Վրաստանի արտաքին քաղաքականություն

Վրաստանի արտաքին քաղաքականություն, անկախացումից հետո Վրաստանը միտված է ՆԱՏՕ-ին և ԵՄ-ին անդամակցելուն։ Վրաստանը նաև տարանցիկ երկրի դեր է խաղում Հայաստանի և Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Եվրոպայի միջև։ 2013 թվականի դրությամբ Վրաստանի առաջատար առևտրային գործընկերներն են Թուրքիան և Ադրբեջանը։ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները 2008 թվականին խզվել են և լարված են մնում։ Վրաստանը պատժամիջոցներ է սահմանել Ռուսաստանի դեմ՝ Դոնբասի ճգնաժամի հետ կապված։

Ընդհանուր բնութագիրԽմբագրել

 
Վրաստանի արտաքին հարաբերություններ     Դիվանագիտական հարաբերություններ      Չկան դիվանագիտական հարաբերություններ      Դիվանագիտական հարաբերությունները դադարեցվել են

Վրաստանի արտաքին քաղաքական նշանակությունը մեծապես պայմանավորված է տարանցիկ երկրի շահեկան դիրքով։ Հենց Վրաստանի տարածքով է անցնում ադրբեջանական ածխաջրածինների տարանցումը Թուրքիա և ԵՄ։ Հայաստանը Ադրբեջանի հետ հակամարտության պատճառով ստիպված է նաև իր արտաքին առևտուրը վարել Ռուսաստանի և Եվրոպայի հետ Վրաստանի միջոցով։ Վերջապես, Վրաստանի տարածքով անցնում է ԵՄ-ից դեպի Չինաստան ապրանքների տարանցումը՝ շրջանցելով Ռուսաստանը։ Վրաստանի արտաքին քաղաքականության վրա մեծապես ազդում է Ռուսաստանի հետ նրա լարված հարաբերությունները՝ կապված Մոսկվայի կողմից Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի անկախության ճանաչման խնդրի հետ։  Այդ պատճառով Վրաստանը ջերմ հարաբերություններ է պահպանում Ուկրաինայի, ինչպես նաև Ադրբեջանի հետ, որոնք կողմ են սահմանների պահպանմանը։ Նրանց հետ Վրաստանը մտնում է ՎՈւԱՄ տարածաշրջանային դաշինքի մեջ։ Վրացական իշխանությունները նաև խզում են դիվանագիտական հարաբերությունները բոլոր այն երկրների հետ, ովքեր ճանաչում են Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի անկախությունը։ Վրաստանը մտնում Է ՄԱԿ-ի և Եվրոպայի խորհրդի մեջ։ Վրաստանը միակ պետությունն է, որը դուրս է եկել ԱՊՀ-ի կազմից։

Հայաստանի հետ հարաբերություններԽմբագրել

Հայաստանի և Վրաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի հուլիսի 17-ին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Վրաստանի և Հայաստանի միջև կնքված են ավելի քան 80 պայմանագրեր, այդուհանդերձ երկրների միջև հարաբերությունները միանշանակ չեն։ Հայաստանն անդամակցում է ԵԱՏՄ-ին և ունի լարված հարաբերություններ Ադրբեջանի հետ։ Վրաստանը ունի լարված հարաբերություններ Ռուսաստանի հետ և սերտ համագործակցում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ։

Վրաստանում բնակվում են մոտ 250 000 հայեր, ովքեր հիմնականում բնակվում են հայկական պատմական Ջավախքում: Եվ Հայաստանում, և Վրաստանում պետական բյուջեի հաշվին տպագրվում է «Վրաստան» թերթը: Թերթում տպագրվում են հասարակական- քաղաքական բնույթի իրադարձություններ: «Վրաստան» թերթը նախատեսված է ինչպես Վրաստանում բնակվող հայերի, այնպես էլ Հայաստանում բնակվող վրացիների համար:

Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ հարաբերություններԽմբագրել

2013 թվականի արդյունքներով Թուրքիան և Ադրբեջանը համապատասխանաբար զբաղեցրել են առաջին և երկրորդ տեղերը Վրաստանի արտաքին առևտրային շրջանառության մեջ: Թուրքիայի համար Վրաստանը սպառման շուկա է (2007 թվականին համաձայնագիր Է ստորագրվել երկու երկրների միջև ազատ առևտրի մասին): 2013 թվականին թուրքական արտահանումը Վրաստան կազմել է 1,34 միիարդ դոլար, իսկ վրացական արտահանումը Թուրքիա ընդամենը 182,8 միլիոն դոլար[1]։ Անկարան նաև Վրաստանը դիտարկում է որպես տարանցիկ տարածք, առաջին հերթին ադրբեջանական ածխաջրածինների համար։ Արդեն 1994 թվականին պայմանագիր է կնքվել Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղու կառուցման համար (գործարկվել է 2006 թվականին), 1999 թվականին գործարկվել Է Բաքու-Սուպսա գազատարը, 2007 թվականին բացվել Է Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում խողովակաշարը, նույն 2007 թվականին սկսվել Է Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու շինարարությունը[2]։ Ադրբեջանի հետ Վրաստանի առևտուրն առանձնանում է ավելի մեծ հավասարակշռությամբ և երկկողմ ապրանքաշրջանառության յուրաքանչյուր կողմի մոտավորապես հավասար մասնաբաժիններով։ 2013 թվականին Ադրբեջանի հետ առևտրաշրջանառությունը կազմել է 1,34 միլիարդ դոլար՝ Վրաստանից Ադրբեջան արտահանումը կազմել է 710,3 միլիոն ԱՄՆ դոլար, իսկ ներմուծումը՝ 638,1 միլիոն դոլար[3]։

Ռուսաստանի հետ հարաբերություններԽմբագրել

Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները լարված են Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի խնդրի պատճառով։  2008 թվականին, հնգօրյա պատերազմից անմիջապես հետո, Մոսկվան ճանաչեց Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի անկախությունը։ Ի պատասխան՝ Վրաստանը խզել է դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ և դուրս եկել ԱՊՀ-ից[4]։ Արտաքին տնտեսական առումով Ռուսաստանը Վրաստանի անկախության առաջին տարիներին առաջատար դիրք էր զբաղեցնում վրացական արտաքին առևտրում՝ հանդիսանալով խոշոր գնորդ, մասնավորապես վրացական գինիներ և հանքային ջուր։ Սակայն 2006 թվականին «Ռոսպոտրեբնադզորն» արգելել է Վրաստանից գինի և գինենյութերի ներկրումը Ռուսաստան: Արգելքի տակ են հայտնվել նաև «Բորժոմի» և «Նաբեղլավի» հանքային ջրի մատակարարումները՝ որպես որակի ռուսական պահանջներին չհամապատասխանող։ Ի պատասխան՝ Վրաստանի պատվիրակությունն արգելափակել է ԱՀԿ-ին Ռուսաստանի անդամակցության շուրջ բանակցությունների շարունակումը։ Վրացական հատուկ ծառայությունները նաև ձերբակալել են Անդրկովկասում ռուսական զորքերի խմբում ծառայություն անցնող մի քանի ռուս զինծառայողների՝ լրտեսական գործունեության կասկածանքով (շուտով նրանք ազատ են արձակվել): Աստիճանաբար նվազել է նաև Վրաստանի կախվածությունը ռուսական էներգակիրների մատակարարումներից։ Մինչև 2006 թվականը Ռուսաստանը եղել է Վրաստան բնական գազի միակ մատակարարը, սակայն Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում գազատարի շահագործումը փոխել է այդ իրավիճակը: 2006 թվականին Ինգուրի ՀԷԿ-ում վերանորոգման և վերակառուցման աշխատանքների ավարտի կապակցությամբ հնարավոր եղավ դադարեցնել Ռուսաստանից էլեկտրաէներգիայի ներկրումը ամռանը: Երկկողմ համագործակցության թուլացմանը նպաստել է Բաթումից և Ախալքալաքից ռուսական ռազմակայանների դուրսբերումը։ 2010 թվականից վրաց-ռուսական հարաբերությունները սկսել են բարելավվել։  2010 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին հրամանագիր է ստորագրել, որով Չեչնիայում, Ինգուշեթիայում, Հյուսիսային Օսիայում, Դաղստանում, Կաբարդինո-Բալկարիայում, Կարաչաևո-Չերկեսիայում և Ադիգեայում գրանցված Ռուսաստանի քաղաքացիների սահմանը հատելիս գործի կդրվի 90-օրյա անայցագիր ռեժիմ[5]։ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն Հյուսիսային Կովկասում բնակվող ՌԴ քաղաքացիների համար առանց վիզայի ռեժիմ սահմանելու մասին Վրաստանի իշխանությունների որոշումը որակել է որպես սադրանք[6]։ 2014 թվականին հարաբերությունները կրկին վատացել են, քանի որ Վրաստանը միացել է հակառուսական պատժամիջոցներին։

ԱՄՆ-ի հետ հարաբերություններԽմբագրել

ԱՄՆ-ն 1992 թվականին առաջիններից մեկն է ճանաչել Վրաստանի անկախությունը։ 1999 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսը հավանություն տվեց «Մետաքսի ճանապարհի ռազմավարություն» օրինագծին։ ԱՄՆ-ն Վրաստանում բազմաթիվ ծրագրեր է իրականացնում, որոնք ուղղված են տնտեսական, ռազմական, պետական ոլորտներում տարածաշրջանին օգնելուն։ Դեռևս Վրաստանից ռուս սահմանապահների հեռանալուց առաջ ԱՄՆ-ն սկսեց օգնություն ցուցաբերել գործունակ սահմանապահ պահպանության ստեղծման գործում, մշակվեց վրացական սահմանապահ զորքերի տեխնիկական հագեցվածության հատուկ ծրագիր։ Ընդամենը 1998-2001 թվականներին Վրաստանի սահմանների պահպանության ապահովման համար ԱՄՆ-ն տրամադրել է 72 միլիոն դոլար։ Դա զգալի գումար է, եթե համեմատենք այն, օրինակ, Վրաստանի ռազմական բյուջեի հետ, որը 1998 թվականին կազմել է մոտ 41 միլիոն դոլար, իսկ 1999 թվականին՝ 24 միլիոն դոլար։

Վրաստան և ՆիկարագուաԽմբագրել

Վրաց-նիկարագուական հարաբերությունները հաստատվել են 1994 թվականիսեպտեմբերի 19-ին։ 2008 թվականի նոյեմբերի 29-ին Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հաղորդեց, որ դադարեցնում է դիվանագիտական հարաբերությունները Նիկարագուայի հետ՝ կապված այդ պետության կողմից Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի անկախության ճանաչման հետ[7]։

Վրաստան և ՆԱՏՕԽմբագրել

Վրաստանը բանակցություններ է վարում ՆԱՏՕ-ի հետ՝ հնարավոր անդամակցության շուրջ։ 1994 թվականից իրականացվում է «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագիրը, որի շնորհիվ Վրաստանը մասնակցել է 120 միջոցառումների (հիմնականում՝ զորավարժություններին)։ 2008 թվականին հանրաքվեում Վրաստանի քաղաքացիների մեծամասնությունը քվեարկել է ՆԱՏՕ-ին երկրի անդամակցության օգտին: Այնուամենայնիվ, 2016 թվականի դրությամբ Հյուսիսատլանտյան դաշինքին Վրաստանի անդամակցության կոնկրետ ժամկետների մասին խոսելը վաղ է, այդ թվում՝ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի խնդրի չլուծված լինելու պատճառով: 2008 թվականի օգոստոսի 20-ին Բելգիայի արտաքին գործերի դաշնային ծառայության ղեկավար Կարել դե Գյուխտը ՆԱՏՕ-ի և Վրաստանի հետագա համագործակցության վերաբերյալ հայտարարել էր, որ ՆԱՏՕ-ի անդամ ընդունել «մի երկիր, որը երբեմն իրեն դրսևորում է ոչ այնքան վերահսկելի գործողություններով, դա ինքնին ռիսկային է»[8]։

Վրաստան և Եվրոպական միությունԽմբագրել

Վրաստանը վաղուց է ձգտում դառնալ ԵՄ անդամ։ 2014 թվականին Վրաստանի հետ կայունացման և Ասոցացման համաձայնագիր է կնքվել, նույն թվականին Վրաստանը դարձել է աերոնավիգացիայի անվտանգության եվրոպական կազմակերպության (Eurocontrol) 40-րդ անդամը[9]։

2017 թվականի մարտի 8-ին Վրաստանի և ԵՄ-ի միջև առանց վիզայի ռեժիմ է սահմանվել, որը Վրաստանի քաղաքացիներին թույլ է տալիս այցելել ԵՄ երկրներ, բացի Մեծ Բրիտանիայից և Իռլանդիայից, տուրիստական, գործարար և մշակութային նպատակներով:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Бахтуридзе З. З. Внешняя политика Грузии в контексте развития международных отношений на постсоветском пространстве. Диссертация на соискание учёной степени доктора политических наук. — СПб., 2016. — С. 207. Режим доступа: https://disser.spbu.ru/disser/dissertatsii-dopushchennye-k-zashchite-i-svedeniya-o-zashchite/details/12/791.html
  2. Бахтуридзе З. З. Внешняя политика Грузии в контексте развития международных отношений на постсоветском пространстве. Диссертация на соискание учёной степени доктора политических наук. — СПб., 2016. — С. 205—206. Режим доступа: https://disser.spbu.ru/disser/dissertatsii-dopushchennye-k-zashchite-i-svedeniya-o-zashchite/details/12/791.html
  3. Бахтуридзе З. З. Внешняя политика Грузии в контексте развития международных отношений на постсоветском пространстве. Диссертация на соискание учёной степени доктора политических наук. — СПб., 2016. — С. 211. Режим доступа: https://disser.spbu.ru/disser/dissertatsii-dopushchennye-k-zashchite-i-svedeniya-o-zashchite/details/12/791.html
  4. 18 августа завершается формальный процесс выхода Грузии из СНГ Արխիվացված է Հունվար 4, 2011 Wayback Machine-ի միջոցով:
  5. Грузия устанавливает безвизовый режим жителям северокавказских республик // Civil Georgia, Тбилиси / 11 окт. 2008
  6. «МИД России считает отмену Грузией виз для жителей Северного Кавказа провокацией»։ Новости։ Интернет-СМИ «Кавказский Узел»։ 2010-10-14։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-05-ին։ Վերցված է 2013-06-05 
  7. Грузия прекратила дипломатические отношения с Никарагуа
  8. Принимать в НАТО страну, которая иногда не очень себя контролирует, рискованно: МИД Бельгии // Regnum, 20 августа 2008
  9. Бахтуридзе З. З. Внешняя политика Грузии в контексте развития международных отношений на постсоветском пространстве. Диссертация на соискание учёной степени доктора политических наук. — СПб., 2016. — С. 312. Режим доступа: https://disser.spbu.ru/disser/dissertatsii-dopushchennye-k-zashchite-i-svedeniya-o-zashchite/details/12/791.html