Պիեռ Բույոյա (կիռունդի և ֆր.՝ Pierre Buyoya, նոյեմբերի 24, 1949(1949-11-24)[1][2], Commune of Rutovu, Ռուանդա-Ուրունդի[1] - դեկտեմբերի 17, 2020(2020-12-17)[3][2], Bonneuil-en-France[2]), Բուրունդիի ռազմական և պետական գործիչ, մայոր։ Բուրունդիի նախագահը 1986-1993 և 1996-2003 թվականներին։

Պիեռ Բույոյա
Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg
 
Կուսակցություն՝ Union for National Progress?
Կրթություն՝ Հատուկ Ռազմական Դպրոց Սեն Սիր
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ և ռազմական գործիչ
Դավանանք կաթոլիկություն
Ծննդյան օր նոյեմբերի 24, 1949(1949-11-24)[1][2]
Ծննդավայր Commune of Rutovu, Ռուանդա-Ուրունդի[1]
Վախճանի օր դեկտեմբերի 17, 2020(2020-12-17)[3][2] (71 տարեկան)
Վախճանի վայր Bonneuil-en-France[2]
Գերեզման Բամակո
Թաղված Բամակո
Քաղաքացիություն Flag of Burundi.svg Բուրունդի

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է 1949 թվականի նոյեմբերի 24-ին Ռուտովուում, երկրի հարավային Բուրուրի նահանգում, պատկանում է թութսի էթնիկ խմբին։ 1967-1982 թվականներին սովորել է Բելգիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի ռազմական ուսումնական հաստատություններում։ 1984 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1987 թվականի գոստոս՝ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի սպա։

Ժան Բատիստա Բաղազայի կառավարությունը հակաթոլիական արշավ է սկսել, ինչը երկրում անկարգությունների ալիք է առաջացրել։ Այդ հուզումների ֆոնին 1987 թվականի սեպտեմբերին մայոր Պիեր Բույոյան ռազմական հեղաշրջում կազմակերպեց՝ իրեն հռչակելով երկրի նախագահ։ 1987 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1988 թվականի հոկտեմբեր եղել է նաև պաշտպանության նախարար։ Առաջին հերթին նա դադարեցրել է կաթոլիկ եկեղեցու բոլոր հետապնդումները, քաղբանտարկյալները սկսել են ազատվել բանտերից[4]։

1988 թվականի օգոստոսին երկրում կրկին բռնկվեցին զանգվածային ազգամիջյան բախումներ։ Տուտսիի բանակը կարողացել է կարգուկանոն հաստատել, սակայն զոհվել է առնվազն 5 հազար հուտու գյուղացի, մոտ 60 հազարը ստիպված են եղել փախչել երկրից։ Այդ դեպքերից հետո Բույոյը սկսեց ազգային հաշտեցման քաղաքականություն։ Նա հուտուի ներկայացուցչին նշանակել է երկրի վարչապետ և ընդգրկել իր կառավարության կազմում։ 1993 թվականի հունիսի 1-ին կայացած երկրի պատմության մեջ առաջին ժողովրդավարական նախագահական ընտրություններում հաղթել է հուտու Մելհիոր Նդադայեն՝ հավաքելով ձայների 65 տոկոսը՝ միայն 32 տոկոսի դիմաց։

Սակայն Նդադայեն սպանվել է արդեն 102 օր անց՝ նույն տարվա հոկտեմբերին, իսկ նրան փոխարինած Սիպրիեն Նթարյամիրան զոհվել է 1994 թվականի ապրիլին տեղի ունեցած ավիավթարում։ Տուտսի-հուտու դիմակայությունը չի դադարել։

1996 թվականի հուլիսի 25-ին Բույոյան գլխավորել է նոր պետական հեղաշրջումը և երկրում պահել իշխանությունը մինչև 2003 թվականը։ 1998 թվականին նա լուծարել է վարչապետի պաշտոնը, որը նախորդ 10 տարիների ընթացքում իր իսկ սահմանած ավանդույթի համաձայն պատկանում էր հուտու ներկայացուցչին, եթե նախագահը տուտսի էր, և հակառակը։

2001 թվականին էթնիկ հակամարտության շարունակությունն ու տնտեսական պատժամիջոցների սպառնալիքը Բույոյին ստիպեցին փոխնախագահի պաշտոն սահմանել և նրա վրա նշանակել հուտա Դոմիսիեն Նդայիզեյեին, որին համաձայնագրի պայմաններով նա ուղիղ մեկուկես տարի անց հանձնեց պետության ղեկավարի պաշտոնը։ Որպես նախկին նախագահ՝ ստացել է ցմահ սենատորի կարգավիճակ։ 2008 թվականին նա ղեկավարել է Չադում Աֆրիկյան միության խաղաղապահ առաքելությունը։

2020 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Բուրունդիի Գերագույն դատարանը Պ. Բույոյին ցմահ ազատազրկման է դատապարտել Մ. Նդադայեին հեռակա կարգով սպանելու համար։ Եվս 18 մարդ նույնպես դատապարտվել է սպանությանը մասնակցելու համար[5]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել