Բացել գլխավոր ցանկը
Եգիպտական Բաստ աստված

Բաստ կամ Բաստետ` Հին եգիպտական աստվածուհի ` ուրախության, զվարճանքի և սիրո կանացի գեղեցկության, պտղաբերության և ընտանեկան օջախի, որը պատկերվել է կատվի տեսքով կամ էլ կին` կատվի գլխով: Վաղ դինաստյաների շրջանում ներկայացվել է ընտանեկան կատվից մինչև առյուծի տեսքով:

Նրա հայրը Արեգակն է, մայրը՝ Խատխոր Լուսինը: Նուտ, երկնքի աստվածուհին նրա քույրն էր, իսկ նրա եղբայրը՝ Խոնսուն է, որը վանում է չար ուժերին:

Բաստ աստվածության կենտրոնը, որի բուռն ծաղկումը վերագրվում է XXII դինաստիային (Բուբաստիդներ) Ք.ա. X—VIII դարեր՝ քաղաք Բուբաստիս: Բաստետ աստվածուհու ավագ քուրմը կրել է Ուր-սունու — «Մեծագույն բժշկող»[1]:112:

Բեստի ատրիբուտը՝ սիստր երաժշտական գործիքն է: Հաճախ աստվածուհուն պատկերել են կատվի գլխով կնոջ տեսքով, ձեռքին պահած սիստրը, նրա ոտքերի տակ չորս կատուներ: Այսպես մարմնավորովում էր եգիպտական աստվածուհու պտղաբերությունը: Բեստի որդին Մախեսն է: Հին թագավորության վերջին շրջանում, որոշ դեպքերում Բեստը նույնացվել է Սեխմեթի և Տեֆնուտի հետ, իսկ Նոր թագավորությունում Մուտի և Խատխորի հետ: Բեստետ (հունարեն Բուբաստիս) հույների կողմից նույնացվել է Արտեմիս հետ[2][3] (ավելի վաղ — Աֆրոդիտեի)[4]:

ՍտուգաբանությունԽմբագրել

Բաստ՝ անվան արտասանության ձևը հիմնականում օգտագործում է եգիպտագետների մեծամասնության կողմից: Հին եգիպտական բառը՝ «bȝstt» ('ȝ' — ալեֆ) կազմված է «bȝst-» -ից և կանացի «-t» վերջավորությունից: Հին եգիպտացիները ձայնավորները չէին գրում, դրա համար էլ բառը հինչում է «Բաստ» կամ «Բաստետ»[5]: Հնարավոր է, որ անունը առաջացել է Բես արական սեռի աստծո անվան համանմանությունից:

ՊաշտամունքԽմբագրել

Բեստետը տարբեր երրորդություններում
 
Բաստետ-կատու
 
Մարդակերպ
 
Բաստետ Ուաջիտ
 
Բաստետ-առյուծ

Եգիպտացիները պտղաբերության աստվածուհուն բարձրացրեցին և տվեցին համազգային աստածուհու կոչում: Տերերը նույնիսկ հոնքերը սափրում էին ի պատիվ մահացած կատվի, բայց պատահաբար կատուներին վրաերթի ենթարկած մարդկանց վրա ամբոխը քարեր էր նետում: Նույնիսկ փարավոնները Բեստետի տաճարում զոհաբերություններ էին մատուցում[6]: Նրա պաշտամունքը սկսվել է XXII դինաստիայի (Ք.ա. X դար) շրջանում, չնայած հայտնի է նաև ավել վաղ շրջանի աստվածուհու տաճարի հիշատակումները (սկսած Ամենեմեխեթ I Ք.ա. XX դար), ինչպես նաև հետազոտողները չեն բացառում, որ հենց Բաստետի սերունդները առաջացել են քաղաքում Ք.ա II հազարամյակում, Հերոդոտոսը վկայում է Բեստի պատվին կայացվող ամենամյա միջոցառումների մասին, որոնք ուղեկցվում էին պարերով[7]:

Սակայն Հերոդոտոսի ներկայացրած 700 հազար տոնողների թիվը չափազանցված է, հավանաբար, տոնակատարությունը մեծ նշանակություն է ունեցել ոչ միայն քաղաքի բնակիչների համար, այլ նաև Հին Եգիպտոսի տարբեր շրջանների ուխտագնացների համար[8]։

Բուբաստիս քաղաքում կար մեռյալների քաղաք, որտեղ մումիացնում էին կատուներին` նվիրված Բաստին (հայտնաբերվել է 1887-1889 թվականներին եգիպտագետ Է. Նավիլլեմի կողմից)[9]: Բացի այդ եգիպտագետները փաստել են, որ այտես եղել են կատուների դիակիզման համար վառարաններ[10]:

ՀավատալիքԽմբագրել

Ավանդաբար կապվում է արեգակի հետ, պտղաբերություն և բարօրություն կանանց համար: Բաստը ունի երկու մարմնավորում՝ կին կատվի գլխով (բարի էություն) և առյուծի (ագրեսիվ): Համարվում է,[փա՞ստ] որ երկրորդ ձևով, Բաստը վեր է ածվել Սեմխեթի`առյուծի, որը մի անգամ քիչ էր մնում ոչնչացներ մարդկությունը: Նրան կարողացան զսպել միայն խորամանությամբ` գարեջուր լցնելով հողի վրա, ներկված բնական կարմիր գույնով: Առյուծը դա ընդունել է մարդկային արյան տեղ, խմել հագեցել և քնել:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Древний Египет. Энциклопедия. — «Арт-Родник», 2008.
  2. «Бубастида, богиня»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  3. «У египтян Аполлон называется Ором, Деметра — Исидой, а Артемида — Бубастис.» Геродот, 2. 137.
  4. Рак И. В. «Египетская мифология» // Именной и предметный справочник-указатель. — Издание 2-ое, переработанное и дополненное. — СПб.: «Журнал „Нева“», Летний сад, 2000. — 3000 экз.
  5. Raymond Faulkner, Concise Dictionary of Middle Egyptian, David Brown Book Co.
  6. «Хотя и другие египетские города расположены высоко, однако, по-моему, самые значительные насыпи находятся у города Бубастиса. В этом городе стоит знаменитый храм [богини] Бубастис. Есть, правда, и другие ещё более обширные и великолепные святилища, но ни одно из них так не радует взор, как этот храм.» Геродот, 2. 156
  7. «Всенародные празднества египтяне справляют не один раз в году, а весьма часто. Чаще же всего и с наибольшей охотой египтяне собираются в городе Бубастисе на праздник в честь Артемиды и затем в Бусирисе в честь Исиды. Ведь в этом городе находится самый большой храм Исиды. Расположен же этот город в середине египетской Дельты (Исида — это египетское имя Деметры). Третье празднество бывает в городе Саисе в честь Афины, четвёртое — в Гелиополе в честь Гелиоса, пятое — в городе Буто в честь Латоны, шестое — в Папремисе в честь Ареса.» Геродот, 2.59
  8. Коростовцев М. А. Религия древнего Египта. — «Наука», 1976.
  9. Naville E. Bubastis (1887—1889).
  10. «MDAIK II» (Ежегодник Германского археологического института в Каире № II).