Յան Ռայնիս (լատիշ․՝ Rainis, իսկական անունը՝ Պլիեկշանս Յանիս (լատիշ․՝ Jānis Pliekšāns), օգոստոսի 30 (սեպտեմբերի 11), 1865[1], Варславаны, Illuxt County, Կուրլանդիական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 12, 1929(1929-09-12)[1][2][3], Յուրմալա, Լատվիա), լատիշ բանաստեղծ, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ։

Յան Ռայնիս
լատիշ․՝ Rainis
Rainis.jpg
Ծննդյան անունլատիշ․՝ Jānis Pliekšāns
Ծնվել էօգոստոսի 30 (սեպտեմբերի 11), 1865[1]
ԾննդավայրВарславаны, Illuxt County, Կուրլանդիական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էսեպտեմբերի 12, 1929(1929-09-12)[1][2][3] (64 տարեկան)
Վախճանի վայրՅուրմալա, Լատվիա
ԳերեզմանՌայնիսի գերեզմանատուն
Մասնագիտությունբանաստեղծ, դրամատուրգ, քաղաքական գործիչ, գրող, թարգմանիչ և լրագրող
Լեզուգերմաներեն, լատվիերեն[1] և ռուսերեն
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն և Flag of Latvia.svg Լատվիա
ԿրթությունՌիգայի առաջին պետական գիմնազիա, Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական համալսարան և Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան
Գրական ուղղություններNew Current?
Ուշագրավ աշխատանքներAve sol!?
ԿուսակցությունLatvian Social Democratic Workers' Party?
ՊարգևներԵրեք աստղի շքանշան, 1-ին կարգ
ԱմուսինԱսպազիա
Յան Ռայնիս Վիքիքաղվածքում
Rainis Վիքիպահեստում

ԳործունեությունԽմբագրել

Մեծ է եղել Ռայնիսի հետաքրքրությունը հայ ժողովրդի պատմության ու մշակույթի նկատմամբ։ Նա թարգմանել է հայ գրողների ստեղծագործությունները, հրապարակախոսական ելույթներ ունեցել հայ գրականության մասին, ինչը հնարավորություն է տվել լատիշ հասարակայնությանը ծանոթանալ Հայաստանի, նրա բազմադարյան գրականության հետ։ Հայ ժողովրդի տառապանքը, նրա գրականության ու մշակույթը առավել հանգամանորեն են ներկայացված Ռայնիսի «Ամենադժբախտ երկիրը և ամենադժբախտ ժողովուրդը» ակնարկում (1927), որտեղ տեղեկություններ կան հայ ժողովրդի պատմության մասին՝ հնագույն ժամանակներից մինչև 1915 թվականի ցեղասպանությունը։ Խաղաղ հայ բնակչության բնաջընջումը Ռայնիսը համարել է թուրքական կառավարող շրջանների ծրագրված քաղաքականություն, որն իրագործվել է Գերմանիայի հովանավորությամբ։ Ըստ Ռայնիսի՝ հայկական հարցը «չի կարող հեշտությամբ լուծվել», քանի որ Արևմտյան Հայաստանը «պետք է Եվրոպային՝ ստատուս քվոն պահպանելու համար»[4], իսկ թուրքական իշխանությունները կօգտագործեն այդ իրավիճակը իրենց շահերի համար։ Ինչպես նշել է Ռանիսը, անգամ այն բանից հետո, «երբ ընդունվել է ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը, երբ փոքր, մինչև այժմ ճնշված ժողովուրդները հասել են գոնե տեսական ազատության..., ժամանակակից հայերը և Հայաստանը ոչ միայն առավել ապերջանիկ են, քան առաջ, այլև կարող են համարվել աշխարհի ամենադժբախտ ազգը»[5]։ Դրա հետ մեկտեղ Ռայնիսը հայ ժողովրդին բնորոշել է որպես կենսունակ ու քաջարի, որ պահպանել է ազգային կերպը, ոգին և արժանապատվությունը։

ԳրականությունԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 Энциклопедия Брокгауз (нем.)
  4. Յան Ռայնիս, Ընտիր երկեր, էջ 639:
  5. Նույն տեղում, էջ 626-627
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է «Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։