Բացել գլխավոր ցանկը

Մարզվան նաև՝ Թեոդոսուպոլիս, Մարսովան, Մարսվան, Մերզիփուն, Մեզիֆոն, Մերզիֆուն, Մերսիվուն, Յուշեթ, Նեապոլիս, Պոնտական Փազեմոն, Փազեմոն, քաղաք (գյուղաքաղաք, ավան) Արևմտյան Հայաստանում՝ պատմական Փոքր Հայքում, Սեբաստիայի վիլայեթի Մարզվանի գավառակում[1]։ Գտնվում էր Ալիս և Եշիլըրմակ գետերի միջև, Ամասիա քաղաքից 60 կմ հյուսիս-արևմուտք, լեռների ստորոտում, գեղատեսիլ և այգեվետ հարթավայրում: Հանդիսանում էր գավառակի կենտրոն:

Քաղաք
Մարզվան
Merzifon-June2016 (1).jpg
Կոորդինատներ: 40°52′18.5″ հս․ լ. 35°27′51.8″ ավ. ե. / 40.871806° հս․. լ. 35.464389° ավ. ե. / 40.871806; 35.464389
Վարչական տարածքԹուրքիա
ՎիլայեթՍեբաստիայի վիլայեթ
ԳավառակՄարզվանի գավառակ
Այլ անվանումներԹեոդոսուպոլիս, Մարսովան, Մարսվան, Մերզիփուն, Մեզիֆոն, Մերզիֆուն, Մերսիվուն, Յուշեթ, Նեապոլիս, Պոնտական Փազեմոն, Փազեմոն
ԲԾՄ750 մետր
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն71 916 մարդ (2018)
Ազգային կազմՀայեր (մինչև Մեծ եղեռնը)
Ժամային գոտիUTC+3
Հեռախոսային կոդ0358
Փոստային ինդեքսներ05300
Պաշտոնական կայքmerzifon.bel.tr
##Մարզվան (Թուրքիա)
Red pog.png

ԱշխարհագրությունԽմբագրել

Բնակավայրի դիմաց տարածվում էր դաշտավայր:

ՊատմությունԽմբագրել

Բնակավայրը պատմության մեջ հայտնի է եղել Պոնտական Փազեմոն անունով: Հռոմեական տիրապետության դարաշրջանում զորավար Պոմպեոսը այն վերանվանեց Նեապոլիս քաղաքի: Ըստ Ստրաբոնի քաղաքը երկար չի պահել այս անվանումը: Հայկական միջնադարյան աղբյուրներում բնակավայրը հիշատակվում է Մարզվան անունով:

Մարզվանում է բյուզանդական հայազգի կասր Հովհաննես Չմշկիկը հաղթել բուլղարներին: Քաղաքը վնասվել է 1822 թվականի երկրաշարժից: 1895 թվականի կոտորածների և 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ հայ բնակիչները ցիրուցան եղան և կոտորվեցին:

ԲնակչությունԽմբագրել

1800-1830-ական թվականներին ուներ 18000 բնակիչ, որից 8000-ը՝ հայեր, 1830-1850-ական թվականներին՝ 90000 բնակիչ, որից 9500-ը՝ հայեր: XIX դարի վերջերին ըստ Գարեգին Սրվանձտյանի ուներ 6496 հայ, 6874 թուրք, 58 հույն, իսկ 1914 թվականին ուներ 35000 բնակիչ, որից 14000-ը՝ հայեր:

ՏնտեսությունԽմբագրել

Բնակավայրն ուներ ավելի քան 500 պղնձաձուլարաններ, որոնց ձեռքի աշխատանքը արտահանվում էր հեռավոր վայրեր: Հայերը զբաղվում էին արհեստներով (պղնձագործություն, մանածագործություն) և առևտրով: Տարածված էր բամբակե գործվածքների առևտուրը: Քաղաքն ուներ բազմաթիվ խանութներ և առատ շուկա:

Պատմամշակութային կառույցներԽմբագրել

Մարզվանն ուներ երեք եկեղեցիներ, որոնցից մեկը Ս. Աստվածածին հոկակապ եկեղեցին էր:Այն վերակառուցվել է 1835 թվականին և նրանում պահվում էին 50 ձեռագրեր: XX դարի դրությամբ պահպանվել էին Մատուռ, Լույս աղբյուր և Խաչին լեռ անուններով ուխտատեղիները:

Հասարակական կառույցներԽմբագրել

Հասարակական շինույթուններից նշանավոր էին Դաշխանը և քաղաքի մոտ գտնվող Խտըրլըք շենքը:

ԿրթությունԽմբագրել

Քաղաքում գործել են Ազգային ճեմարանը, Ս. Սահակյան, Հռիփսիմյան դպրոցները, Կրթասիրաց միության մշակութային ընկերությունը:

ԳրչությունԽմբագրել

Միջնադարում եղել է գրչության կենտրոն:

ԶԼՄ-ներԽմբագրել

Լույս են տեսել «Զեփյուռ» (1889), «Արուսյակ» (1889), «Հայկունի» (1910-1912), «Բողբոջ» (1911-1914) և «Նոր այգ» (1910-1914) պարբերականները:

Անվանի մարդիկԽմբագրել

Մարզվանում են ծնվել[2]:.

  • Գրաձուլի - հայ տպագրիչ
  • Գրիգոր Մազվանեցի (XVII-XVIII դարեր) - հայերեն տպագիր գրքի փորագրական արվեստի հիմնադիր
  • Սեդրակ Գլըճյան (1867-?) - նկարիչ, արվեստագետ
  • Արամ Երեմյան (1898-1972) - բանասեր
  • Զապել Մանկասարյան (1880-?) - օպերային երգչուհի

ԱղբյուրներԽմբագրել

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Սեբաստիայի նահանգի Ամասիայի գավառ»։ Վերցված է 2015 ապրիլի 14 
  2. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 3, էջ 730-731