Բացել գլխավոր ցանկը

Ալի իբն Աբի Տալիբը (արաբերեն՝ علي بن أﺑﻲ طالب, սեպտեմբերի 15, 601, Մեքքա, Սաուդյան Արաբիա - հունվարի 29, 661 կամ հունվարի 28, 661(0661-01-28)[1], ալ-Քուֆա, Ուղղահավատ խալիֆների պետություն), տասներորդ ռաժաբ, Իսլամական օրացույցով 24 ՀԱ–21-րդ- Ռամադան, 40 ՀՎ, մոտավորապես հոկտեմբերի 23, 598 կամ 600[2] կամ մարտի 17, 599 – հունվարի 27, 661[3]), մարգարե Մուհամմեդի զարմիկն և փեսան էր և իշխում էր իսլամական խալիֆայության վրա 656 թվականից մինչև 661 թվական[4]: Ալին նաև իսլամի առաջին արական կրոնափոխն էր[5][6]: Սուննի մուսուլմանները համարում են Ալիին չորրորդ և վերջնականը «Ռաշիդուններից» (արդարացիորեն առաջնորդված կրոնապետներ), իսկ շիա մուսուլմանները նկատում են Ալիին որպես առաջին իմամը և համարում են նրա և նրա հետնորդները որպես օրինական իրավահաջորդները Մուհամմեդի, բոլորն անդամներ լինելով «Ահլ ալ-Բայտ»ի, Մուհամմեդի ընտանիքը։ Այս անհամաձայնությունը բաժանել է «Ումման» (իսլամական համայնքը) սուննի և շիա մասնաճյուղերի[7]:

Ալի իբն Աբի Տալիբ
արաբ․՝ علي بن أبي طالب‎‎
Hakob Hovnatanian - Ali ibn Abi Talib.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 15, 601
ԾննդավայրՄեքքա, Սաուդյան Արաբիա
Մահացել էհունվարի 29, 661 (59 տարեկանում) կամ հունվարի 28, 661(0661-01-28)[1] (59 տարեկանում)
Մահվան վայրալ-Քուֆա, Ուղղահավատ խալիֆների պետություն
ՔաղաքացիությունՈւղղահավատ խալիֆների պետություն
Ազգությունարաբ, Կուրեյշ և Հաշիմյաններ
Կրոնիսլամ
Մասնագիտությունպետական գործիչ, կադի, ֆաքիհ, մուհադիս, մուֆասիր և դատավոր
ԱմուսինՖաթիմա Զահրա, Խավլա բինթ Ջաֆար, Ումմ ալ-Բանին, Ումամա բինթ Զեյնաբ և Ասմա բինթ Ումայս
Ծնողներհայր՝ Աբու Տալիբ իբն Աբդ ալ-Մուտտալիբ, մայր՝ Ֆատիմա բինթ Ասադ
Զբաղեցրած պաշտոններուղղահավատ խալիֆ և Իմամաթ
Երեխաներալ-Մուհսին իբն Ալի իբն Աբի Տալիբ, ալ-Հասան իբն Ալի, ալ-Հուսեյն իբն Ալի, ալ-Աբբաս իբն Ալի, Աբդուլլահ իբն Ալի, Ջաֆար իբն Ալի, Մուհամմադ իբն ալ-Հանաֆիա, Զեյնաբ բինթ Ալի, Ումմ Քուլսում բինթ Ալի, Հիլալ իբն Ալի, Ռուկայյա Մաշհադ և Օսման իբն Ալի
Ali Վիքիպահեստում
Ալի իբն Աբի Տալիբ - (Հակոբ Հովնաթանյան)

Մուսուլմանական, հատկապես՝ շիա աղբյուրները, գրում են որ Մուհամմադի կյանքի ժամանակ, Ալին միայն անձն էր, որ ծնվել է Քաաբայի սրբավայրում Մեքքայում, իսլամի ամենասուրբ վայրը[7]: Ալիի հայրը Աբու Թալիբն էր, իսկ մայրը՝ Ֆատիմա բինտ Ասադ[7], բայց նա Մուհամմեդի տան մեջ մեծացել է։ Մուհամմեդը իր կարգին հոգ տարվել էր Աբու Թալիբից, նրա հորեղբայրը։ Երբ Մուհամմեդը հաղորդել է, որ ստացել է աստվածային հայտնություն, Ալին առաջին տղամարդն էր ընդունելու իր ուղերձումը, նվիրելով իր կյանքը իսլամի[3][8][9][10]:

Ալին գաղթել է Մեդինա Մուհամմեդից անմիջապետ հետո։ Մեդինայում, Մուհամմեդն ասել է Ալիին, որ Ալլահն պատվիրել էր Մուհամմեդին, որ տա նրա դուստրը, Ֆատիման, Ալիի ամուսնության[7]: Տասը տարվա ընթացքում, որ Մուհամմեդը գլխավորել է Մեդինայի համայնքը, Ալին չափազանց ակտիվ է եղել իր ծառայությամբ, առաջնորդելով մարտիկների ջոկատներ մարտերում։ Ալին մասնակցել է վաղ քարավանի արշավանքների Մեքքայից և ավելի ուշ `գրեթե բոլոր մարտերում կռվել է սկիզբ առնող մուսուլմանական համայնքի կողմից։

Ալին նշանակվել կրոնապետ (խալիֆա) Մուհամմեդի ուղեկիցների կողմից («Սաբահաները») Մեդինայում երրորդ կրոնապետ Ութման իբն Աֆանի սպանությունից հետո[11][12]: Նրա գլխավորության տակ, քաղաքացիական պատերազմ է ծագել։ 661 թվականին, Ալին հարձակման է ենթարկվել մի առավոտ, երբ երկրպագում էր Կուֆա մզկիթում և մահացել է մի քանի օր հետո[13][14]:

Իսլամական մշակույթում, Ալին հարգվում է իր քաջության, գիտելիքին, հավատքին, ազնվության, իսլամի նվիրվածության, խորը հավատարմության Մուհամմեդի, հավասար վերաբերմունքին բոլոր մուսուլմանների և մեծահոգության ներողամիտ լինելու համար նրա պարտված թշնամիների հանդեպ։ Ալիի ազդեցությունը եղել է կարևոր իսլամական պատմության[7]:

ԱղբյուրներԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  2. Ահմեդ Մուկարամ (2005)։ Encyclopedia of Islam։ Anmol Publications PVT. LTD։ էջ 234։ ISBN 978-81-261-2339-1 
  3. 3,0 3,1 «Ալի իբն Աբու Թալիբ»։ Encyclopædia Iranica։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-11-07-ին։ Վերցված է 2010-12-16 
  4. Biographies of the Prophet's companions and their successors,Ṭabarī, թարգմանված Էլա Լանդո-Տասերոնից, էջ. 37-40, Հատոր։XXXIX
  5. Կելեն Բետի (2001)։ Muhammad: The Messenger of God։ Taylor Production։ էջ 29։ ISBN 978-81-261-2339-1 
  6. Վաթ Վիլիամ Մոնտգոմերի (1953)։ Muhammad at Mecca։ Oxford University Press։ էջեր xii 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Նասր Սայեդ Հուսեյն։ «Ալի»։ Encyclopædia Britannica Online։ Encyclopædia Britannica, Inc.։ Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 12–ին 
  8. Տաբատաբաեի Սայեդ Մուհամմեդ Հուսեյն (1979)։ Shi'ite Islam։ Suny press։ էջ 191։ ISBN 978-0-87395-272-9. 
  9. Աշրաֆ Շահիդ (2005)։ Encyclopedia of Holy Prophet and Companions։ Anmol Publications PVT LTD.։ էջ 14։ ISBN 978-81-261-1940-0 
  10. Դիանա Ստայգերվելդ։ Alī ibn Abu Talib։ Encyclopaedia of Islam and the Muslim world; հատոր.1 (MacMillan)։ ISBN 978-0-02-865604-5 
  11. Աշրաֆ Շահիդ (2005)։ Encyclopedia of Holy Prophet and Companions։ Anmol Publications PVT LTD.։ էջեր 119–120։ ISBN 978-81-261-1940-0 
  12. Մադելունգ Վիլֆրեդ (1997)։ The Succession to Muhammad: A Study of Early Caliphate։ Cambridge University Press։ էջեր 141–145։ ISBN 978-0-521-64696-3 
  13. Լապիդուս Իրա (2002)։ A History of Islamic Societies (երկրորդ հատոր)։ Cambridge University Press։ էջ 47։ ISBN 978-0-521-77933-3 
  14. Տաբատաբաեի Սայեդ Մուհամմեդ Հուսեյն (1979)։ Shi'ite Islam։ Suny press։ էջեր 50–57 և 192։ ISBN 978-0-87395-272-9.