Մերի Մոնտեգյու

անգլիացի գրող և ճանապարհորդ

Լեդի Մերի Մոնտեգյու (անգլ.՝ Mary Wortley Montagu, մայիսի 15, 1689(1689-05-15)[1][2] կամ 1689[3][4][5], Նոթինգհեմ, City of Nottingham, Նոթթինգեմշիր, Անգլիա[6] - օգոստոսի 21, 1762(1762-08-21)[7][1][8][3], Նոթինգհեմ, City of Nottingham, Նոթթինգեմշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[6]), անգլիացի գրող և ճանապարհորդ: Հայտնի է գիտական արժեք ունեցող «Թուրքական նամակներով»` առաջին աշխարհիկ կնոջ ստեղծագործությունը մուսուլմանական Արևելքի մասին[12]: Առաջին անգամ Եվրոպա է բերել ծաղիկի պատվաստման վաղ տեխնիկան[13]:

Մերի Մոնտեգյու
Mary Wortley Montagu by Charles Jervas, after 1716.jpg
Ծնվել էմայիսի 15, 1689(1689-05-15)[1][2] կամ 1689[3][4][5]
ԾննդավայրՆոթինգհեմ, City of Nottingham, Նոթթինգեմշիր, Անգլիա[6]
Մահացել էօգոստոսի 21, 1762(1762-08-21)[7][1][8][3]
Մահվան վայրՆոթինգհեմ, City of Nottingham, Նոթթինգեմշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն[6]
ՔաղաքացիությունԱնգլիայի թագավորություն
Flag of Great Britain (1707–1800).svg Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
Մասնագիտությունճանապարհորդ հետազոտող, բանաստեղծ, գրող, դրամատուրգ և խմբագիր
ԱմուսինSir Edward Wortley Montagu?[9]
Ծնողներհայր՝ Evelyn Pierrepont, 1st Duke of Kingston-upon-Hull?[10][9], մայր՝ Lady Mary Feilding?[10][9]
ԵրեխաներMary Stuart, Countess of Bute?[10][9] և Edward Wortley Montagu?[11][9]
Lady Mary Wortley Montagu Վիքիպահեստում

Օսմանյան կայսրությունում Բրիտանական կայսրության դեսպանի կինը, Մեծ Բրիտանիայի ամենաբարձր խավի ներկայացուցիչ էր (դքսի ընտանիքից, նրա աղջկա ամուսինը եղել է վարչապետ Ջոն Ստյուարտը):

ԿենսագրությունԽմբագրել

Մերին, օրիորդական անունը՝ Պերպոնտ, ծնվել է 1689 թվականի մայիսի 15-ին Լոնդոնում Էվելին Պերպոնտի՝ Կինգստոն-Նա-Հոլլի 5-րդ կոմսի բարեկեցիկ ընտանիքում, կնքվել է մայիսի 26-ին Քովենթ Գարդենում գտնվող Սուրբ Պողոսի եկեղեցում[14]: Ընտանիքին պատկանել են Նոտինգեմշիրում Տորսբի Հոլլ և Հոլմ Պերպոնտ կալվածքները, Ուեսթ Դին տունը՝ Ուիլշիրում: Տորսբի Հոլլում էր գտնվում Անգլիայի լավագույն գրադարաններից մեկը, և Մերին մեծ սիրով օգտագործել է այն: Գրադարանը ոչնչացել է 1744 թվականին հրդեհի ժամանակ:

Նրա մտերիմ ընկերների շրջանում եղել են Մերի Էստել, որը հայտնի է որպես կանանց իրավունքների համար պայքարող, Էնն Ուորտլի Մոնտեգյուն՝ Էդվարդ Մոնտեգյուի թոռնուհին: Նա Էննի հետ եղել է ակտիվ նամակագրական կապի մեջ, սակայն Էննի ուղարկած նամակները սևագրության մշակումներ էին, որը գրել էր նրա եղբայր սըր Էդվարդ Ուորտլի Մոնտեգյուն: Էնիի մահվանից հետո՝ 1709 թվականին, Էդվարդի և Մերիի նամակագրությունը շարունակվել է ուղիղ ձևով, և Էդվարդը նրան ամուսնության առաջարկություն է արել: Մերիի հայրը այդ ժամանակ կապ ունենալով Դորչեսթրի մարքիզի հետ, մերժել է Էդվարդին՝ չցանկանալով Էդվարդին դարձնել իր ունեցվածքի ժառանգորդը: Բանակացությունները արդյունք չեն տվել, և իմանալով, որ Էվելին Պերպոնտը պատրաստվում է իր աղջկան մեկի ուրիշի հետ ամուսնացնել, 1712 թվականին Էդվարդը և Մերին փախել են ու գաղտնի ամուսնացել: Ընտանիքի առաջին տարիները մեկուսացած են անցել, սակայն 1715 թվականին նրա ամուսինը դարձել է պառլամենտի անդամ Վեսթմինսթրի կողմից, և կարճ ժամանակ անց դարձել գանձարանի լորդ, առևտրական հանձնակատար: Շուտով Մերին միացել է նրան Լոնդոնում և իր սուր մտքի շնորհիվ նրան արագ կարևոր պաշտոն են տվել պալատում:

1716 թվականին Էդվարդը նշանակվել է Մեծ Բրիտանիայի դեսպանը Ստամբուլում: Այնտեղ ճանապարհորդությունները և կյանքը Ստամբուլում Մերին գրել է «Նամակներ թուրքական դեսպանատանից»: Այս նամակները ոգեշնչել են մի շարք հետագա ճանապարհորդ-գրողների և Եվրոպայի արևելյան մշակույթին: 1717 թվականին Էդվարդը որպես դեսպան ետ է կանչվել, բայց ամուսնիները շարունակել են մինչև 1718 թվականը ապրել Ստամբուլում:

Մերին Ստամբուլից Լոնդոն է բերել Օսմանյան կայսրությունում ծաղիկ հիվանդության բուժումը՝ պատվաստման վաղ պրակտիկան: Դա մնացել է պատվաստման միակ միջոցը մինչև 1790-ական թվականներին Էդվարդ Ջեների հայտնագործած ավելի անվտանգ պատվաստանյութը կովի ծաղիկի միջոցով: Չնայած բրիտանացի բժիշկների և հասարակության ընդդիմությանը, որոնք պատվաստումը համարում էին ոչ արժանի «արևելյան» մեթոդ, թագավորական ընտանիքի երեխաները հաջողությամբ պատվաստվել են ծաղիկի դեմ:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 WeChangEd
  4. 4,0 4,1 Autoritats UB
  5. 5,0 5,1 The LiederNet Archive — 1995.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  7. 7,0 7,1 7,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  8. 8,0 8,1 8,2 FemBio: Банк данных о выдающихся женщинах, Frauerdatenbank
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 Kindred Britain
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Oxford Dictionary of National Biography / C. MatthewOxford: OUP, 2004.
  11. Lundy D. R. The Peerage
  12. Melman 1992
  13. «Sequence 263 (Page 59): Montagu, Mary Wortley. Letters of the Right Honourable Lady M--y W---y M----e :written, during her travels in Europe, Asia and Africa, to persons of distinction, men of letters, &c. in different parts of Europe : which contain, amo»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-20-ին։ Վերցված է 2008-08-27 
  14. Isobel Grundy, Lady Mary Wortley Montagu, p. 5. Oxford UP (1999).

ԳրականությունԽմբագրել

  • Halsband Robert (1956)։ The Life of Lady Mary Wortley Montagu (Illustrated ed.)։ Oxford: Clarendon Press 
  • The complete letters of Lady Mary Wortley Montagu, 3 vols, edited by Robert Halsband, Oxford: Clarendon Press, 1965-67.
  • Romance Writings, edited by Isobel Grundy, Oxford: Clarendon Press, 1996.
  • Essays and Poems and Simplicity, a Comedy, edited by Isobel Grundy, Oxford: Clarendon Press, 1977, revised 2nd 1993.
  • Lady Mary Wortley Montagu: Comet of the Enlightenment, Isobel Grundy, Oxford University Press, USA; New edition 2001 714 pp ISBN 0-19-818765-3
  • The Letters and Works of Lady Mary Wortley Montagu, Lord Wharncliffe and W. Moy Thomas, editors. London: Henry G. Bohn, 1861.
  • Prescott, Sarah. Lady Mary Wortley Montagu: Comet of the Enlightenment, Isobel Grundy 1999. Review of English Studies, New Series, Vol. 51, No. 202 (May, 2000), pp. 300–303

Արտաքին հղումներԽմբագրել