Խաթրավանք, Խադավանք, ճարտարապետական հուշարձան Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղից արևմուտք, Դադիվանքից հարավ-արևելք, Թարթառ գետի աջ ափին[1]։

Խաթրավանք
«Խաթրավանք» վանական համալիր 2.jpg
Հիմնական տվյալներ
Տեսակվանք և մշակութային արժեք
ԵրկիրԱրցախ Արցախ
ՏեղագրությունՔելբաջարի շրջան
Ճարտարապետական ոճհայկական ճարտարապետություն
Կառուցման սկիզբ12-րդ դար
Հիմնադրված1204

ՊատմությունԽմբագրել

Հիմնադրվել է վաղ միջնադարում։ 12-րդ դարում ավերվել է երկրաշարժից, ապա՝ սելջուկների արշավանքից։ Համալիրի այժմյան եկեղեցին 1204 թ.-ին կառուցել է Հովհաննես եպիսկոպոս Խաչենեցին։

ՃարտարապետությունԽմբագրել

 
Խաթրավանքի արժեքավոր խաչքարերից երկուսը

Խաթրավանքը եղել է միջնադարյան ճարտարապետական նշանավոր վանական համալիր։

Այնտեղ գտնվում է խաչքարերի արժեքավոր հավաքածու։ Խաթրավանքի պատերի մեջ ագուցվել են հին խաչքարեր և վիմագիր արձանագրություններ, պատմական հիշատակների հետ կապված իրեր և առարկաներ։

Վանքը բաղկացած է.

  • Եկեղեցի
  • Զանգակատուն
  • Սեղանատուն
  • Օժանդակ շինություններ

Պահպանվել է Խաթրավանքի 1204 թվականին գրված շինարարական վիմագիր արձանագրությունը։ Այնտեղ նշվում է, որ եկեղեցին կառուցվել է Հովհաննես Խաչենեցին, ով հավաքել է խաչեր ու խարարձաններ, ձեռագիր մատյաններ և այլ սրբություններ, որոնք նվիրել է վանքին[2]։

ԵկեղեցիԽմբագրել

Ներսից խաչաձև, արտաքինից ուղղանկյուն, չորս անկյուններում ավանդատներով հորինվածք ունի։ Հատակագիծը անհամաչափ է։ Աղոթասրահի մեջ ներառված են ուղղանկյուն բեմ ունեցող միանավ թաղածածկ երկու մատուռ-ավանդատները։ Ներսի սյուները սրբատաշ գորշ քարից են, զարդարված քանդակներով։ Չորս սյուներից երկուսը ամբողջական են, իսկ մյուս երկուսը կազմված են երկու կտոր քարից։ Խարիսխները քանդակված են ավետարանիչների խորհրդանիշներ։

Բեմը ավագ խորանով տեղավորված է արևելյանպատի կիսաշրջանի մեջ։ Կան նաև երկու մեծ և երկու փոքր խորաններ։ Ներսից պատերը ծեփված են կրաշաղախով։

ԶանգակատունԽմբագրել

Եկեղեցուն կից է փլված զանգակատունը։ Կիսավեր պատերից երևում է, որ զանգակատունը եղել է կրկնհարկ՝ տորոնագույն քարով երեսպատված։

ՍեղանատունԽմբագրել

Զանգակատան հյուսիսային մասում գտնվում է սեղանատունը։ Այն թաղածածկ դահլիժ է։ Հարավարևելքից- հյուսիսարևմուտք ձգվող սեղանատան դիրքը կարևոր դեր է խաղում համալիրի ճարտաչապետության ընդհանուր լուծման մեջ։ Այն լավ է պահպանված։ Պատերը և թաղը կառուցված են տեղական կոպտատաշ քարերից, կրաշաղախով միայն թաղակիր կամարները և որմնասյուներն են շարված սրբատաշ քարերով։

Բաղկացած է երկու դահլիճից։ Մեծ դահլիճն ունի բուխարի (օջախ), պատերի մեջ պահարաններ (խորշեր) և մեկ լուսամուտ։ Իսկ մյուս դահլիճը ունի միայն մեկ պտրահան։

Օժանդակ շինություններԽմբագրել

Եկեղեցու հյուսիսարևելյան թևում է գտնվում մեկ այլ շինություն, որը կազմվեծ է երկու սրահից։ Առաջին մեծ սրահը շինված է ժամատներին հատուկ ոճով և նմանությամբ։ Կամարակապ, երդիկավոր ծածկը քառանիստ է։

Պարսպապատերը, խցերը և այլ շինությունները գտնվում են բուսածածկույթների տակ, այդ իսկ պատճառով վանական համալիրի ամբողջական գլխավոր հատակագծի պատկերը անհնար է տալ։ Նույնիսկ շինությունների տանիքներն են ծածկված ծառերով ու թփուտներով։ Մեծ եկեղեցու երկթեք ծածկը լիովին ծածկված է ծառերով։

Խաթրավանքից արևմուտք՝ ժայռի մեջ, գտնվում է Խաթրա բերդը։

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները։ Երևան։ 1985։ էջ 47 
  2. Մ. Բարխուդարյանց, Արցախ, էջ 194

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 703