Արուսյակ Փափազյան

հայ դերասան

Արուսյակ Փափազյան, ծննդյան անունը՝ Մարիամ Պեզիրճյան (մարտի 18, 1841(1841-03-18), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 27, 1907(1907-04-27), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ դերասան։ Հայ առաջին պրոֆեսիոնալ դերասանուհին։

Արուսյակ Փափազյան
Արուսյակ Փափազյան
Ծնվել է1841 մարտի 18
ԾննդավայրԿոստանդնուպոլիս
Մահացել էապրիլի 27, 1907(1907-04-27) (տարիքը 66)
Մահվան վայրԿոստանդնուպոլիս
ՔաղաքացիությունFlag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg Օսմանյան կայսրություն
Ազգությունհայ
ՄասնագիտությունԴերասանուհի
Պարգևներ և մրցանակներՀայաստանի վաստակավոր արտիստ

Եղել է նկարիչ Սոփոն Պեզիճյանի կինը։

ԿենսագրությունԽմբագրել

Արուսյակ Փափազյանը ծնվել է 1841 թվականին, Կոստանդնուպոլսի Գում-Գափու թաղամասում։ Իսկական անունը եղել է Մարիամ։ Սովորել է Խասգյուղի Ներսիսյան վարժարանում, Պեպեքի ֆրանսիական իգական դպրոցում՝ կաթոլիկ միանձնուհիների հսկողության տակ, իր քրոջ՝ ապագա դերասանուհի Աղավնու հետ։ Որպես ուսուցչուհի աշխատել է Ենի-Գափուի Հայկանուշյան դպրոցում։ 1858 թվականին, հաղթահարելով ընտանեկան արգելքը՝ մտնում է Հեքիմյանի խումբը, ընդունելով «Արուսյակ» բեմական անունը։ Եղել է հայ առաջին պրոֆեսիոնալ դերասանուհին։ 1861 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Կ. Պոլսում հիմնված հայ առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոնի առաջին ներկայացմանը խաղացել է առաջին կարևոր դերը՝ Թերեզա (Ռոթայի «Երկու հիսնապետ») մելոդրամայում Պետրոս Մաղաքյանի բեմադրությամբ։ 1857-1859 թվականներին խաղացել է Սրապիոն Հեքիմյանի թատերախմբում։ 1861-1863 թվականներին եղել է «Արևելյան թատրոն»-ի առաջատար դերասանուհի։ 1863 թվականից խաղացել է «Վասպուրական թատրոն»-ում։ 1867-1869 թվականներին Արուսյակը համագործակցել է Ստեփան Էքշյանի հետ ընտրել է դասական և ռոմանտիկական խաղացանկ։ 1869 թվականին նրան տեսնում ենք Մաղաքյանի խմբում, որտեղ նա խաղում է դեպքից-դեպք երիտասարդ դերասան Պետրոս Ադամյանի հետ։ Դերասանուհու գործունեությունը նպաստել է հայ երիտասարդության ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքին[1][2]։

Վերջին ներկայացումը խաղացել է 1883 թվականին։ Դերասանուհու հետագա կյանքից քիչ բան է հայտնի. ապրել է մենակ, ծայր թշվառության մեջ[3]։

ԴերերԽմբագրել

Դեր Պիես Հեղինակ
Սանդուխտ «Սանդուխտ կույս» Թ. Թերզյան
Ռոքսանե «Արշակ Բ» Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան
Փառանձեմ «Վարդան Մամիկոնյան» Ռ. Սետեֆճյան
Սաֆո «Սաֆո» Գրիլպարցեր
Բլանշ «Արքան զբոսնում է» Վ.Հյուգո
Անտիգոնե «Անտիգոնե» Սոֆոկլես
Մերոպե «Մերոպե» Ալֆիերի
Ֆրանչեսկա «Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի» Պելիկո
Էլիզա «Ագահը» Մոլիեր
Պամելա «Պամելա» Գոլդոնի
Մեդեա «Մեդեա» Եվրիպիդես
Լուկրեցիա «Լուկրեցիա Բորջիա» Վիկտոր Հյուգոյ
Ադրինե «Ջրաղացպանի աղջիկը» Սերովբե Մանասյան
Կատրին «Կատրին Հովարդ» Դյումա-հայր

Մեջբերումներ Արուսյակ Փափազյանի մասինԽմբագրել

  Հայկական թատրոնի պատմությունը չէ պիտո մոռանա Արուսյակ և Աղավնի Փափազյանց արգո օրիորդների անունները, որոնք առաջինն են, որ քաջությամբ ոտք կոխեցին թատերաբեմի վերա։ Քաջությամբ պատերազմեցան հասարակաց նախապաշարմունքի յուրյանց վերա արած ազդեցության հետ և հաղթելով նորանց, հրապարակ իջան։ Կեցցե՛ն։  


  Յուրաքանչյուր ժողովրդի թատրոնի պատմության մեջ կան սրբացված անուններ` խորհրդանշային, ազգային բեմի գաղափարը կրող դեմքեր։ Դրանցից է հայ առաջին ողբերգակ դերասանուհին` Արուսյակ Փափազյանը։
- Հենրիկ Հովհաննիսյան
 


ԳրականությունԽմբագրել

  • Գառնիկ Ստեփանյան, «Արուսյակ Փափազյան», ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1955, 112 էջ[4]
  • Ալիս Նավասարդյան, «Բեմին նվիրված հայուհիներ»
  • Հենրիկ Հովհաննիսյան «Հայ թատրոնի պատմություն XIX դար»

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել