Ռեթեոս Պերպերյան

հայ հրապարակախոս, լրագրող, մանկավարժ, տնտեսագետ, բանաստեղծ, գրող
Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պերպերյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։

Ռեթեոս Հակոբի Պերպերյան (հոկտեմբերի 10, 1848(1848-10-10)[1], Hasköy, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն[2] - ապրիլի 7, 1907(1907-04-07)[1], Կոստանդնուպոլիս[1]), հայ բանաստեղծ, մանկավարժ, հրապարակախոս, տնտեսագետ։

Ռեթեոս Պերպերյան
արմտ. հայ.՝ Ռեթէոս Պէրպէրեան
Ծնվել էհոկտեմբերի 10, 1848(1848-10-10)[1]
ԾննդավայրHasköy, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն[2]
Վախճանվել էապրիլի 7, 1907(1907-04-07)[1] (58 տարեկան)
Վախճանի վայրԿոստանդնուպոլիս[1]
Մասնագիտությունբանաստեղծ, մանկավարժ, հրապարակախոս և տնտեսագետ
Ազգությունհայ
Քաղաքացիություն Օսմանյան կայսրություն
ԿրթությունՆերսեսյան վարժարան (1866)[1]
ԱշխատավայրՊերպերյան վարժարան[1] և Երկրագունտ
ԶավակներՕննիկ Պերպերյան, Շահան Պերպերյան և Մաննիկ Պերպերյան
Ռեթեոս Պերպերյան Վիքիդարանում
 Reteos Berberian Վիքիպահեստում

Օննիկ և Շահան Պերպերյանների հայրը։

Կենսագրություն խմբագրել

Ռեթեոս Պերպերյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Խասգյուղ թաղամասում։ 1866 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Ներսեսյան վարժարանը, զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1876 թվականին հիմնել է Պերպերյան վարժարանը։ Պերպերյանի «Առաջին տերեւք» (1877), «Խոհք եւ յուշք» (1904) ժողովածուները կրում են ֆրանսիական ռոմանտիզմի, մասնավորապես Լամարթինի ազդեցությունը։ Վերջինիս մի շարք բանաստեղծությունները թարգմանել է հայերեն՝ «Մահ Սոկրատա», «Լիճ» և այլն։ Անդրանիկ բանաստեղծությունները սիրո և բնության երգեր են, վերջին շրջանի գործերում իշխում է փիլիսոփայական խոհը։

Պերպերյանի մանկավարժական-բարոյագիտական հայացքները («Դաստիարակի մը խօսքերը», 1901, «Դպրոց եւ Դպրութիւն», 1907[3]) հիմնված են գեղեցիկի, բարու և ճշմարիտի սկզբունքների վրա։ Կարևորել է կնոջ դերը հասարակության մեջ։ Ըստ նրա՝ բարոյական դաստիարակության ամենազորեղ միջոցը դաստիարակի անձնական օրինակն է։

Պերպերյանը գրել է նաև հրապարակախոսական-փիլիսոփայական աշխատություններ։ Տնտեսագիտության հիմնական խնդիրներին մոտեցել է դասական քաղաքատնտեսության դիրքերից։ Հարստության ստեղծման, ապրանքի արժեքի, փողի մասին դատել է՝ ելնելով արժեքի աշխատանքային տեսության սկզբունքներից։ Վերլուծելով աշխատավարձի էությունը՝ աշխատավորի համար գլխավորը համարել է իրական աշխատավարձը և այն անմիջականորեն կապել կենսամիջոցների գների հետ։ Կապիտալը բնորոշել է որպես «խնայված» հարստություն և ոչ թե շահագործման արդյունք։

Հանդես է եկել նաև Հրաչյա կեղծանունով[4]։ Մահացել է Սկյուտարում։

Տես նաև խմբագրել

Երկեր խմբագրել

  • Երկու բանախօսութիւնք, ԿՊ, 1880
  • Համառօտ քաղաքական տնտեսութիւն...ԿՊ, 1883
  • Դրամ, ԿՊ, 1886

Գրականություն խմբագրել

  • Կարապետյան Պ, Մեծ դաստիարական և ուսոցչապետ Ռեթէոս Յ. Պէրպէրյան, ԿՊ, 1933։
  • Թևոսյան Ա. Ռեթեոս Պերպերյան։ Փիլիսոփայական և հասարակական-քաղաքական հայացքները, Երևան, 1989։

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 9 (հայ.) — հատոր 9. — էջ 279.
  2. 2,0 2,1 2,2 Deutsche Nationalbibliothek Record #1049775554 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
  3. Ռեթէոս Յ. Պէրպէրեան
  4. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007.

Արտաքին հղումներ խմբագրել

 Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռեթեոս Պերպերյան» հոդվածին։
 Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռեթեոս Պերպերյան» հոդվածին։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 279