Թուրքմեներեն (Türkmençe, türkmen dili, Түркменче, түркмен дили تۆرکمن ديلی ,تۆرکمنچه) Թուրքմենստանի պաշտոնական լեզուն և Թուրքմենների մայրենի լեզուն:Այն Թյուրքական լեզվախմբի լեզուներից մեկն է, որով խոսում են 5.9 մարդ Թուրքմենստանում, ինչպես նաև մոտավաորապես 719,000 մարդու կողմից Իրանի Հյուսիսարևելյան շրջանում[2]։ և շուրջ 1.5 միլիոն մարդու կողմից Աֆղանստանի հյուսիս-արևմուտքում։ Իրանի ոչ բոլոր թուրքմեններն են խոսում թուրքմենրենով։ շատերը խոսում են Խորասանի թյուրքերենով

Infoboxforlang.png
Թուրքմեներեն
Türkmençe, türkmen dili,
Түркменче, түркмен дили,
تۆرکمن ديلی ,تۆرکمنچه
Տեսակլեզու և կենդանի լեզու
ԵնթադասEastern Oghuz?
ԵրկրներFlag of the Taliban.svg Աֆղանստան, Flag of Iran.svg Իրան և Flag of Turkmenistan.svg Թուրքմենստան
Խոսողների քանակ6 975 120 մարդ[1]
Գրերի համակարգլատինական այբուբեն, կյուրեղագիր, Արաբական գիր, Թուրքմենական այբուբեն, Ռուսերեն բրայլի գրեր և արաբերենի այբուբեն
IETFtk
ԳՕՍՏ 7.75–97тук 695
ISO 639-1tk
ISO 639-2tuk
ISO 639-3tuk
Turkmen language Վիքիպահեստում

ԴասակարգումԽմբագրել

Թուրքմեներենը թյուրքական լեզվախմբի արևելյան օղյուզական ենթախմբի լեզու է։ Իրեն մոտ լեզուները Թուրքերենն և Ադրբեջաներենն է, որոնց հետ այն ունի շատ ընդհանրություններ։

Թուրքմեներենը ունի սինհարմոնիկ ներդաշնակություն և չունի քերականական սեռ։ Շարահյուսական հերթականությունը "ենթակա-ուղիղ խնդիր-ստորոգյալ" ՝

Ներկայումս գրավոր թուրքմեներենը հիմնված է Թեկե բարբառի վրա։ Այլ բարբառներն են Նօհրուլի, Յոմունդ, Յանեվլի, Հասարլի, Ներեզիմ, Գյոկլեն, Սալիր, Սարիկ, Յարսարի և Ջուդուր։ Թուրքմեներենի ռուսականը բարբառը կոչվում է Տրուխմեն։ Տեկե բարբառը երբեմն նշվում է որպես "Չագատայ" լեզվի բարբառ, բայց իրականում թուրքմենական բոլոր բարբառները շատ քիչ ազդեցություն են ունեցել Չագատայ լեզվից։

Գրերի համակարգԽմբագրել

Պաշտոնապես Թուրքմեներեն գրում են լատինահենք այբուբենով, որը կոչվում է Թազե Էլիպիբե, կամ նոր այբուբեն։ Այնուամենայինիվ որոշ մարդիկ և հատկապես շատ ընդդիմադիր քաղաքական ուժեր օգտագործում են նախկին խորհրդային կիրիլագիր այբուբենը։ Մինչև 1929 թվականը թուրքմեներենը գրում էին Արաբական գրերով։ 1929-1938-ին օգտագործում էին լատինատառը, ապա կիրիլատառը 1938-ից 1991 թվականներին։

ԾանոթագրություններԽմբագրել