Գալիսիա (գալ.՝ Galiza, իսպ.՝ Galicia), ինքնավար համայնք Իսպանիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Մայրաքաղաքը՝ Սանտյագո դե Կոմպոստելա, խոշորագույն քաղաքները՝ Վիգո, Լա Կորունյա, Լուգո:

Picto infobox map.png
Գալիսիա (ինքնավար համայնք)
Galicia (Spain) (Իսպաներեն)
flag of Galicia? Զինանշան
Flag of Galicia.svg
Escudo de Galicia.svg
Cabo Ortegal (Spain).jpg
ԵրկիրԻսպանիա Իսպանիա
ՀիմնԳալիսիայի օրհներգ[1]
ԿարգավիճակԻնքնավար համայնք
Մտնում էԻսպանիա և Գալիսիայի թագավորություն
ՎարչկենտրոնՍանտյագո դե Կոմպոստելա
Խոշորագույն քաղաքՎիգո
Օրենսդրական մարմինParliament of Galicia?
ՆախագահԱլբերտո Նունյես Ֆեյու (ԳԺԿ)
ՀՆԱ€ 213.031,4 միլիոն
Պաշտոնական լեզուներգալիսերեն[2] և իսպաներեն[2]
Բնակչություն (2009)2 796 089
Տարածք29 574.4
Localización de Galicia.svg
Հիմնադրված էապրիլի 28, 1981 թ.
Սահմանակցում էBraga?, Vila Real?, Աստուրիա, Կաստիլիա և Լեոն, Viana do Castelo? և Bragança?
Ժամային գոտիUTC+1 և UTC+2
ՓոխարինեցQ20021558?
ISO 3166-2 կոդES-GA
Ինտերնետ-դոմեն.gal?
Կոորդինատներ: 43°3′ հս․ լ. 8°8′ ամ. ե. / 43.050° հս․. լ. 8.133° ավ. ե. / 43.050; 8.133
Xunta de Galicia

ԱշխարհագրությունԽմբագրել

Ընդգրկում է Ա Կորունյա, Լուգո, Ուրենսե և Պոնտեվեդրա պրովինցիաները: Հարավում սահմանակից է իսպանական Կաստիլիա և Լեոն, արևելքում՝ Աստուրիա պրովինցիային, արևմուտքում ափերը ողողվում են Ատլանտյան օվկիանոսի, հյուսիսում՝ Բիսկայան ծոցի ջրերով: 2018 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը կազմել է 2,701,743[3]: Զբաղեցնում է 29574 կմ2 տարածք: Ծովափերի ընդհանուր երկարությունն անցնում է 1660 կիլոմետրից[4]: Անտլանտյան օվկիանոսի բարերար ազդեցության շնորհիվ այս երկրամասը մաս է հանդիսանում այսպես կոչված՝ Կանաչ Իսպանիայի, մի բան, որ տեղացիների հպարտությունն է: Գալիսիան հռչակվել է նաև նավակայանման համար անչափ հարմարավետ ծովածոցերի ու ծովախորշերի առատությամբ, հանքային բուժիչ ջերմուկների հարուստ պաշարներով:

Գալիսիացիների ավանդական կացարանը, հատկապես Տիերա դե լոս Անկարես շրջանում, մինչև 1970-ական թվականները, կլոր տան մի յուրահատուկ տեսակ էր՝ պալյասոն: Իր պալյասոներով հայտնի գալիսիական Պիորնեդո գյուղը վերածվել է պատմաազգագրական թանգարանային համալիրի[5]:

Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Գալիսիայի տնտեսությունում վճռորոշ դեր էին խաղում ձկնորսությունն ու անասնապահությունը, մասամբ՝ նաև նավաշինությունն ու սննդի արդյունաբերությունը: 1950-ական թվականներից բեկում սկսվեց, զարկ տրվեց արդյունաբերության զարգացմանը: 2018 թվականին անվանական ներքին արտադրանքի ծավալը գումարային արտահայտությամբ հասավ 62,900 միլիոն եվրոյի[3], յուրաքանչյուր անձի հաշվով ստեղծված համախառն ներքին արդյունքը՝ 23,300 եվրոյի[3]:

Ի պատիվ այս երկրամասի՝ Գալիսիա է կոչվել Անտարկտիդայի Վինսոն լեռնազանգվածի գագաթներից մեկը[6]:

ՊատմությունԽմբագրել

Ներկայիս Գալիսիայի տարածքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս միջին քարե դարի ժամանակներից: Երկրամասի անվանումն առնչվում է կելտական գալեասի (Gallaeci) ցեղի հետ, որը մեր թվարկությունից առաջ առաջին հազարամյակում ապրել է Դուերո գետից հյուսիս ընկած տարածաշրջանում: Կանտաբրյան պատերազմի ավարտին՝ մ. թ. ա. 19 թվականին այն ներառվել է Հռոմեական կայսրության կազմում, իսկ մեր թվարկության երրորդ դարում դարձել այդ կայսրության պրովինցիաներից մեկը: Մ. թ. 410 թվականից այստեղ իշխել է գերմանական սուեբի ցեղը, 585 թվականից՝ վեստգոթերը, 711 թվականից՝ արաբական ումայադյան արքայատոհմի նշանակած կառավարիչները[7]: 740 թվականին Գալիսիան ընդգրկվել է Աստուրիայի քրիստոնեական թագավորության կազմի մեջ: Միջին դարերում այստեղ ժամանակ առ ժամանակ իշխել են գալիսիացի արքաներ[8], սակայն երկրամասը հիմնականում ղեկավարվել է Լեոնի, իսկ ավելի ուշ՝ Կաստիլիայի թագավորների կողմից՝ բոլոր դեպքերում պահպանելով իր սովորույթներն ու մշակույթը: 16-րդ դարից Գալիսիայի թագավորության ձայնը լսելի է դարձրել պատգամավորների ու քաղաքների ներկայացուցիչների վեհաժողովը՝ կորտեսը կամ խունտան[9]: 1833 թվականին դրանք հարկադրված են եղել դադարեցնել իրենց գործունեությունը, և տարածաշրջանը վարչականորեն բաժանվել է չորս պրովինցիայի: 19-20-րդ դարերում աստիճանաբար աճել է ինքնավարության, գալիսիական մշակույթի ճանաչման հասնելու պահանջը, և այդ ուղղությամբ տարված պայքարն ի վերջո հանգեցրել է Գալիսիայի ինքնավարության կարգավիճակի հաստատնանը, բայց վրա հասած ֆրանկոյական հեղաշրջումն ու բռնապետությունը վերջ են դրել դրան: Տասնամյակներ անց տեղի ունեցած ժողովրդավարական բարեփոումների, 1981 թվականին անցկացված համաժողովրդական հանրաքվեի արդյունքում Գալիսիան կրկին բռնել է ինքնավարության վերականգնման ուղին:

ԳրականությունԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. https://www.boe.es/eli/es-ga/l/1984/05/29/5
  2. 2,0 2,1 https://www.boe.es/buscar/pdf/1981/BOE-A-1981-9564-consolidado.pdf.
  3. 3,0 3,1 3,2 «Instituto Nacional de Estadística»։ Instituto Nacional de Estadística։ Վերցված է հունիսի 25, 2018 
  4. «Límites e posición xeográfica»։ Instituto Galego de Estatística։ Վերցված է հուլիսի 19, 2012 
  5. Фотографии и информация о «Доме Сесто» — частном семейном музее в Пьорнедо(անգլ.)
  6. «Galicia Peak»։ SCAR Composite Antarctic Gazetteer 
  7. Encyclopaedia Britannica; Or A Dictionary of Arts, Sciences, and Miscellaneous Literature (անգլերեն)։ Archibald Constable։ 1823։ էջ 496 
  8. Rodríguez Fernández Justiniano (1997)։ García I, Ordoño II, Fruela II, Alfonso IV։ Burgos: Editorial La Olmeda։ ISBN 84-920046-8-1 
  9. de Artaza Manuel Ma. (1998)։ Rey, reino y representación : la Junta General del Reino de Galicia (1599–1834)։ Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas։ ISBN 84-453-2249-4 

ՊատկերասրահԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել