Ժանյակ, գեղազարդ ձևավորմամբ (ծակոտկեն նախշով) մանածագործական գործվածք, որը ձևավորված միահյուսվածքի շնորհիվ դեկորատիվ նշանակություն ունի: Ժանյակը օգտագործվում է հագուստի ձևավորման մեջ (օձիքներ, թևքածալեր, կանանց ներքնազգեստ), գործվածքը կարող է ամբողջությամբ պատրաստված լինել ժանյակից. զգեստ, վերնաշապիկ, շալ, ձեռնոցներ, թիկնոց: Ժանյակը լայնորեն օգտագործվում է ինտերիերի ձևավորման մեջ` դեկորատիվ պաննոների, սփռոցների, վարագույրների (շղարշների), անկողնու սպիտակեղենի (բարձեր, ծածկոցներ), անձեռոցիկների և բաժակակալների տեսքով: Ժանյակահյուսքը հանդիսանում է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի և ժողովրդական գեղարվեստական մտքի (արհեստի)[1] տեսակներից մեկը:

Ռետիչելլա
ժանյակ
Իռլանդական ժանյակ
Հունգարական ժանյակ
«Օգոստոսյան ծաղիկներ»
«Ժանյակ
Royal Lace detail.jpg

Ձեռագործ ժանյակԽմբագրել

Ձեռագործ ժանյակը տարբերակում են ըստ կատարման տեխնիկայի (հյուսված, ասեղնագործած և այլն) և արտադրության վայրի [2] :

Կատարողական տեխնիկաԽմբագրել

Կատարման մեթոդի համաձայն, ժանյակը լինում է հյուսված , ասեղնագործած , հանգույցավոր կամ գործած, ինչպես նաև մեկ ժանյակային ուրվանկարը մյուսի վրա դնելու ձևի կիրառմամբ:

Հյուսված.

  • Փայտե կոճերի վրա

Ասեղնագործած

  • ասեղային

Հանգուցավոր

Գործված

  • Ճաղերով
  • Հելյունով

Հելյունով գործված ժանյակԽմբագրել

Կարճ հելյունԽմբագրել

  • սովորական կամ գերմանական
  • բրյուգգեական
  • իռլանդական[3]
  • գիպյուր ֆր.՝ guipure անգլ.՝   venice lace (Վենետիկյան ժանյակ ուռուցիկ նախշավոր պատկերեվ)
  • Ռետիչելլա
  • պատառաքաղի վրա
  • թղթի և ապակու վրա[4]

Երկար հելյունԽմբագրել

  • թունիսյան
  • աֆղանական
  • վիկտորիական

Մեքենայական ժանյակԽմբագրել

Ժանյակը ստեղծվում է այդ թվում մեքենայական եղանակով:

Ժանյակներ՝ ըստ արտադրության վայրիԽմբագրել

 
Անհայտ հոլանդացի նկարիչ, կնոջ դիմանկար: Հայաստանի ազգային պատկերասրահ

Ժանյակի արտադրությունը զարգացել է այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են՝ Բելգիան , Մալթան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ֆրանսիան և Իտալիան :

ԲելգիաԽմբագրել

Բելգիայի ֆլամանդական նահանգներում տարածված է ժանյակահյուսման երկու հիմնական տեխնիկա: Ասեղով հյուսված ժանյակ (տեխնիկաներից մեկը) արտադրվում է Աալստում: Այս ժանյակը կոչում են «բրյուսելյան», քանի որ այն վաճառվում է հիմնականում Բրյուսելում: Երկրորդ տեսակի ժանյակը՝ կոճային ժանյակը (հյուսվում է «կոճերի» վրա, Ռուսաստանում՝ փայտե կոճերի), արտադրվում է Բրյուգգեում (այսպես կոչված «Բրյուգգեյան ժանյակ»): Բրյուգգեյան ժանյակի արտադրությունը չափազանց թանկ է, հետևաբար բրյուգգեյան ժանյակն այլևս չեն արտադրում առևտրային նպատակներով և միայն գործում են պատվերով[5] :

ՌուսաստանԽմբագրել

Ավանդական ռուսական ժանյակը տարբերվում է ֆլամանդականից ոչ միայն տեսքով, այլ նաև պատրաստման տեխնոլոգիայով: Ռուսաստանում ժանյակը ստեղծվում էր փայտե կոճերի վրա երեք տարբեր միջոցներով, մասնավորապես՝ թվային, զուգակից և կցորդական: Ժապավենի պատրաստման համար անհրաժեշտ են սարքավորումներ. կոճեր, որոնց վրա փաթաթվում է թելը, գլանիկ («բարձ», «դափ») և տակդիր՝ կցորդական ժապավեն հյուսելու համար, բացի ավանդական գնդասեղներից, անհրաժեշտ է ճարմանդ: Շատ հաճախ ժանյակը հյուսվում է նախօրոք նկարված օրինակով՝ քորոցանախշով:

ՌԴ-ում գործում են ժանյակի մի քանի ակտիվ կենտրոններ, որոնցից առավել հայտնի են՝ Վոլոգդան, Ելեցկինը, Վյատկան, Միխայլովսկը Բելյովը, Կադոմսկի վենիզը: Ժանյակի արտադրությունը պահպանվել է նաև նախկին արհեստագործական կենտրոններում` Բալախնայում և Կիրիշիում: Յուրաքանչյուր բնակավայրի ժանյակները տարբերվում են միմյանցից նկարների ոճով և տարրերի՝ հյուսվածեղենի, նուրբ ցանցերի և տարբեր տեսակի քաթանների համադրությամբ:

Ժամանակակից մոդելագործներն իրենց հավաքածուներում օգտագործում են ռուսական ժանյակահյուսվածքի ավանդույթները:

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

  • Кружево // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
  • Орленко Л. В. Терминологический словарь одежды: Около 2000 слов / Рец.: В. П. Склянников, Н. В. Шабалина. — М.: Легпромбытиздат, 1996. — С. 121-123. — 352 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-7088-0720-2

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Ֆ. Շեներ «գորգ»: Ձեռագործ եւ մեքենայական տեխնոլոգիա, 1990 թվական:
  2. Ցանցերի տեսակները
  3. Իռլանդական շղարշ
  4. «Պաշտպանության տեղեկագիր» թիվ 2 (203), 1995 թ .: ISSN 0321-1576
  5. Ցանցի պատմությունը (անգլ.)

Արտաքին հղումներԽմբագրել