Էդմունդ Հալլեյ[5] (անգլերեն` Edmond Halley, հավանաբար՝ հոկտեմբերի 29 (նոյեմբերի 8), 1656[1], Haggerston, Միդլեքս, Անգլիայի թագավորություն - հունվարի 14 (25), 1742[2][3], Գրինվիչ, Kent, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն), անգլիացի աստղագետ և երկրաֆիզիկոս, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ։

Էդմունդ Հալլեյ
անգլ.՝ Edmond Halley
Ծնվել էհավանաբար՝ հոկտեմբերի 29 (նոյեմբերի 8), 1656[1]
Haggerston, Միդլեքս, Անգլիայի թագավորություն
Մահացել էհունվարի 14 (25), 1742[2][3] (85 տարեկան)
Գրինվիչ, Kent, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
ԳերեզմանSt Margaret's, Lee
Քաղաքացիություն Անգլիայի թագավորություն և  Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
Դավանանքդեիզմ
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, երկրաֆիզիկոս, աստղագետ, օդերևութաբան, քարտեզագիր, փիլիսոփա, ժողովրդագիր, ֆիզիկոս, համալսարանի դասախոս և կլիմայաբան
Հաստատություն(ներ)Գրինվիչի աստղադիտարան
Գործունեության ոլորտԵրկրաֆիզիկա, Օդերևութաբանություն, Ժողովրդագրություն, մաթեմատիկոս, օդերևութաբան, ֆիզիկոս, աստղագիտություն և աստղագետ
Պաշտոն(ներ)Թագավորական աստղագետ
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն
Ալմա մատերՍուրբ Պողոսի դպրոց, Թագավորական քոլեջ և Օքսֆորդի համալսարան[4]
Տիրապետում է լեզուներինլատիներեն և անգլերեն[3]
Հայտնի աշակերտներJames Pound?[4]
Պարգևներ
Ամուսին(ներ)Mary Tooke?
 Edmond Halley Վիքիպահեստում

Հալլեյը սովորել է Օքսֆորդի համալսարանում, 1703 թ.-ից եղել է նույն համալսարանի պրոֆեսոր, 1720 թ.-ից՝ Գրինվիչի աստղադիտարանի տնօրեն։ 1676–1678 թթ.-ին Հալլեյը կազմել է Հարավային երկնքի 341 աստղերի հեռադիտակային առաջին աստղացուցակը (կատալոգ)։ Նա առաջինն է հաստատել գիսավորի պտույտի պարբերականությունը (Հալլեյի գիսավորինը 76 տարի է)։ Սեփական միջոցներով հրատարակել է Իսահակ Նյուտոնի «Բնափիլիսոփայության մաթեմատիկական սկզբունքները» աշխատությունը և արաբերենից թարգմանել ու հրատարակել է Ապոլոնիուս Պերգացու մաթեմատիկական աշխատանքները։ Մասնակցելով 1698–1700 թթ.-ին կազմակերպված արշավախմբին՝ կազմել է երկրամագնիսական մանրամասն քարտեզ։

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. 1,0 1,1 Oxford Dictionary of National Biography / C. MatthewOxford: OUP, 2004.
  2. 2,0 2,1 2,2 Eggen O. J. Encyclopædia Britannica (բրիտ․ անգլ.)Encyclopædia Britannica, Inc., 1768.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 Mathematics Genealogy Project — 1997.
  5. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 58։ ISBN 99941-56-03-9 

Աղբյուրներ խմբագրել

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան, գիրք 1, հատոր 2, էջ 8։