Մուսա Մուսթաֆովիչ Ջալիլ (Ջալիլով) (թաթ.՝ Муса Җәлил, փետրվարի 2 (15), 1906, գյուղ Մուսթաֆինո, այժմ՝ Օրենբուրգի մարզում - օգոստոսի 25, 1944, Բեռլին), թաթար խորհրդային բանաստեղծ։ ԽՄԿԿ անդամ 1929 թվականից։

Մուսա Ջալիլ
թաթ.՝ Муса Җәлил
1959 CPA 2334.jpg
Ծնվել էփետրվարի 2 (15), 1906[1]
ԾննդավայրMostafa, Օրենբուրգի գավառ, Օրենբուրգի մարզ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էօգոստոսի 25, 1944(1944-08-25)[2] (38 տարեկան)
Վախճանի վայրԲեռլին, Նացիստական Գերմանիա
Մասնագիտությունռազմական թղթակից, բանաստեղծ, հեղինակ, թարգմանիչ և գրող
Լեզուռուսերեն և թաթարերեն
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն, Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Խորհրդային Ռուսաստան և Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունQ4533069? (1931)
Ժանրերպոեմ և Լիբրետո
ԿուսակցությունԽՄԿԿ
ՊարգևներԼենինի շքանշան Խորհրդային Միության հերոս և Լենինյան մրցանակ
Musa Cälil Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի գրականության ֆակուլտետը (19311939-1941 թվականներին՝ Թաթարստանի ԻԽՍՀ ԳՄ պատասխանատու քարտուղար։ 1941 թվականից եղել է խորհրդային բանակում։

1942 թվականին, ծանր վիրավոր գերի է ընկել, համակենտրոնացման ճամբարում ստեղծել է ընդհատակյա խումբ, կազմակերպել խորհրդային ռազմագերիների փախուստը։ Ընդհատակյա կազմակերպությանը պատկանելու համար ենթարկվել է մահապատժի՝ Պլետցենզեի զինվորական բանտում։

Հետմահու արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման (1956

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

Ջալիլի ստեղծագործությունները հրատարակվել են 1919 թվականից։ 1925 թվականին տպագրվել է բանաստեղծությունների և պոեմների «Մենք գնում ենք» առաջին ժողովածուն, «Անցած ճանապարհներ» (1924-1928), «Նա կամակատարը» (1940)

և այլ բանաստեղծություններ` նվիրված կոմերիտմիությանը և աշխատանքային սխրանքին։

Ջալիլը երգել է բարեկամություն ու ինտերնացիոնալիզմ («Մահվան մասին», 1927, «Ջիմ», 1935, հայկական հրտարակությունը 1960 և այլն)։ Գրել է «Ալթըն չեչ» («Ոսկեհերը», 1941, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948) և «Իլդար» (1941) օպերաների լիբրետոները։ 1941 թվականին գրած բանաստեղծությունները լի են լավատեսությամբ, ֆաշիզմի դեմ հաղթանակի հավատով։

Իր հետ կալանավորված բելգիացի պարտիզանի միջոցով Զ. Մոաբիտը բանտից դուրս է ուղարկել «Իմ երգերը», «Մի հավատա», «Պատերազմից հետո» և այլ բանաստեղծություններ։ Հարյուրից ավելի չափածո գործեր բանաստեղծի պայքարի, տառապանքների և արիության վկաներն են։ «Մոաբիտյան տետր» բանաստեղծական շարքի համար Ջալիլին հետմահու շնորհվել է լենինյան մրցանակ (19571968 թվականին ստեղծվել է Ջալիլի մասին պատմող «Մոաբիտյան տետր» կինոնկարը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 470