Տյումեն, քաղաք, ՌԴ-ի Տյումենի մարզի վարչական կենտրոնը։ Նավահանգիստ Տուրա գետի (Տոբոլի վտակ) ափին։ Երկաթուղային հանգույց։ Մեքենաշինության (նավաշինության և այլն), փայտամշակման, տեքստիլ արդյունաբերության կենտրոն[3]։

Քաղաքային շրջան
Տյումեն
Tyumen
Դրոշ Զինանշան

ԵրկիրՌուսաստան Ռուսաստան
ՔաղաքTyumen Urban Okrug?[1]
Հիմնադրված է1586 թ.
Մակերես698,48 կմ²
ԲԾՄ102 մետր
Կլիմայի տեսակ480
Պաշտոնական լեզուռուսերեն
Բնակչություն861 100 մարդ (հունվարի 1, 2024)[2]
Ժամային գոտիUTC+ 2
Հեռախոսային կոդ3452
Փոստային դասիչ625000
Պաշտոնական կայքtyumen-city.ru(ռուս.)
Տյումեն (Ռուսաստան)##
Տյումեն (Ռուսաստան)

Ստուգաբանություն

խմբագրել

Տյումեն Սիբիրում ռուսների հիմնած առաջին քաղաքն է։ Հիմնադրվել է 1586 թվականին Չինգի-Տուրա («Չինգիզի քաղաք») թաթարական քաղաքի տեղում։ Ռուսները Տյումեն անունը փոխառել են այն տարածաշրջանից, որում հայտնի էր թաթարական Տյումեն թագավորությունը։ Դրա անվանման հիմքում են մոնղոլ և թուրք тюмян, тюмэн բառերը, որ նշանակում են «տասը հազար», տասը հազար մարդ միավորող զորամիավորում։ Այդպես էին կոչվում նաև այդ տարածքը և դրա վրա բնակվող ցեղը։ Այսպիսով`զորամիավորման, տարածքի և դրա բնակիչների անունը դարձավ նաև ռուսական Տյումեն քաղաքի անունը։

Քույր քաղաքներ

խմբագրել

Ժամային գոտի

խմբագրել

Տյումենը գտնվում է MSC + 2 ժամային գոտում (Եկատերինբուրգի ժամանակ)։ UTC- ի նկատմամբ կիրառելի ժամանակի հաշվարկը +5: 00  աստղագիտական կեսօրը սկսվում է ժամը 12։ 38-ին:

  Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Տյումեն
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ տարին
բացարձակ առավելագույնը (°C) 5,6 7,3 17,1 30,7 34,9 36,2 37,5 37,4 31,2 24,1 12,8 9,0 37,5
միջին առավելագույնը (°C) −10,7 −8,2 0,1 9,4 17,7 23,3 24,5 21,2 14,7 7,2 −3,5 1,4 7,2
միջին ջերմաստիճանը (°C) −15 −13,3 −5,3 3,7 11,3 17,1 18,8 15,8 9,6 3,1 −7 −13 2,2
միջին նվազագույնը (°C) −19,2 −18,1 −10,4 −1,3 5,4 11,3 13,6 11,1 5,4 −0,4 −10,4 −16,9 −2,5
բացարձակ նվազագույնը (°C) −46,2 −43,7 −38,4 −29,5 −10,2 −1,9 0,7 −2,7 −8,6 −26,7 −41 −49,2 −49,2
տեղումների քանակը (մմ) 25 15 17 23 45 55 89 60 57 39 34 27 485
Աղբյուր՝ Տյումեն կլիմա (ռուսերեն)

Քաղաքի ընդհանուր բնութագրերի համաձայն, կլիման չափավոր մայրցամաքային է։ Տեղումները ցածր են, միջինում տարեկան 480 մմ, հիմնականում ամռանը։ Հունվար ամսվա միջին ջերմաստիճանը -15 °C է, մինչ այսօր գրանցված ամենացածր ջերմաստիճանը 1958 թ. Դեկտեմբերի 26-ին էր`- 49.2 °C,: Ձմռանը տեղումների քանակը մինչեւ 130 է։ Ձմեռը չափավոր է։ Ձմռան առաջին կեսը համեմետաբար մեղմ է երկրորդ կեսից, հաճախակի տաքացումներով։ Հունվարից փետրվար պահպանվում է ցուրտ եղանակը, հնարավոր են նաև խիստ սառնամանիքներ։ Փետրվարը ամենածանր ձմեռային ամիսն է։ Մարտը ցուրտ է, գարնան եղանակային փոփոխություն նկատվում է ապրիլի առաջին օրերին։ Լինում են ուժեղ շոգեր՝ առանց անձրևների, կամ միայն անձրևոտ օրեր և թեթև քամիներ։ Ամառը ուղեկցվում է փոփոխական եղանակներով՝ շոգ օրերին հաջորդում են զով եղանակները։ Հուլիսի ջերմաստիճանը +18,8 °C է, ամռանը առավելագույնը `+ 37,5 ° C: Աշունը նույնպես տաք է։

Բնակչություն

խմբագրել

Համաձայն 2018 թ. Համառուսական մարդահամարի բնակչության թիվը 1111 է։ Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքներից 70-րդն էր։ Սիբիրում `4-րդ, Ուրալը` 3-րդ տեղը։

2019 թ. Հունվարի 1-ին տվյալներով բնակչության թիվը ավելացել է 791,236 հազարի։

Ծանոթագրություններ

խմբագրել
  1. OKTMO (ռուս.)
  2. https://www.tyumen-city.ru/gorodtumeny/naselenie
  3. Горячко М.Д., Павлинов П.С Тюме́нь / председ. Ю.С. Осипов и др.. — Большая Российская Энциклопедия (в 35 т.). — Москва: Научное издательство «Большая российская энциклопедия», 2016. — Т. 32. Телевизионная башня - Улан-Батор. — С. 618—619. — 765 с. — 35 000 экз. — ISBN 978-5-85270-369-9
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 https://vsluh.ru/novosti/obshchestvo/druzhit-gorodami-kak-tyumen-podderzhivaet-svyaz-s-pobratimami_326953/
  5. https://city-brest.gov.by/ru/pobratim-ru/
  6. http://hlj.sina.com.cn/news/b/2018-06-20/detail-ihefphqk1691433.shtml
  7. https://www.celle.de/Celle-entdecken/Partnerstädte/Tjumen-Russland-.php?object=tx,2727.5&ModID=7&FID=2092.184.1&NavID=2727.396&La=1
 Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տյումեն» հոդվածին։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 24