Բացել գլխավոր ցանկը

Հիասքանչ կապուտակ Դանուբին

Վալսի տիտղոսաթերթը

Հիասքանչ կապուտակ Դանուբի վրա (գերմ.՝ An der schönen blauen Donau), Յոհան Շտրաուսի վալսը (op. 314), դասական ամենահայտնի երաժշտական ստեղծագործություններից մեկը: Գրվել է 1866 թվականին: Ավստրիայի ոչ պաշտոնական հիմնն է որոշ առումով և ավանդաբար բիսերի ուղեկցությամբ կատարվում է Վիեննայի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի ամանորյա համերգի ժամանակ:

ՊատմությունԽմբագրել

Ի սկզբանե վալսը գրվել էր Վիեննայի երգչախմբային ընկերության համար (գերմ.՝ Wiener Männergesangverein): Երաժշտության բառերի հեղինակը երգչախմբային ընկերության բանաստեղծ Յոզեֆ Վայլն է (Joseph Weyl)[1]: Վալսն առաջին անգամ ներկայացվել է 1867 թվականի փետրվարի 13-ին Դումբա պալատում և արժանացել է վիեննական հասարակության սառը ընդունելությանը[2]: Համերգից հետո Շտրաուսն ասել է. «Գրողը տանի, վալսը ոչինչ, բայց կոդան ափսոս էր. ես ցանկանում էի, որ այն հաջողություն ունենա» («Den Walzer mag der Teufel holen, nur um die Coda tut’s mir leid — der hätt' ich einen Erfolg gewünscht»):

Երկրորդ անգամ Շտրաուսը վալսի նվագախմբի համար գործիքավորված տարբերակը ներկայացրել է նույն 1867 թվականին Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսում, և այդ ելույթը ահռելի հաջողություն է ունեցել: Վալսը հրատարակվել է միլիոն տպաքանակով:

Վալսի դաշնամուրային մշակումը, որ կատարել է լեհ դաշնակահար Ադոլֆ Շուլց-Էվլերը, ճանաչում է ձեռք բերել որպես վիրտուոզ ստեղծագործություն և ձայնագրվել այնպիսի դաշնակահարների կողմից, ինչպիսիք են Իոսիֆ Լևինը, Էրլ Ուայլդը, Խորխե Բոլետը, Մարկ-Անդրե Ամլենը:

Երբ Շտրաուսի խորթ դուստրը` Ալիսա ֆոն Մեյզներ-Շտրաուսը, խնդրել է կոմպոզիտոր Յոհաննես Բրամսի ստորագրությունը, նա գրել է «Հիասքանչ կապուտակ Դանուբի վրա» ստեղծագործության առաջին տողերը` ավելացնելով. «Ափսո՜ս, ոչ Յոհանես Բրամս» («Leider nicht von Johannes Brahms»)[3][4]:

Երգչախմբային տարբերակԽմբագրել

Հիասքանչ կապուտակ Դանուբին ստեղծագործությունն առաջին անգամ գրվել է երգչախմբի համար (բաս և տենոր)` փոքր-ինչ երգիծական լիրիկայով. Ավստրիան տանուլ էր տվել Պրուսիայի դեմ պատերազմում: Անվանման բնօրինակը հղում էր բանստեղծ Կարլ Իսիդոր Բեկի հայրենի քաղաքին: Ավելի ուշ Ֆրանց ֆոն Հերներտը գրել է «նոր, ավելի պաշտոնական հնչող» բառեր[5]:

Donau so blau,
so schön und blau,
durch Tal und Au
wogst ruhig du hin,
dich grüßt unser Wien,
dein silbernes Band
knüpft Land an Land,
und fröhliche Herzen schlagen
an deinem schönen Strand.

Weit vom Schwarzwald her
eilst du hin zum Meer,
spendest Segen
allerwegen,
ostwärts geht dein Lauf,
nimmst viel Brüder auf:
Bild der Einigkeit
für alle Zeit!
Alte Burgen
nieder von den Höh'n,
grüssen gerne
dich von ferne
und der Berge Kranz,
hell vom Morgenglanz,
spiegelt sich in deiner Wellen Tanz.

Die Nixen auf dem Grund,
die geben's flüsternd kund,
was Alles du erschaut,
seit dem über dir der Himmel blaut.
Drum schon in alter Zeit
ward dir manch' Lied geweiht;
und mit dem hellsten Klang
immer auf's Neu' dich unser Sang.

Halt' an deine Fluten bei Wien,
es liebt dich ja so sehr!
Du findest, wohin du magst zieh'n,
ein zweites Wien nicht mehr!
Hier quillt aus voller Brust
der Zauber heit'rer Lust,
und treuer, deutscher Sinn
streut aus seine Saat von hier weithin.

Du kennst wohl gut deinen Bruder, den Rhein,
an seinen Ufern wächst herrlicher Wein,
dort auch steht bei Tag und bei Nacht
die feste treue Wacht.
Doch neid' ihm nicht jene himmlische Gab',
bei dir auch strömt reicher Segen herab,
und es schützt die tapfere Hand
auch unser Heimatland!

D'rum laßt uns sein,
schliesst Brüder, fest den Reih'n,
froh auch in trüber Zeit,
Mut, wenn Gefahr uns dräut,
Heimat am Donaustrand,
bist uns'rer Herzen Band,
dir sei für alle Zeit
Gut und Blut geweiht!

Das Schifflein fährt auf den Wellen so sacht,
still ist die Nacht,
die Liebe nur wacht,
der Schiffer flüstert der Liebsten ins Ohr,
daß längst schon sein Herz sie erkor.
O Himmel, sei gnädig dem liebenden Paar,
schutz' vor Gefahr es immerdar!
Nun fahren dahin sie in seliger Ruh',
O Schifflein, far' immer nur zu!

Junges Blut,
frischer Muth,
o wie glücklich macht,
dem vereint ihr lacht!
Lieb und Lust
schwellt die Brust,
hat das Größte in der Welt vollbracht.

Nun singst ein fröhliches seliges Lied,
das wie Jauchzen die Lüfte durchzieht,
von den Herzen laut widerklingt
und ein festes Band um uns schlingt.

Frei und treu in Lied und Tat,
bringt ein Hoch der Wienerstadt,
die auf's Neu' erstand voller Pracht
und die Herzen erobert mit Macht.

Und zum Schluß
bringt noch einen Gruß
uns'rer lieben Donau dem herrlichen Fluß.
Was der Tag
uns auch bringen mag,
Treu' und Einigkeit
soll uns schützen zu jeglicher Zeit!

Danube so blue,
so bright and blue,
through vale and field
you flow so calm,
our Vienna greets you,
your silver stream
through all the lands
you merry the heart
with your beautiful shores.

Far from the Black Forest
you hurry to the sea
giving your blessing
to everything.
Eastward you flow,
welcoming your brothers,
A picture of peace
for all time!
Old castles looking
down from high,
greet you smiling
from their steep
and craggy hilltops,
and the mountains' vistas
mirror in your dancing waves.

The mermaids from the riverbed,
whispering as you flow by,
are heard by everything
under the blue sky above.
The noise of your passing
is a song from old times
and with the brightest sounds
your song leads you ever on.

Stop your tides at Vienna,
it loves you so much!
Whenever you might look
Another Vienna you will find nowhere!
Here pours a full chest
the charms of happy wishes,
and heartfelt German wishes
are flown away on your waters.

You know very well your brother, the Rhine,
on its banks grows a magnificent wine,
there is also, day and night,
the fixed and faithful watch.
But envy him not those heavenly gifts
by you, too, many blessings stream down
and the brave hand protects
our homeland!

Therefore let us be united,
joined brothers, in strong ranks,
happy even in troubled times;
Brave, when danger threatens us,
Home on the Danube beach,
are our hearts bound,
To thee for all time
Good and blood are consecrated!

The boat travels on the waves so softly,
quiet is the night,
love watching only
the sailor whispers in the lover's ear,
that his heart long ago she owned.
O Heaven, have mercy on the loving couple,
protect them from danger there forever!
Now they pass on in blissful repose,
Boat, sail always on!

Young blood
fresh courage,
O how happy,
it unites laughter!
Love and passion
fills the breast –
it's the greatest in the world.

Now sing a cheerful and blessed song,
the jubilation as the air permeates
echoed loudly by the heart
and tie a band around us.

Free and faithful in song and deed,
Bring a height to Vienna city
bought it on the new full glory
and conquered with force.

And in conclusion
brings even a greeting
to our love of the beautiful Danube River.
Whatever the day
may bring us,
Loyalty and unity
is to protect us all the time!

Դրսևորում մշակույթումԽմբագրել

Շտրաուսի մեղեդու վիեննական առանձնահատուկ տրամադրությունները այն դարձրել են Ավստրիայի ոչ պաշտոնական հիմնը:

Այս մեղեդին լայնորեն կիրառվել է Սթենլի Կուբրիկի «2001 թվականի տիեզերական ոդիսական» ֆիլմում: Այն հնչում է մարդկային նախապատմական շրջանից մինչև տիեզերական ապագան պատկերող հատվածներում` ընդհատվելով այն ժամանակ միայն, երբ մեկ այլ տիեզերանավ մոտենում է Լուսնի տիեզերակայանին: Երաժշտությունը դարձյալ հնչում է ֆիլմի վերջում:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Palmer, Alan (1997). Twilight of the Habsburgs: The Life and Times of Emperor Francis Joseph. New York: Atlantic Monthly Press. p. 180. ISBN 0-87113-665-1.
  2. "The Story Behind The Blue Danube". Retrieved 2015-09-29.
  3. "The Blue Danube by Johann Strauss II Songfacts". www.songfacts.com. Retrieved 2015-09-29.
  4. Geiringer, Karl (2007). Brahms: His Life and Work. New York: Geiringer Press. p. 151. ISBN 1-4067-5582-6.
  5. "Donau so blau" on YouTube, Fischer-Chöre

Արտաքին հղումներԽմբագրել