Մանդրագորա (լատ.՝ Mandragóra), ցեղ՝ մորմազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս։ Մանդրագորի տեսակներ հանդիպում են Միջերկրական, Արևմտյան և Կենտրոնական Ասիայում, Հիմալայներում։

Mandragora officinarum-ը մանուշակագույն ծաղիկներով

Այս ցեղի բույսերի արմատները երբեմն նման են մարդու կազմվածքի, ինչպիսիք օրինակ կնոջ մոտ է, որի հետ կապված հնում մանդրագորներին կախարդական ուժ էին վերնագրում։

ՆկարագրությունԽմբագրել

 
Mandragora sp., արմատ

Բույսերը հիմնականում անմշակ են անճում։ Արմատները հարուստ են օսլայով։

Տերևները շատ մեծ են և հավաքվում են վարդաշերտով, որի տրամագիծը հասնում է 1-2 մ կամ ավելի։

ՏեսակներԽմբագրել

Ըստ The Plant List տվյալների բազայի, ցեղը ներառում է 3 տեսակ[1]։

  • Mandragora caulescens C.B. Clarke (1883)
  • Mandragora officinalis Mill.
  • Mandragora officinarum L. (1753), դեղային մանդրագորա

Mandragora turcomanica Mizg. (1942), Թուրքմենական Մանդրագորան աճում է Արևմտյան Կոպետդաղում, էնդեմիկ է և պաշտպանվում է պետության կողմից։

Քիմիական կազմությունԽմբագրել

Բույսը թունավոր է։ Պարունակում է 0,4% տրոպանային ալկալոիդներ[2] ՝ հիոսցիամին և սկոպոլամին։

Հոգեմետ հատկությունԽմբագրել

 
Մանդրագորայի մարդածին պատկերը «Tacuinum sanitatis» միջնադարյան բժշկական տրակտից

Հնում մանդրագորայի արմատը հաճախ օգտագործվում էր որպես հզոր հալուցինոգեն։ Բույսը հաճախ հիշատակվում է միջնադարյան կախարդական բաղադրատոմսերում։ Առավել բարձր գնահատված և, համապատասխանաբար, ավելի արժեքավոր էին այն արմատները, որոնք ավելի ճշգրիտ էին նման մարդու մարմնին, մանավանդ, եթե սեռը տարբերակված էր, քանի որ ընդունված էր մանդրագորները բաժանել տղամարդկանց և կանանց։

Մանդրագորայի օգտագործումը խիստ արգելվում է, քանի որ հնարավոր է ծանր կողմնակի երևույթներ՝ ներառյալ մահ։

Ուղեղի հիմնական անդառնալի վ

նասը պայմանավորված է դրանում պարունակվող սկոպոլամինով։

ԼեգենդԽմբագրել

Հին Եգիպտոսի ժամանակներից առասպելներում կախարդական ուժերը վերագրվել են մանդրագորայի արմատներին։ Գերմանական դիցաբանության մեջ բառը սկզբնապես

նշանակում էր մարգարեության «սատանայական ոգի», այնուհետև ՝ մի փոքրիկ արարած ՝ մարդու քողի տակ, որը կարող էր հարստացնել տիրոջը։ Սնահավատությամբ՝

մանդրագորայի արմատը «գոռում և հառաչում է», երբ նրան դուրս են հանում հողից։ Կա մի լեգենդ, որ մանդրագորան աճում է մարդու սրտից։ Հնում հայտնի էր, որ բույսի արմատը գործում է ափիոնների նման, ուստի այն լայնորեն օգտագործվում էր ամուլետների, սիրո հմայքների պատրաստման մեջ ՝ որպես անպտղության բուժման միջոց[3]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Mandragora» (անգլերեն)։ The Plant List. Version 1.1.։ 2013։ Վերցված է 2016-08-09 
  2. Chevallier A. Encyclopedia of Herbal Medicine. — 2nd ed. — New York: DK Publishing Inc., 2000. — P. 231. — 336 p. — ISBN 978-0-7894-6783-6
  3. Культура Германии, 2006, էջ 30

ԳրականությունԽմբագրել