Ճարտարապետական նկարչություն

Ճարտարապետական նկարչություն, կենցաղային գեղանկարչության ձև, որտեղ հիմնական ուշադրությունը հատկացվում է ճարտարապետությանը, ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին հարդարանքին։ Թեպետ ճարտարապետությունը առկա է բազմաթիվ վաղ նկարներում, սակայն հիմնականում օգտագործվել է որպես ֆոն կամ նկարչությանը ռիթմ է հաղորդել։ Վերածննդի դարաշրջանում ճարտարապետական ձևն օգտագործվել է հեռանկարները ընդգծելու և խորությունը արտահայտելու համար, օրինակ՝ Մազաչչոյի «Երրորդություն» (1420) որմնանկարում։

«Հին քաղաքապետարանը Ամստերդամում», Պիտեր Յանս։ Սաենրեդամ, 1657, այժմ գտնվում է Ամստերդամում

Ճարտարապետական նկարչությունը, որպես ինքնուրույն ժանր, առաջացել է 16-րդ դարում Ֆլանդրիայում և Նիդերլանդներում և զարգանալով հասել իր գագաթնակետին հոլանդական գեղանկարչության մեջ 16-17-րդ դարերում[1][2]։ Ավելի ուշ ժանրը վերածվեց ռոմանտիկ նկարչության գործիքի, ինչպես, օրինակ, հայտնի դարձած ավերակների տեսարանները։

Արևմտյան նկարիչներԽմբագրել

XVI դարԽմբագրել

 
Ճարտարապետական բնապատկեր, Հանս Վրեդեման դե Վրիս, (Էրմիտաժ)

Ճարտարապետական նկարչությունը, որպես առանձին արևմտյան արվեստի ժանր, սկսեց զարգանալ XVI դարում։ Այս ժամանակահատվածում հիմնական կենտրոներն էին Ֆլանդրիան և Նիդեռլանդները։ Առաջին կարևոր ճարտարապետական նկարիչը համարվում է հոլանդացի Հանս Վրեդեման դե Վրիսը (1527—1607), ով եղել է միաժամանակ և ճարտարապետ, և նկարիչ[3]։ Նրա աշակերնների թվում էին որդիները՝ Սալոմոնը և Փոլը, ինչպես նաև Հենդրիք վան Ստենվեյք I-ը։ Նրանց շնորհիվ այս ժանրը ժողովրդականացվել է և վերածվել Հոլանդական գեղարվեստի ոսկեդարի գլխավոր ժանրերից մեկը։

ՖլանդրիաԽմբագրել

  • Սալոմոն Վրեդեման դե Վրիս (1556—1604)
  • Փոլ Վրեդեման դե Վրիս (1567—1617)
  • Հենդրիք Աերթս (1565-ի և 1575—1603-ի միջև)

ՆիդերլանդներԽմբագրել

 
Անտվերպենյան տաճար, Հենդրիք վան Ստենվեյք I, այժմ գտնվում է Բուդապեշտի գեղարվեստի թանգարանում
  • Հանս Վրեդեման դե Վրիս (1527—1607)
  • Հենդրիք վան Ստենվեյք I (1550—1603), առաջին նկարիչներից մեկը, ով մասնագիտացել է եկեղեցական ինտերիերների վրա

XVII դարԽմբագրել

 
Գոթական տաճարի ինտերյեր, Փոլ Վրեդեման դե Ֆրի, 1612, այժմ գտնվում է Լոս Անջելես շրջանի արվեստի թանգարանում

ՖլանդրիաԽմբագրել

  • Պիտեր Նիֆս Ավագ (1578—1656)
  • Հենդրիք վան Ստենվեյք II (շուրջ 1580—1649)
  • Լոդեվիք Նիֆս (1617—1649)
  • Վոլֆգանգ դե Սմեթ (1617—1685)
  • Պիտեր Նիֆս Կրտսեր (1620—1675)
  • Էռազմ Բիե (1629—1675)
  • Վիլհելմ Շուբերտ վան Էրենբերգ (1630—1676)
  • Յակոբ Ֆերդինանդ Սաի (1658-ից հետո 1726)
  • Լիևին Քրուլ (1634—1720)

ԻտալիաԽմբագրել

 
Վիեննայի ճիզվիտական եկեղեցու առաստաղի իլյուզիոնիստական նկարչություն, Անդրեա Պոցցո, 1703
  • Վիվիանո Կոդացցի (1606—1670)
  • Ասկանիո Լուչանո (1621—1706)
  • Անդրեա Պոցցո (1642—1709), իլյուզիոնիստական նկարչության վիրտուոզ վարպետ
  • Լուիջի Քուեյնի (1643—1717)

ՆիդերլանդներԽմբագրել

 
Ընտանիքը Վիլեմ I-Ի գերեզմանին Նյու Կերքում, Դելֆթ, Դիրկ Վան Դելեն, 1645, այժմ գտնվում է Ամստերդամի պետական թանգարանում

XVII դարում ճարտարապետական նկարչությունը պատկերանկարչության և բնապատկերների հետ միասին դարձել է Հոլանդական գեղարվեստի ոսկեդարի առաջատար ժանրերից մեկը։ Ժանրի հայտնի հոլանդական արվեստագետներն են․

  • Հենդրիք վան Ստենվեյք II (1580—1649)
  • Վարֆոլոմեյ վան Բասեն (1590—1652)
  • Պիտեր վան դեր Սթոք (1593—1660)
  • Պիտեր Յանս Սանրեդամ (1597—1665)
  • Ժերար Հոուքջեստ (1600—1661)
  • Սյուզաննա վան Ստենվեյք (1601—1664)
  • Դիրք վան Դելեն (1605—1671)
  • Դանիել դե Բլիք (շուրջ 1610—1673)
  • Հենդրիք Քորնելիս վան Վլիտ (1612—1675), հիմնականում նկարել է եկեղեցական ինտերյեր
  • Էմանուել դը Վիտտե (1617—1692)
  • ՅոՎ Բերքհեյդե (1630—1693)
  • Յան վան դեր Հեյդեն (1637—1712)
  • Գերրիտ Ադրիանզուն Բերքհեյդե (1638—1698)
  • Գասպար Վան Վիտել (1652 կամ 1653—1736)

XVIII դարԽմբագրել

  • Ժակ դե Լանջու (1687—1761)

ԻտալիաԽմբագրել

18-րդ դարում Իտալիայում հատկապես հայտնի էին Ճարտարապետական նկարները և նրանց հետ կապված վեդուտները կամ քաղաքային բնապատկերները։ ճարտարապետական գեղանկարչության հետ սերտորեն կապված մեկ այլ ժանր է կապրիչչիոն, որտեղ հիմնականում պատկերվում են հնարովի անտիկ կառույցների ավերակները։

  • Ստեֆանո Օռլանդի (1681—1760)

ՆիդերլանդներԽմբագրել

  • Քորնելիս Պրոնք (1691—1759)
  • Ժան Թեն Քոմփ (1713—1761)

XIX դարԽմբագրել

ԱվստրիաԽմբագրել

  • Ռուդոլֆ ֆոն Ալտ (1812—1905)

ԲելգիաԽմբագրել

  • Ժուլ Վիկտոր Գենիսոն (1805—1860)
  • Ժան Բատիստ Վան Մոեր (1819—1884)

ԴանիաԽմբագրել

 
Չորս դռների սրահ, Հենրիխ Հանսեն, Դոժերի պալատ, Վենետիկ, 1883
  • Հենրիխ Հանսեն (1821—1890)
  • Ջեյքոբ Քորներուփ (1825—1913)
  • Մարտինուս Ռեռբյու (1803—1848)

ՖրանսիաԽմբագրել

  • Շարլ Մարի Բուտոն (1781—1853)

ԳերմանիաԽմբագրել

  • Վիլհելմ Բարտ (1779—1852)
  • Մայքլ Նեհեր (1798—1876)
  • Էդուարդ Գերտներ (1801—1877)
  • Մաքս Էմանուել Այնմիլեր (1807—1870)
  • Ֆրիդրիխ Ավգուստ Էլզասեր (1810—1845)
  • Գերման Գեմել (1813—1868)
  • Ադոլֆ Զիլ (1829—1907)
  • Ֆրիդրիխ Կարլ Մայեր (1824—1903)

ԻտալիաԽմբագրել

  • Ջովանի Միլյարա (1785—1837)
  • Ֆեդերիկո Մոյա (1802—1885)

Միացյալ ԹագավորությունԽմբագրել

 
Նոր Անգլիայի Բանկը, Թոմաս Հ․ Շեպարդ, 1853, այժմ գտնվում է Բրիտանական թանգարանում
  • Սամուել Փրուտ (1783—1852), ջրաներկ
  • Թոմաս Հ․ Շեպարդ (1792—1864), ջրաներկեր

Ժամանակակից արվեստԽմբագրել

Չինական ճարտարապետական նկարչությունԽմբագրել

Չինաստանում ճարտարապետական նկարչությունը հիմնականում դիտարկում էին որպես նկարչություն ցածրագույն տեսակ։ Ժանրի հայտնի վարպետներն են՝

  • Գո Չժունշու, X-րդ դարի նկարիչ
  • Վան Չժենպենա, գործել է մոտովորապես 1300 թվականին[4]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Muller, Sheila D. Architectural painting // Dutch Art: An Encyclopedia. — Routledge, 2013. — С. 20. — ISBN 9781135495749
  2. Fredericksen, Burton B. Masterpieces of Painting in the J. Paul Getty Museum: Second Edition. — Getty Publications, 1988. — С. 21. — ISBN 9780892361373
  3. Waagen, Gustav Friedrich Handbook of Painting: The German, Flemish, and Dutch Schools. — John Murray, 1860. — С. 245.
  4. Chung, Anita Drawing Boundaries: Architectural Images in Qing China. — 2004. — ISBN 9780824826635