Չեչենների և ինգուշների տեղահանում

Չեչենների և ինգուշների տեղահանում, հայտնի է նաև որպես Աարդախ ((ռուս.՝ Чечевица, Չեչևիցա, չեչեներեն՝ До́хадар, Ардахар, Махках дахар[1][2][3][4]), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1944 թվականի փետրվարի 23-ին իրականացրած Հյուսիսային Կովկասից վախնախ (չեչեն և ինգուշ) ժողովուրդների բռնի տեղահանում Կենտրոնկան Ասիա։ Չեչնիայում 1940-1944 թվականների ապստամբությանը նախորդող տեղահանումը իրականացվել է ՆԳԺԿ ղեկավար Լավրենտի Բերիայի հրամանով՝ ԽՍՀՄ վարչապետ Իոսիֆ Ստալինի հաստատումից հետո, մաս հանդիսանալով բռնի տեղահանման և բնակչության տեղափոխման խորհրդային ծրագրերի, որոնց 1930-1950-ականների ընթացքում ենթարկվել են Խորհրդային Միության միլիոնավոր ոչ ռուս ժողովուրդներ։

Չեչենների և ինգուշների տեղահանման ուղղությունները

Տեղահանում պատրաստված էր արդեն, առնվազն, 1943 թվականի հոկտեմբերից, և այդ գործողությանը մասնակցել է ԽՍՀՄ տարբեր տարածքներից 19,000 սպա և ՆԳԺԿ 100,000 զինվոր։ Տեղահանումը ընդգրկում էր չեչեն և ինգուշ ժողովուրդներին ամբողջությամբ, ինչպես նաև Չեչենա-Ինգուշական խորհրդային սոցիալիստական ինքնավար հանրապետության կազմալուծումը։ Այդ արտաքսման ժողովրդագրական հետևանքները եղել են հեռու գնացող և աղետալի՝ տեղահանված 496,000 չեչեն և ինգուշներից, առնվազն, մեկ քառորդ մասը զոհվել է։ Ընդհանուր առմամբ, արխիվային տվյալները ցույց են տալիս, որ հարյուր հազարից ավել մարդիկ սպանվել են շուրջկալության և անմիջապես տեղափոխման, Ղազախական և Ղրղզական ԽՍՀ-ում իրենց կյանքի առաջին տարիների ժամանակ, ինչպես նաև ՌԽՖՍՀ-ում, որտեղ շատերն պահվում էին աշխատանքային ճամբարներում։ Այդ գործընթացի ողջ ընթացքում տեղահանվածները գտնվում էին ՆԳԺԿ ծառայողների վարչական վերահսկողության տակ։

Տես նաևԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

  1. «Къам дохорх лаьцна дийцар берашна а дихкинера Нохчийчохь»։ Маршо Радио (չեչեներեն)։ 2014-02-24։ Վերցված է 2021-01-21 
  2. «Нохчийчохь долу хьал гайтаран куьзга ду Кутаев Руслан лаьцна латтор»։ Маршо Радио (չեչեներեն)։ 2014-07-02։ Վերցված է 2021-01-21 
  3. ««Хьахон мел дихки а, дазло и къематде»»։ Маршо Радио (չեչեներեն)։ 2016-02-23։ Վերցված է 2021-01-21 
  4. Хь. Даудова (2020-02-25)։ ««Хуьлуш лаьтташехь бакъхила йиш яц аьлла хетара…»»։ Даймохк (չեչեներեն)։ Վերցված է 2021-01-21