Բորզույա, Բուրզոյ կամ Բորզույ (պարսկերեն՝ برزویه, անգլ.՝ Borzuya, I հազարամյակ, Ապար, Սասանյան Պարսկաստան - 6-րդ դար, Սասանյան Պարսկաստան), Սասանյան դարաշրջանի պարսիկ բժիշկ[1], Խոսրով Անուշիրվանի ժամանակակիցը[2]։ Հայտնի է հնդկական «Պանչատանտրա» առակների ժողովածուի փահլավերեն (միջին պարսկերեն) թարգմանությամբ։ Սակայն, ինչպես նրա թարգմանությունը, այնպես էլ տեքստի բնօրինակ սանսկրիտ (Հնդկաստանի հին գրական լեզու) տեքստը կորել են։ Այնուամենայնիվ պահպանվել է տեքստի փահլավի տարբերակի արաբերեն թարգմանությունը, որի հեղինակն է Իբն ալ-Մուկաֆան՝ այն անվանելով «Կալիլա և Դիմնա» կամ «Հեծանիվներ Բիդպայ»։ Ստեղծագործությունը դարձել է արաբական արձակի դասական գործ։ Գիրքը պարունակում է առակներ, որոնցում կենդանիների միջև փոխկապակցված համագործակցություն կա, որով այլաբանորեն ուղղորդում են երեք իշխաններին, թե ինչպես կառավարել պետությունը։

Բորզույա
BorzuyaArtwork.png
Ծնվել էI հազարամյակ
ԾննդավայրԱպար, Սասանյան Պարսկաստան
Վախճանվել է6-րդ դար
Վախճանի վայրՍասանյան Պարսկաստան
Մասնագիտությունթարգմանիչ, ֆիզիկոս, գրող և քաղաքական գործիչ

«Կալիլա և Դիմնա» պատմողական արձակ ստեղծագործության նախաբանը ներկայացնում է Բորզույայի ինքնակենսագրությունը։ Մարդասիրական դրդապատճառների վրա հիմնված բժշկական փորձի վերաբերյալ նրա պատկերացումներից բացի, Բորզույան ճշմարտություն է որոնում։ Տեքստն արտացոլում է նրա թերահավատությունը կրոնական մտքի նկատմամբ և հետագայում նրա ասկետիզմը[3]։

Ի սկզբանե Բորզույան եկել է Հնդկաստան մ.թ. 570 թվականին՝ մահացածներին վերակենդանացնելու էլիքսիր գտնելու համար։ Հետագայում փիլիսոփայից պարզել է, որ էլիքսիրըՊանչատատրայի փոխաբերական իմաստն է[4]։ Դրանից հետո Հնդկաստանի թագավորից գիրքը կարդալու թույտվություն է ստացել, սակայն չէր կարող այն պատճենել։ Չհնազանդվելով այս ցուցումներին, Բորզույան ամեն օր կարդում էր գրքի մի գլուխ և օրագրում գրում էր իր կարդացածի մասին՝ ըստ էության Panchatantra- ի կրկնօրինակն անելով։ Հետագայում նա այն ուղարկել է Հնդկաստան, որպեսզի այն թարգմանվի[2]։

Տեսակետ կա, որ Բորզույան Սասանյան ազնվական Բոզորգմեհրն (Bozorgmehr) է[3][5]։ Թեև աղբյուրները ցույց են տվել, որ սրանք երկու տարբեր մարդիկ են, բայց Բորզույան կարող է լինել Բորզոգոմեհրի կրճատ տարբերակը[6]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Zargaran Arman, Mehdizadeh Alireza, Yarmohammadi Hassan, Kiani Hossein, Mohagheghzadehl Abdolali (2015)։ «BORZOUYEH, AN ANCIENT PERSIAN PHYSICIAN WHO FIRST REPORTED UTERINE CONTRACTIONS IN NORMAL VAGINAL DELIVERY»։ Acta medico-historica adriatica: AMHA։ 13 Suppl 2: 23–28։ ISSN 1334-4366։ PMID 26959628 
  2. 2,0 2,1 «BORZŪYA – Encyclopaedia Iranica»։ www.iranicaonline.org։ December 15, 1989 
  3. 3,0 3,1 François de Blois (1990), Burzōy's voyage to India and the origin of the book of Kalīlah wa Dimnah, Routledge, ISBN 978-0-947593-06-3, https://books.google.com/books?id=JQ6ysVz89KEC 
  4. Roy Nilanjana S.։ «The Panchatantra: The ancient ‘viral memes’ still with us»։ www.bbc.com (անգլերեն)։ Վերցված է մարտի 17, 2019 
  5. François de Blois Burzōy's Voyage to India and the Origin of the Book of Kalīlah Wa Dimnah Psychology Press, 1990 - Social Science - 102 pages. Amazon.com կայքում
  6. Djalal Khaleghi-Motlagh, "BORZŪYA" in Encyclopaedia Iranica. Oneline link accessed in December 2010: BORZŪYA.