Սիպիլ

հայ հրատարակիչ, մանկավարժ, բանաստեղծ, գրող

Սիպիլ (Զաբել Հովհաննեսի Խանջյան, արևմտահայերեն՝ Զապէլ Յովհաննէսի Խանճեան, հուլիսի 23, 1863(1863-07-23), Սկյուտար, Թուրքիա - հունիսի 19, 1934(1934-06-19), Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։

Սիպիլ
արմտ. հայ.՝ Զապէլ Ասատուր
Սիպիլ.jpg
Ծննդյան անունարմտ. հայ.՝ Զապէլ Յովհաննէսի Խանճեան
Ծնվել էհուլիսի 23, 1863(1863-07-23)
ԾննդավայրՍկյուտար, Թուրքիա
Վախճանվել էհունիսի 19, 1934(1934-06-19) (70 տարեկան)
Վախճանի վայրՍտամբուլ, Թուրքիա
ԳերեզմանՇիշլիի գերեզմանատուն
Գրական անունՍիպիլ
Մասնագիտությունբանաստեղծուհի, գրող, հրատարակիչ և մանկավարժ
Ազգությունհայ
ՔաղաքացիությունFlag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg Օսմանյան կայսրություն և Flag of Turkey.svg Թուրքիա
ԿրթությունՍկյուտարի ճեմարան (1879)
ԱնդամակցությունԱզգանվեր հայուհյաց ընկերություն
ԱմուսինՀրանտ Ասատուր
Սիպիլ Վիքիքաղվածքում
Սիպիլ Վիքիդարանում

ԿենսագրությունԽմբագրել

1879 թ. ավարտել է Կ. Պոլիսի Սկյուտարի ճեմարանը, նույն թվին հիմնել Ազգանվեր հայուհյաց ընկերությունը։ Դասավանդել է նախ գավառներում, ապա՝ Կ. Պոլիսի վարժարաններում։ Գրական-հասարակական գործունեությունը շարունակել է նաև համիդյան ռեակցիայի տարիներին. 1898 թ. Գրիգոր Զոհրապի և Հրանտ Ասատուրի (ամուսնու) հետ վերահրատարակել է «Մասիս» հանդեսը, որի էջերում տպագրել է «Կիսադեմեր քողին ետևեն» դիմանկարների շարքը՝ նվիրված արևմտահայ նշանավոր գործիչներ Եղիա Տեմիրճիպաշյանին, Ռեթեոս Պերպերյանին։ Այդ շարքը հետագայում զետեղվել է Հ. Ասատուրի և Սիպիլի կազմած «Դիմաստվերներ»-ում (1921 թ.)։ Մեծ եղեռնից հետո էլ Սիպիլը չի կտրվել հասարակական կյանքից։ Նա ուշադիր հետևել և արձագանքել է Խորհրդային Հայաստանում գրական-մշակութային կյանքին[1]։

Գրական շրջանակներին Սիպիլը հայտնի է դարձել 1880-ական թթ. վերջերին՝ «Մասիս» և «Հայրենիք» պարբերականներում հրատարակված չափածո և արձակ գործերով։ 1891 թ. տպագրվել է նրա «Աղջկան մը սիրտը» վեպը, 1902 թ.՝ բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Յոլքեր»-ը։ Սիպիլը երգել է սեր, հայրենիք, ընդհանրապես՝ մարդկային նուրբ զգացմունքներ։ Նա շարունակել է արևմտահայ ռոմանտիկական մտածողության հետ։ Այս հիման վրա էլ նրա ստեղծագործությունը գրականության պատմության մեջ բնութագրվել է որպես անցման շրջանի երևույթ։ Սիպիլի ստեղծագործությունների համար հատկանշական են քնարական ու էպիկական տարրերի ներդաշնակ զուգադրությունը, կանացիական նրբությունը, մշակված լեզուն։ Սիպիլը գրել է նաև մանկավարժական-մեթոդական հոդվածներ, մանկական բանաստեղծություններ, կազմել «Գործնական քերականություն արդի աշխարհաբարի» (1879 թ.) դասագիրքը, որը Հ. Ասատուրի աշխատակցությամբ բարեփոխվել և բազմիցս վերահրատարակել է «Թանգարան հատընտիր հատվածներում» ընթերցարանների հետ[2][3][4]։

ԵրկերԽմբագրել

  • Կորտօն հրամանատարը, Կ. Պոլիս, 1890։
  • Աղջկան մը սիրտը, Կ. Պոլիս, 1891, 254 էջ։
  • Ցոլքեր (բանաստեղծութիւններ), Կ. Պոլիս, 1902, 94 էջ։
  • Կնոջ հոգիներ (պատմուածքներ), Կ. Պոլիս, 1925, 194 էջ։
  • Քերթուածներ, Երեւան, 1935, 132 էջ։
  • Աղջկան մը սիրտը, ա. տ., 1938, 371 էջ։
  • Ամբողջական գործը, Իսթանպուլ, 1939, 240 էջ։
  • Աղջկան մը սիրտը, Պէյրութ, 1949, 211 էջ։
  • Բանաստեղծութիւններ։ Ցոլքեր եւ հատուածներ, Վենետիկ, 1955, 98 էջ։
  • Երկեր, Երեւան, 1965, 452 էջ։
  • Երկեր, Երեւան, 1977։
  • Ցոլքեր (բանաստեղծութիւններ), Երեւան, 1978, 162 էջ։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Սիպիլ հոդվածին
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 397