լյուսինդան Պատմավեպ   Ավստրալիա
1989 Կաձուո Իսիգուրո Օրվա մնացորդը] Պատմավեպ   Միացյալ Թագավորություն
1990 Անտոնիա Բայեթ Տիրապետություն Պատմավեպ   Միացյալ Թագավորություն
1991 Բեն Օքրի Քաղցած ճանապարհը Մոգական ռեալիզմ   Նիգերիա
1992 Մայքլ Օնդատժե Անգլիացի պացիենտը   Կանադա
Բարի Անսուորթ Սուրբ սով Պատմավեպ   Միացյալ Թագավորություն
1993 Ռոդի Դոյլ Պեդի Կլարկ հա-հա-հա Վեպ   Իռլանդիա
1994 Ջեյմս Կելման Որքան ուշ է, որքան ուշ Գիտակցության հոսք   Միացյալ Թագավորություն
1995 Փեթ Բարքեր Ուրվականների ճամփան Պատերազմական վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1996 Գրեմ Սվիֆթ Վերջին կարգադրությունները Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1997 Արունդատի Ռոյ Մանրուքների աստվածը Վեպ   Հնդկաստան
1998 Իեն Մաքյուեն Ամստերդամ Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
1999 Ջոն Մաքսվելլ Կուտզե Անպատվություն Վեպ   Հարավային Աֆրիկա
2000 Մարգարեթ Էթվուդ Կույր մարդասպանը Պատմավեպ   Կանադա
2001 Պիտեր Քերի Կելիի խմբի իրական պատմությունը Պատմավեպ   Ավստրալիա
2002 Յան ՄԱրտել Պիի կյանքը Ֆանտաստիկական վեպ
արկածային վեպ
  Կանադա
2003 DBC Պիեռ Վերնոն Աստված Կրտսեր Սև կատակերգություն   Ավստրալիա
2004 Ալան Հոլինգյորստ Գեղեցկության գիծը Պատմավեպ   Միացյալ Թագավորություն
2005 Ջոն Բենվիլ Ծովը Վեպ   Իռլանդիա
2006 Կիրան Դեսաի Սնանկացածների ժառանգությունը Վեպ   Հնդկաստան
2007 Էնն Էնրայթ Բոլորը հավաքվել են Վեպ   Իռլանդիա
2008 Արավինդ Ադիգա Սպիտակ վագրը Վեպ   Հնդկաստան
2009 Հիլարի Մենթել Գայլերի դահլիճը Պատմավեպ   Միացյալ Թագավորություն
2010 Հովարդ Ջեյկոբսոն Ֆինկլերի հարցը Հումորային վեպ   Միացյալ Թագավորություն
2011 Ջուլիան Բարնս Ավարտի նախազգացում Վեպ   Միացյալ Թագավորություն
2012 Հիլարի Մենթել Բերեք մարմինները Պատմավեպ   Միացյալ Թագավորություն
2013 Էլեանոր Քաթթոն Լուսատուն Պատմավեպ   Կանադա
  Նոր Զելանդիա
2014 Ռիչարդ Ֆլենագան Նեղ ճանապարհ դեպի հեռավոր հյուսիս Պատմավեպ   Ավստրալիա
2015 Մարլոն Ջեյմս Յոթ սպանության համառոտ պատմություն Վեպ   Ճամայկա
2016 Բոլ Բիտի The Sellout Վեպ   ԱՄՆ
2017 Ջորջ Սոնդերս Լինքոլնը բարդոյում Վեպ   ԱՄՆ

Տես նաև խմբագրել

Բուքերյան միջազգային մրցանակ

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. Газета «Книжное обозрение» 2013, № 19

Արտաքին հղումներ խմբագրել