Նազար բոնջուք (թուրք.՝ Nazar boncuk, թարգմանաբար՝ «հմայիլ չար աչքի դեմ»), ավանդական թյուրքական հուռութք չար աչքի դեմ, որին նաև «կապույտ աչք», «Ֆաթիմայի աչք» են անվանում[1]: Հայերի շրջանում այս չարխափանին անվանում են «աչքի հուլունք»:

Նազարների վաճառակետ

ՆկարագրությունԽմբագրել

Համայիլն իրենից ներկայացնում է համակենտրոն շրջաններ: Առավել հաճախ խորհրդանշական սև կլոր բիբը գնտվում է դեղին կամ կապույտ շերտերի կենտրոնում: Կլոր հուռութքի ծայրերին շուրջանակի պատկերված է սպիտակ կամ բաց կապույտ շերտ:

Ավելի հաճախ նազարը պատրաստում են ապակուց[1]: Անվանումը գալիս է արաբերենից / نظر /, բառացի նշանակում է «նայել, հսկել», «նայիր ներս» և այլն[3]:

ՊատմությունԽմբագրել

Համաձայն իսլամական լեգենդի, Մուհամմադ մարգարեի դուստրը՝ Ֆաթիման, իր սիրեցյալին նվիրել է կապույտ ապակու կտոր, որը շատ է դուր գալիս նրան: Ըստ այդ լեգենդի՝ հենց կապույտ ապակին է օգնել փեսացուին, որ կենդանի վերադառնա երկար ճանապարհից[4]:

Ենթադրվում է, որ թուրք վարպետները պատրաստել են այդպիսի թալիսմաններ հարյուրամյակներ առաջ: Հնարավոր է, որ այս հուռութքը գոյություն է ունեցել դեռևս նախաիսլամական թյուրքերի մոտ[5]: Ղրիմի և Օդեսայի թանգարաններում նմանատիպ թալիսմաններ կարելի է հանդիպել հնագույն սլավոնների և հին հույների արվեստի մեջ:

ԿիրառումԽմբագրել

Մոգության ավանդական ձևերԽմբագրել

Սովորաբար հանդիպում է Թուրքիայում, Ուզբեկստանում, Թուրքմենստանում, Ղազախստանում, Ադրբեջանում, Սիրիայում, Լիբանանում, Եգիպտոսում, Հայաստանում, Իրանում, Աֆղանստանում, Հունաստանում, Իրաքում և Կիպրոսում: Այն կարելի է տեսնել տներում, խանութներում, մեքենաներում, ինտերիերի առարկաներում, սպասքին, հագուստներում, մոխրամաններում, դրանք զարդարում են բանալիների կախազարդերը: Նազարի պատկերը օգտագործվում է թուրքական Fly Air ավիաընկերության ինքնաթիռների ֆյուզելյաժում:

Համաժողովրդական սնահավատության համաձայն, թալիսմանը գործում է միայն այն ժամանակ, երբ պարզ տեսանելի է: Այն նվիրում են նորածիններին, երեխաներին, հղի կանանց, գեղեցիկ աղջիկներին, հաջողակ գործարարներին, մարզիկներին[6]: Սիրահարները փոխանակվում են այդպիսի թալիսմաններով` հուսալով փրկել իրենց սերը և պաշտպանել սիրելիին դժվարություններից: Նաև, ըստ սնահավատության, եթե կրում ես նազարը, իսկ ապակին ճաքում է, նշանակում է, որ «աչքով են տվել», իսկ հուռութքը փրկել է՝ իր վրա վերցնելով աչքը:

Ժամանակակից մշակույթումԽմբագրել

ՊատկերասրահԽմբագրել

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Турецкий глаз или Назар nazar boncugu. Комментарии : LiveInternet — Российский Сервис Онлайн-Дневников»։ Վերցված է 2013-04-03 
  2. «Символы благополучия и удачи Назар бончук Традиционный турецкий амулет от сглаза»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-10-ին։ Վերցված է 2013-04-03 
  3. Vgl. Ronald T. Marchese: The fabric of life. Cultural transformation in Turkish society, Binghamton University, New York 2004, 103ff (einsehbar bei Google Books).
  4. Назар бонджук - Оберег для детей Хюррем
  5. «Помогают ли синие амулеты от сглаза?» 
  6. «Волшебный глаз от сглаза»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-10-ին։ Վերցված է 2013-04-03 
  7. «Назар бонджук Оберег для детей Хюррем»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-10-ին։ Վերցված է 2013-04-03 

Արտաքին հղումներԽմբագրել