Հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկա

Հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկա, զվարճալի մաթեմատիկա, մաթեմատիկական զվարճանք[1][2][3][4][5]՝ ուղղություններ և թեմաներ մաթեմատիկայում, որոնք ավելի շատ նախատեսված են հանգստի, ժամանցի, ինքնակրթության և մաթեմատիկայի մասսայականացման համար, քան մասնագիտական մաթեմատիկական գործունեության համար։ Զվարճալի մաթեմատիկայի «հիմնական լսարանը» մաթեմատիկա սովորողներն են, սիրողական մակարդակում ուսումնասիրողները, ինչպես նաև մասնագետները, ովքեր զբաղվում են հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկայի մշակմամբ ու հետազոտմամբ։ Հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկայի բնորոշ գծերից մեկը մաթեմատիկական հանելուկների և խաղերի օգտագործումն է։

Հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկայի շատ բաժիններ չեն պահանջում խորը մաթեմատիկական գիտելիքներ։ Հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկան հաճախ նախատեսված է երեխաների և չպատրաստված մեծահասակների համար, այն կոչված է խրախուսելու մաթեմատիկայի հետագա ուսումնասիրությունը[6]։

ԹեմաներԽմբագրել

 
Երկրաչափական ֆրակտալ
 
Մոգական քառակուսի
 
Խաղ «Կյանք»

Հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկայի առավել հայտնի թեմաներից են մոգական քառակուսիները, ֆրակտալները, տրամաբանական գլուխկոտրուկները և մաթեմատիկական խնդիրները՝ շախմատի տախտակի վրա, բայց մաթեմատիկայի այս ոլորտը ներառում է նաև է գեղագիտություն ու մաթեմատիկաական մշակույթ, ոչ սովորական ու զարմանալի պատմություններ, մաթեմատիկական համընկնումներ և մաթեմատիկների կենսագրություն։

Մաթեմատիկական խաղերԽմբագրել

Մաթեմատիկական խաղեր՝ երկու կամ ավելի խաղացողներով խաղեր են, որոնց կանոնները, ռազմավարությունը և հաղթությունը ներկայացվում է մաթեմատիկայի միջոցով։ Օրինակ՝ մանկալան մաթեմատիկական խաղ է, քանի որ մաթեմատիկոսները կարող են այն դիտարկել խաղերի կոմբինացիոն տեսության տեսանկյունից, բայց այն խաղալու համար պարտադիր չէ մաթեմատիկոս լինել։

Մաթեմատիկական գլուխկոտրուկներԽմբագրել

Մաթեմատիկական գլուխկոտրուկները լուծելու համար պահանջում է մաթեմատիկայի ներգրավում։ Նրանք ունեն յուրահատուկ կանոններ, ինչպես երկու կամ ավելի խաղացողներով խաղերը, բայց գլուխկոտրուկը սովորաբար չի ենթադրում խաղացողների միջև մրցակցություն, փոխարենը խաղացողը պետք է ստանա որոշակի պայմանների բավարարող լուծում։

Տրամաբանական գլուխկոտրուկները հանդիսանում են մաթեմատիկական գլուխկոտրուկների տարածված տեսակ։ «Կյանք» խաղը նույնպես համարվում է մաթեմատիկական գլուխկոտրուկ, չնայած խաղացողը դնում է միայն նախնական պայմանները։ Քանի որ գլուխկոտրուկները հաճախ ներառում կամ պահանջում են խաղային հնարավորություններ կամ խաղային մտածողություն, մաթեմատիկական գլուխկոտրուկները երբեմն անվանում են նաև մաթեմատիկական խաղեր։

Հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկայի հայտի տեսակներից է՝ մաթեմատիկական սոփեստությունները։

ՖիլմագրությունԽմբագրել

  • «Բժիշկ Ով» գիտաֆանտաստիկ սերիալի 42-րդ դրվագում Բժիշկը ավարտում է «Երջանիկ պարզ թվեր»-ի շարքը։ Ապա նա դժգոհում է, որ դպրոցը դադարել է սովորեցնել հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկա։

ԱշխատություններԽմբագրել

  • Ասպերգեր համախտանիշով տղայի մասին «Խորհրդավոր գիշերային շան սպանություն»-ը գրքում քննարկվում են բազմաթիվ մաթեմատիկական խաղեր ու գլուխկոտրուկներ։

ԳրականությունԽմբագրել

  • Журнал Eureka — одно из старейших изданий в области занимательной математики (1939 год). Среди его авторов были такие знаменитые математики, как Мартин Гарднер, Джон Хортон Конвей, Роджер Пенроуз, Иэн Николас Стюарт, Тимоти Гауэрс, Стивен Хокинг и Поль Дирак.
  • Angela Newing The Lighter Side of Mathematics: Proceedings of the Eugène Strens Memorial Conference on Recreational Mathematics and Its History / Richard K. Guy, Robert E. Woodrow. — Cambridge University Press, 1994. — ISBN 9780883855164
  • У. Болл, Г. Коксетер Математические эссе и развлечения. — Москва: Мир, 1986.
  • Генри Э. Дьюдени Пятьсот двадцать головоломок. — Москва: Мир, 1975.
  • Сэм Лойд Самые знаменитые головоломки мира. — Москва: АСТ, 1999. — ISBN 5-237-02034-8
  • Реймонд М. Смаллиан Принцесса или тигр?. — Москва: Мир, 1985.
  • Мартин Гарднер Математические головоломки и развлечения. — Москва: Мир, 1999. — ISBN 5-03-003340-8
  • Мартин Гарднер Математические досуги. — Москва: Мир, 1972. — ISBN 5-03-003340-8
  • Мартин Гарднер Математические новеллы. — Москва: Мир, 1974.
  • Голомб С.В Полимино = Polyominoes / Пер. с англ. В. Фирсова. Предисл. и ред. И. Яглома. — М.: Мир, 1975. — 207 с.
  • Георгий Гамов, Марвин Стерн Занимательная математика = Puzzle-Math / Перевод с английского Ю. А. Данилова, рисунки Ребекки Файлз, графика Георгия Гамова. — Ижевск: НИЦ Регулярная и хаотическая динамика, 2001. — 88 с. — ISBN 5-7029-0341-2
  • И. Константинов О пользе бесполезного // Наука и жизнь. — 1997. — В. 12. — С. 142—144.
  • Спивак А. В. Тысяча и одна задача по математике. — 9-е. изд. — М.: Просвещение, 2019.
  • Васильев Н. Б., Савин А. П., Егоров А. А. Избранные олимпиадные задачи. — М.: Бюро Квантум, 2007
  • «alpha – Mathematische Schülerzeitschrift»[de] - немецкоязычный математический журнал для студентов. Издавался в ГДР с 1967 по 2001 год[7].

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Евгений Скляревский (2004-11-16)։ «Занимательная математика в эпоху хайтека»։ Компьютерра։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-12-10-ին 
  2. Голомб, 1975, предисловие редактора русского издания
  3. Математические головоломки и развлечения, 1999
  4. Математические эссе и развлечения, 1986
  5. Гамов, Стерн, 2001
  6. Kulkarni, D. Enjoying Math: Learning Problem Solving With KenKen Puzzles Archived 2013-08-01 at the Wayback Machine., a textbook for teaching with KenKen Puzzles.
  7. «alpha – Mathematische Schülerzeitschrift»։ Volk und Wissen։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-11-05-ին  - все выпуски 1967–1991 гг. в электронном виде

Արտաքին հղումներԽմբագրել