Ալի իբն Աբի Տալիբը (արաբերեն՝ علي بن أﺑﻲ طالب, սեպտեմբերի 15, 601 կամ 602[1], Մեքքա, Հիջազ, Մեքքայի շրջան, Սաուդյան Արաբիա[1] - հունվարի 29, 661(0661-01-29), հունվարի 28, 661(0661-01-28)[2], 661[3] կամ հունվարի 23, 661(0661-01-23)[1], ալ-Քուֆա, Ուղղահավատ խալիֆների պետություն[1]), տասներորդ ռաժաբ, Իսլամական օրացույցով 24 ՀԱ–21-րդ- Ռամադան, 40 ՀՎ, մոտավորապես հոկտեմբերի 23, 598 կամ 600[8] կամ մարտի 17, 599 – հունվարի 27, 661[9]), մարգարե Մուհամմեդի զարմիկն և փեսան էր և իշխում էր իսլամական խալիֆայության վրա 656 թվականից մինչև 661 թվական[10]։ Ալին նաև իսլամի առաջին արական կրոնափոխն էր[11][12]։ Սուննի մուսուլմանները համարում են Ալիին չորրորդ և վերջնականը «Ռաշիդուններից» (արդարացիորեն առաջնորդված կրոնապետներ), իսկ շիա մուսուլմանները նկատում են Ալիին որպես առաջին իմամը և համարում են նրա և նրա հետնորդները որպես օրինական իրավահաջորդները Մուհամմեդի, բոլորն անդամներ լինելով «Ահլ ալ-Բայտ»ի, Մուհամմեդի ընտանիքը։ Այս անհամաձայնությունը բաժանել է «Ումման» (իսլամական համայնքը) սուննի և շիա մասնաճյուղերի[13]։

Ալի իբն Աբի Տալիբ
արաբ․՝ علي بن أبي طالب‎‎
Ծնվել էսեպտեմբերի 15, 601 կամ 602[1]
ԾննդավայրՄեքքա, Հիջազ, Մեքքայի շրջան, Սաուդյան Արաբիա[1]
Մահացել էհունվարի 29, 661(0661-01-29), հունվարի 28, 661(0661-01-28)[2], 661[3] կամ հունվարի 23, 661(0661-01-23)[1]
Մահվան վայրալ-Քուֆա, Ուղղահավատ խալիֆների պետություն[1]
ԳերեզմանImam Ali Mosque
ՔաղաքացիությունBlack flag.svg Ուղղահավատ խալիֆների պետություն
Ազգությունարաբ, Կուրեյշ և Հաշիմյաններ
Կրոնիսլամ
Մասնագիտությունպետական գործիչ, կադի, ֆաքիհ, մուհադիս, մուֆասիր և դատավոր
ԱմուսինՖաթիմա Զահրա[1][4][3], Խավլա բինթ Ջաֆար, Ումմ ալ-Բանին, Ումամա բինթ Զեյնաբ և Ասմա բինթ Ումայս
Ծնողներհայր՝ Աբու Տալիբ իբն Աբդ ալ-Մուտտալիբ[3], մայր՝ Ֆատիմա բինթ Ասադ[3]
Զբաղեցրած պաշտոններուղղահավատ խալիֆ և Իմամաթ
Երեխաներալ-Մուհսին իբն Ալի իբն Աբի Տալիբ[3], ալ-Հասան իբն Ալի[3][5], ալ-Հուսեյն իբն Ալի[3][6], ալ-Աբբաս իբն Ալի, Աբդուլլահ իբն Ալի, Ջաֆար իբն Ալի, Մուհամմադ իբն ալ-Հանաֆիա, Զեյնաբ բինթ Ալի[7][3], Ումմ Քուլսում բինթ Ալի[3], Հիլալ իբն Ալի, Ռուկայյա Մաշհադ, Օսման իբն Ալի, Khadija bint Ali? և Q6405861?
Ստորագրություն
Transcription of a Signature Believed To Be Of Ali ibn abi Talib.png
Ali Վիքիպահեստում
Ալի իբն Աբի Տալիբ - (Հակոբ Հովնաթանյան)

Մուսուլմանական, հատկապես՝ շիա աղբյուրները, գրում են որ Մուհամմադի կյանքի ժամանակ, Ալին միայն անձն էր, որ ծնվել է Քաաբայի սրբավայրում Մեքքայում, իսլամի ամենասուրբ վայրը[13]։ Ալիի հայրը Աբու Թալիբն էր, իսկ մայրը՝ Ֆատիմա բինտ Ասադ[13], բայց նա Մուհամմեդի տան մեջ մեծացել է։ Մուհամմեդը իր կարգին հոգ տարվել էր Աբու Թալիբից, նրա հորեղբայրը։ Երբ Մուհամմեդը հաղորդել է, որ ստացել է աստվածային հայտնություն, Ալին առաջին տղամարդն էր ընդունելու իր ուղերձումը, նվիրելով իր կյանքը իսլամի[9][14][15][16]։

Ալին գաղթել է Մեդինա Մուհամմեդից անմիջապետ հետո։ Մեդինայում, Մուհամմեդն ասել է Ալիին, որ Ալլահն պատվիրել էր Մուհամմեդին, որ տա նրա դուստրը, Ֆատիման, Ալիի ամուսնության[13]։ Տասը տարվա ընթացքում, որ Մուհամմեդը գլխավորել է Մեդինայի համայնքը, Ալին չափազանց ակտիվ է եղել իր ծառայությամբ, առաջնորդելով մարտիկների ջոկատներ մարտերում։ Ալին մասնակցել է վաղ քարավանի արշավանքների Մեքքայից և ավելի ուշ `գրեթե բոլոր մարտերում կռվել է սկիզբ առնող մուսուլմանական համայնքի կողմից։

Ալին նշանակվել կրոնապետ (խալիֆա) Մուհամմեդի ուղեկիցների կողմից («Սաբահաները») Մեդինայում երրորդ կրոնապետ Ութման իբն Աֆանի սպանությունից հետո[17][18]։ Նրա գլխավորության տակ, քաղաքացիական պատերազմ է ծագել։ 661 թվականին, Ալին հարձակման է ենթարկվել մի առավոտ, երբ երկրպագում էր Կուֆա մզկիթում և մահացել է մի քանի օր հետո[19][20]։

Իսլամական մշակույթում, Ալին հարգվում է իր քաջության, գիտելիքին, հավատքին, ազնվության, իսլամի նվիրվածության, խորը հավատարմության Մուհամմեդի, հավասար վերաբերմունքին բոլոր մուսուլմանների և մեծահոգության ներողամիտ լինելու համար նրա պարտված թշնամիների հանդեպ։ Ալիի ազդեցությունը եղել է կարևոր իսլամական պատմության[13]։

ԱղբյուրներԽմբագրել

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Али бен-Аби-Талеб (ռուս.) // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. АндреевскийСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 438.
  2. 2,0 2,1 2,2 Find A Grave — 1995.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 Али-заде А. Али ибн Абу Талиб (ռուս.) // Исламский энциклопедический словарьМ.: Ансар, 2007. — С. 68. — ISBN 978-5-98443-025-8
  4. Али-заде А. Фатима бинт Мухаммад (ռուս.) // Исламский энциклопедический словарьМ.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
  5. Али-заде А. Хасан ибн Али (ռուս.) // Исламский энциклопедический словарьМ.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
  6. Али-заде А. Хусайн ибн Али (ռուս.) // Исламский энциклопедический словарьМ.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
  7. Али-заде А. Зайнаб бинт Али (ռուս.) // Исламский энциклопедический словарьМ.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
  8. Ահմեդ Մուկարամ (2005)։ Encyclopedia of Islam։ Anmol Publications PVT. LTD։ էջ 234։ ISBN 978-81-261-2339-1 
  9. 9,0 9,1 «Ալի իբն Աբու Թալիբ»։ Encyclopædia Iranica։ Արխիվացված օրիգինալից 2007-11-07-ին։ Վերցված է 2010-12-16 
  10. Biographies of the Prophet's companions and their successors,Ṭabarī, թարգմանված Էլա Լանդո-Տասերոնից, էջ. 37-40, Հատոր։XXXIX
  11. Կելեն Բետի (2001)։ Muhammad: The Messenger of God։ Taylor Production։ էջ 29։ ISBN 978-81-261-2339-1 
  12. Վաթ Վիլիամ Մոնտգոմերի (1953)։ Muhammad at Mecca։ Oxford University Press։ էջեր xii 
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Նասր Սայեդ Հուսեյն։ «Ալի»։ Encyclopædia Britannica Online։ Encyclopædia Britannica, Inc.։ Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 12–ին 
  14. Տաբատաբաեի Սայեդ Մուհամմեդ Հուսեյն (1979)։ Shi'ite Islam։ Suny press։ էջ 191։ ISBN 978-0-87395-272-9. 
  15. Աշրաֆ Շահիդ (2005)։ Encyclopedia of Holy Prophet and Companions։ Anmol Publications PVT LTD.։ էջ 14։ ISBN 978-81-261-1940-0 
  16. Դիանա Ստայգերվելդ։ Alī ibn Abu Talib։ Encyclopaedia of Islam and the Muslim world; հատոր.1 (MacMillan)։ ISBN 978-0-02-865604-5 
  17. Աշրաֆ Շահիդ (2005)։ Encyclopedia of Holy Prophet and Companions։ Anmol Publications PVT LTD.։ էջեր 119–120։ ISBN 978-81-261-1940-0 
  18. Մադելունգ Վիլֆրեդ (1997)։ The Succession to Muhammad: A Study of Early Caliphate։ Cambridge University Press։ էջեր 141–145։ ISBN 978-0-521-64696-3 
  19. Լապիդուս Իրա (2002)։ A History of Islamic Societies (երկրորդ հատոր)։ Cambridge University Press։ էջ 47։ ISBN 978-0-521-77933-3 
  20. Տաբատաբաեի Սայեդ Մուհամմեդ Հուսեյն (1979)։ Shi'ite Islam։ Suny press։ էջեր 50–57 և 192։ ISBN 978-0-87395-272-9.