Առաջավորասիական ընձառյուծ

Առաջավորասիական ընձառյուծ
Առաջավորասիական ընձառյուծ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Կաթնասուններ
Կարգ Գիշատիչներ
Ընտանիք Կատվազգիներ
Ցեղ Պանտերա
Տեսակ Ընձառյուծ
Ենթատեսակ Առաջավորասիական ընձառյուծ
Լատիներեն անվանում
Panthera pardus ciscaucasica
(Satunin, 1914)
Հոմանիշներ

Panthera pardus saxicolor (Pocock, 1927),
Panthera pardus tulliana,

Հատուկ պահպանություն
Տարածվածություն
պատկեր

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Առաջավորասիական ընձառյուծ, հիմնականում ավելի շատ հայտնի է որպես Կովկասյան ընձառյուծ, հայտնի է նաև պարսկական ընձառյուծ անունով (լատ.՝ Panthera pardus ciscaucasica կամ Panthera pardus saxicolor կամ Panthera pardus transcaucasica)[1], Առաջավոր Ասիայում բնակվող ընձառյուծի ենթատեսակ։

Առաջավորասիական ընձառյուծի լատիներեն պաշտոնական գիտական անվանում Panthera Pardus Ciscaucasica, Նախկին ԽՍՀՄ տարածքում այն հաճախ անվանվում էր Panthera pardus tulliana կամ Panthera Pardus Ciscaucasica, իսկ Panthera pardus saxicolor տերմինը օգտագործում էին արևմտյան մասնագետները։

Արտաքին Պարամետրը և ՆկարագիրըԽմբագրել

Կովկասյան ընձառյուծը Հովազառյուծի ամենամեծ տեսակներից որև է մեկն է, իր մարմնի արտաքին պարամետրերով և ֆիզիկական առանձնահատկությամբ մոտ է Սիբիրյան և Բենգալյան Հովազառյուծներին ու Շրի Լանկայի Ցելոյան Հովազառյուծներին: Ընձառյուծները չափահաս է լինում 4-ից 5 տարեկանում: Չափահաս Արու ընձառյուծների քաշը կազմում է 50—130 կգ, առանձին դեպքերում յուրահատուկ հսկաներին քաշը հասնում երբեմն՝ անգամ մինչև 150 կգ, իսկ արուների բարձրությունը կազմում 68—88 սմ, իսկ երկարությունը 1,9-ից մինչև 2,9 մետր, էգերի քաշը կազմում 36—90 կգ է, նրանց բարձրությունը 58—73 սմ, երկարությունը կազմում է 1,5—2,3 մետրի: Ընձառյուծները կարող են զարգացնել առավելագույնը մինչև 90 կմ/ժ արագություն: Հայաստանում զբոսնող կամ բնակվող արու ընձառյուծների զանգվածը լինում է 60—120 կգ, իսկ էգ առանձյակների քաշը իսկ 40—78 կգ հովազի բացարձակ քաշային տիրույթներում: Արու Կովկասյան ընձառյուծի միջին քաշը կազմում է 84—90 կգ, ավելի շատ հիմնական 80—90 կիլոգրամ: Ընձառյուծների կյանքի տևողությունը լինում է 17—31 տարի:

ՊահպանությունԽմբագրել

Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում: Գրանցված է նաև նախկին ԽՍՀՄ–ի Կարմիր գրքում: Ընձառյուծի այս ենթատեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Endangered EN C2a(i)», իսկ տեսակը՝ «Near Threatened» կարգավիճակով։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Կրիտիկական վիճակում գտնվող»` CR C2a(i); D:

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» և «Շիկահող» արգելոցներում, «Արևիկ» ազգային պարկում և «Զանգեզուր» արգելավայրում։ 2002 թվականից սկսած WWF հայաստանյան մասնաճյուղը աջակցում է ընձառյուծի պահպանության իրականացմանը և կատարում է տեսակի մոնիթորինգը արեալի սահմաններում։

ՏարածվածությունԽմբագրել

Տարածված է Հյուսիսային Կովկասում, Հարավային Կովկասում, Արևելյան Թուրքիայում, Հարավային Թուրքմենստանում, Իրանում, Աֆղանստանում։

Տարածվածությունը ՀայաստանումԽմբագրել

Բնակեցնում է Հարավարևմտյան և Հարավային Հայաստանը` «Խոսրովի անտառ» արգելոցի կենտրոնական և արևելյան հատվածներից մինչև հայ–իրանական սահմանը՝ Գեղամա, Զանգեզուրի, Վայոց ձորի, Բարգուշատի և Մեղրու լեռնաշղթաների սահմաններում։

Հայաստանում պոպուլյացիայի փոքրագույն թվաքանակը առնվազն 16—25 ընձառյուծը, միջին ստանդարտ թիվը ընձառյուծների 50—60 առանձյակ է, առավելագույն ամենամեծ թվաքանակը 80—90 առանձնյակ է, իսկ առանձին բացառիկ դեպքերում երբեմն հասնում անգամ մինչև 100 առանձնյակ, շատ հազվադեպ են լինում 121 առանձյակներ։ Ներկայիս դրությամբ կենդանատեսակի քանակը 46–57 առանձնյակ է: Ներկայիս տարածման տարածքը կազմում է 7500 կմ2։ Բնակեցման տարածքը կազմում է 2861 կմ2։ Այն ներառում է մշտական և ժամանակավոր բնակեցման տարածքները և միջանցքներ։ Մշտապես բնակվում է միայն «Խոսրովի անտառ» արգելոցում (207.9–208 կմ2) և գ. Նռնաձորից դեպի հյուսիս (297 կմ2) գտնվող տեղամասում գիշատիչը բնակվում է մշտապես։ Բայց հայաստանում բնակվող սև գույնի մելանիստիկ ընձառյուծների թիվը կազմում է 10-ից մինչև 21 առանձյակ, քանակ չի գերազանցում 21-ը:

Բնակության պայմաններԽմբագրել

Տարածված է լեռնատափաստաններում և տափաստաններում, չորային կամ լեռնային նոսրանտառներում, անտառատափաստաններում, սաղարթախիտ անտառներում, որտեղ ամենաշատը ծառեր են: հարավային լանջերի լեռնային, ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններում։

ՍննդառությունԽմբագրել

Որսում են վայրի խոզ, այծյամ, հնդկական մացառախոզ, գորշ նապաստակ:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

ԱղբյուրներԽմբագրել