Մարիա դե Դոմինիչի

մալթացի նկարիչ

Մարիա դե Դոմինիչի (իտալ.՝ Maria de Dominici դեկտեմբերի 6, 1645(1645-12-06)[1], Բիրգու, Մալթա - մարտի 18, 1703(1703-03-18), Հռոմ, Պապական մարզ), մալթացի առաջին նկարչուհի, քանադակագործ և կարմելիտների օրդենի միանձնուհի[2]:

Մարիա դե Դոմինիչի
Maria-de-domenici-1024x576.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 6, 1645(1645-12-06)[1]
ԾննդավայրԲիրգու, Մալթա
Վախճանվել էմարտի 18, 1703(1703-03-18) (57 տարեկան)
Մահվան վայրՀռոմ, Պապական մարզ
ՔաղաքացիությունFlag of Malta.svg Մալթա
Մասնագիտություննկարչուհի

ԿենսագրությունԽմբագրել

Մարիա դե Դոմինիչին ծնվել է Վիտտորիոզա քաղաքում (այժմ՝ Բիրգու) Մալթայի օրդենին հարող ոսկերչի ընտանիքում[3]: Նրա ընտանիքում շատ են եղել արվեստի գործիչներ[4]: Եղբայրներ Ռայմոնդոն և Ֆրանչեսկոն նույնպես դարձել են հայտնի նկարիչներ[3], իսկ Ռայմոնդոյի որդին՝ Բերնարդո դե Դոմինիչին արվեստի պատմաբան և գրքի հեղինակ է, որում հիշատակվում է նաև Մալթայի արվեստը[5]: Ջովաննանտոնիո Չանտարայի (իտալ.՝ Giovannantonio Ciantar) «Պատկերազարդ Մալթան» մատենագրության մեջ կա մի նկար կնոջ պատկերով՝ իր անելիքը իմացողի կեցվածքով. խոսքը Մարիա Դոմինիչիի մասին է:

Կանացի սահմանափակումներԽմբագրել

Չանտարը գրել է, որ նա «ցուց է տվել տիպիկ կանացի պարտականությունների նկատմամբ իր հակակրանքը, որի համար ծնողներից նկատողությունների է արժանացել և զբաղվել է այն իրերի պատկերմամբ, որոնք կցանկանար պատկերել»: Արդյունքում, ծնողները հարմարվել են իրենց դստեր ցանկությանը և արվեստի վարպետ են հրավիրել նրա հետագա կրթության համար[4]:

Նրա սեռը, անկասկած, ամենամեծ խոչընդոտն է եղել նրա կյանքում: Այն ժամանակ կանայք իրավունք չեն ունեցել ուսումնասիրել տղամարդու անատոմիան, ինչըն էլ կարող էր պատճառ հանդիսանալ, որ նրա ստեղծած կերպարները ավելի կանացի էին և պակաս հստակ, քան իր տղամարդ գործընկերներին ստեղծած կերպարները: Թերևս, եթե նրան թույլ տրվեր հղկել իր հմտությունները, նա կարող էր էլ ավելի մեծ արդյունքների հասնել որպես նկարիչ[2]:

Մահացել է միջին տարիքում՝ ընդամենը 57 տարեկանում, ինչը խանգարել է նրան ստեղծել մեծ քանակությամբ աշխատանք և, հնարավոր է, դառնալ նկարչության վարպետ:

ՈրմնանկարներԽմբագրել

Մարիան սովորել է նկարիչ և քանդակագործ Մաթիա Պրեթիի մոտ, որը նախագծել է Վալետայի Սուրբ Հովհաննես տաճարը: Ենթադրվում է, որ 1661-1666 թվականներին նա օգնել է Պրեթիին նկարել որմնանկարներ Հովհաննես Մկրտչի կյանքի և նահատակության մասին[6], որոնք պատկերված են տաճարի կամարներին (свод - թաղ)[4]: Մարիայի մասին գրել են որպես խելացի և բազմակողմանի զարգացած կին, ինչի մասին վկայում են նրա երկու կտակները[5]: Ջովաննանտոնիո Չանթարը գրել է, որ Մարիան Պրեթիի ղեկավարության ներքո աշխատել է ջանադրաբար: Պրեթին թույլ է տվել նրան պատկերել որոշ կանացի կերպարներ Սուրբ Հովհաննեսի տաճարը նկարելիս, որում Մարիան ավելի մեծ հաջողության է հասել, քան ինքը՝ վարպետը[4]: Մեկ այլ պատմագիր՝ Ջուզեպպե Մարիա դե Պիրոն, 1839 թվականին Մարիայի մասին գրել է, որ նա «հմտությամբ գերազանցել է իր մյուս բոլոր ուսանողներին, ինչի շնորհիվ վարպետը նրան է ընտրել տաճարը նկարազարդելու և կամարների ու պատերի վրա կանացի կերպարներ պատկերելու համար»[4]:

ՀռոմԽմբագրել

Մարիան կարմելիտական ​​օրդենի անդամ էր, ուստի կարող էր ապրել վանքի պատերից դուրս՝ ընտանեկան կապերից հեռու: 1682 թվականին նա հեռացել է Մալթայից իր զարմիկի՝ Մալթայի օրդենի գրոսմայստերի և նրա կնոջ` Իզաբելլա դ’Ավալոս դ’Ակվինո դ’Արագոնայի հետ: Հռոմում Մարիան ունեցել է իր սեփական արվեստանոցը, որտեղ զբաղվել է քանդակների արտադրությամբ և նկարների պատվերներով։ Նրա համար միջնորդ է եղել անձամբ գրոսմայստերը: Մարիայի տունը գտնվել է San Giovanni dei Fiorentini եկեղեցուց ոչ հեռու[3]:

Մարիա դե Դեմոչինին մահացել է 1703 թվականին և թաղվել Սանտա Մարիա ին Տրանսպորտինա (Santa Maria in Traspontina) եկեղեցում:

ԱշխատանքներԽմբագրել

Մալթայում Սուրբ Հովհաննես տաճարի պատերն ու կամարները նկարելուց բացի, Մարիա դե Դեմոչինին հայտնի է դարձել որպես սրբերի քանդակներ փոխադրոություններ կատարող հեղինակ, որոնք տեղադրվել են կրոնական տոներին և փողոցային երթերի օրերին: Մարիայի ամենահայտնի գեղարվեստական ​​աշխատանքներն են՝ «Այցելություն» (Զաբուջի ծխական եկեղեցի), «Բեատո Ֆրանկո» (Վալետայի Կարմելիտական ​​եկեղեցի) և «Ավետում» (Վալետայի տաճարի թանգարան):

ՀիշատակԽմբագրել

Մարիան հիշատակվել է Դելայ Գազեի (անգլ.՝ Delia Gaze) երկհատոր «Նկարիչների բառարան»-ում (անգլ.՝ Dictionary of Women Artists): 2010 թվականին նրա անունով է կոչվել Մերկուրի մոլորակի խառնարաններից մեկը (անգլ.՝ Dominici crater)[7]: Մերկուրիի վրա գտնվող օբյեկտների անունների շտեմարանում մալթացի նկարչի անունը ներառելու փաստը նշել է նաև Սյուզան Հոուն «Մալթա. Կանայք, պատմություն, գրքեր և վայրեր» գրքում (անգլ.՝ Malta: Women, History, Books and Places)[4]:

Դե Դոմինիչիի անունով է կոչվում Մալթայի Սանտա Լյուչիա փողոցը[2]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. SavoyB: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter.
  2. 2,0 2,1 2,2 Vassallo Sam (2020-12-06)։ «MALTESE HERSTORY: Malta’s First Established Female Painter Was A Bold, Baroque And Free-Roaming Nun»։ Lovin Malta (en-US)։ Վերցված է 2020-12-06 
  3. 3,0 3,1 3,2 Dictionary of Women Artists / Delia Gaze. — Taylor & Francis, 1997. — Vol. 1. — С. 462.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Susanna Hoe Malta: Women, History, Books and Places. — British Library: HOLO Books, 2015. — С. 3, 116, 117. — ISBN 978-0-9572153-5-1
  5. 5,0 5,1 Bernardo de Dominici Vite dei pittori, scultori ed architetti napoletani. — Napoli: Tipografia Trani, 1840.
  6. Fr Mark Cauchi, OSA Valletta (2013-02-16)։ «Mattia Preti, a friend of the poor and needy»։ Times of Malta 
  7. «Gazetteer of Planetary Nomenclature»։ USGS Astrogeology Science Center