Բացել գլխավոր ցանկը

Հայկանուշ Մառք

հայ հասարակական գործիչ, գրող

Հայկանուշ Մարգարի Մառք (Հայկանուշ Թոփուզյան, փետրվարի 14, 1885(1885-02-14) կամ փետրվարի 14, 1883(1883-02-14), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - մարտի 7, 1966(1966-03-07), Կոստանդնուպոլիս), հայ գրող, հասարակական գործիչ։ Մառք գրական անունը ստացել է հոր անվան առաջին վանկից:

Հայկանուշ Մառք
Ծնվել էփետրվարի 14, 1885(1885-02-14) կամ փետրվարի 14, 1883(1883-02-14)
ԾննդավայրԿոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել էմարտի 7, 1966(1966-03-07)
Վախճանի վայրԿոստանդնուպոլիս
Մասնագիտությունգրող և հասարակական գործիչ
Լեզուհայերեն
Ազգությունհայ
ՔաղաքացիությունOttoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
ԱմուսինՎահան Թոշիկյան
Հայկանուշ Մառք Վիքիքաղվածքում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Հայկանուշ Թոփուզյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Այազփաշա թաղամասում[1], Մարգար և Եպրաքսե Թոփուզյանների ընտանիքում: 1898 թվականին ավարտել է Եսայան միջնակարգ վարժարանը, այնուհետև մասնավոր դասեր է առել գրաբարագետ Հակոբ Գուրգենից, միաժամանակ դասավանդել Ազգային վարժարանի գիշերօթիկ որբանոցում: Երկար տարիներ ուսուցչություն է արել Կ. Պոլսի հայկական դպրոցներում։ Այնուհետև ութ տարի դասավանդել է Նշանթաղի Նիկողոսյան աղջկանց բարձրագույն վարժարանում: 1903 թվականին Հայկանուշ Մառքն արժանացել է «Մասիս» գրական թերթի երկրորդ մրցանակին: Նույն թվականին տպագրել է «Աղջկան մը հոգին» վիպակը: 1905 թվականին իր ամուսնու՝ «Մանզումեի էֆքյար» թերթի խմբագիր Վահան Թոշիկյանի հետ երկու տարի հրատարակել է «Ծաղիկ» հանդեսը։ Քանի որ ամուսինը հրավիրված էր խմբագրելու «Արշալույս» և «Արձագանք» թերթերը, 1907 թվականին մեկնել է Զմյուռնիա, աշխատակցել «Արշալույս» և «Արձագանք» թերթերին։ 1909 թվականին ամուսինները վերադարձել են Կ. Պոլիս: Սիպիլը Մառքին հրավիրել է Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն, որտեղ վերջինս վարել է ատենադպիրի պաշտոնը: Հետագայում նույն պաշտոնը վարել է նաև Հայ կանանց, Հայ տիկնանց ընկերություններում, Ազգային հիվանդանոցի օժանդակ հանձնախմբում և այլուր: Արձակ ու չափածո գործերով հանդես եկել «Բյուրակն», «Հայաստանի կոչնակ», «ժամանակ», «Երիտասարդ հայուհի» և այլ պարբերականներում։ 1919-1932 թվականներին հրատարակել է «Հայ կին» կիսամսյա հանդեսը[2]։ 1921 թվականին լույս է տեսել նրա «Ծուլության պահերես» արձակ բանաստեղծությունների ժողովածուն[3][4]։ 1936 թվականին աշխատակցել է ամուսնու հրատարակած «Նոր լուր» թերթին, վարել կանանց բաժինը: Թղթակցել է «Բյուրակն», «Հայաստանի կոչնակ», «Երիտասարդ հայուհի» պարբերականներին: 1954 թվականին Կ․ Պոլսում մեծ շուքով տոնվել է Մառքի գրական գործունեության հիսնամյակը, որի առիթով հրատարակվել է նրա բանաստեղծական և հրապարակագրական գործերը՝ «Հայկանուշ Մառք. կեանքն ու գործը» խորագրով։

Հայ գրականության և հրապարակախոսության կնոջ ձայնը շնչավորող և հայ կանանց շարժումը ժողովրդականացնող նվիրյալը ապրեց մինչև խոր ծերություն[5][6]: Կյանքի վերջին տարիներին Մառքի առողջական վիճակը վատթարանում է, և նա տեղափոխվում է Պոլսի ազգային հիվանդանոց, որտեղ վախճանվում է 1966 թվականի մարտի 7-ին։ Մառքն իր գրադարանը և բոլոր իրերը կտակել է Սուրբ Խաչի դպրեվանքին[7]։

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

  • «Աղջկան մը հոգին», 1903
  • «Ծաղիկ կանանց», 1905–1907
  • «Հայ կին», 1919–1932
  • «Ծուլութեան պահերէս», 1921
  • «Կեանքը ու գործը», Ստամբուլ, 1954

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «İstanbul Kadın Müzesi - Hayganuş Mark (Markar)»։ www.istanbulkadinmuzesi.org։ Վերցված է 2019-02-14 
  2. «Հայ­կա­նուշ ­Մառք .- ­Հայ Կնոջ Հա­սա­րա­կա­կան Զար­թօն­քին Ար­ժա­նա­ւոր Պատ­գա­մա­բե­րը | Hairenik Weekly Newspaper»։ hairenikweekly.com։ Վերցված է 2019-02-14 
  3. Baghdasaryan Aram։ «AV Production - Հայկանուշ Մառք»։ avproduction.am։ Վերցված է 2018-03-02 
  4. «Հայկանուշ Մառք - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am» (hy-am)։ Վերցված է 2018-03-02 
  5. LLC VIP Studio։ «Հայկանուշ Մառք. Հայ կնոջական շարժման դրօշակիրը»։ arevelk.am (հայերեն)։ Վերցված է 2019-02-14 
  6. maik1970 (2017-02-14)։ «­Հայ­կա­նուշ ­Մառք 1881-1966»։ Azat Or (հայերեն)։ Վերցված է 2019-02-14 
  7. «Հայկանուշ Մառք - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am»։ socialism.am (hy-am)։ Վերցված է 2019-02-14 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 265