Երևանի առաջին ՀԷԿ-ի շենք

Երևանի առաջին հիդրոէլեկտրակայանի (ՀԷԿ) շենք, հանրապետական նշանակության պատմամշակութային շինություն Երևանի կենտրոն վարչական շրջանում՝ Հրազդան գետի ձախ ափին՝ Մանկական երկաթուղու հարևանությամբ[1]:

Picto infobox architecture.png
Երևանի առաջին հիդրոէլեկտրակայանի շենք
Առաջին ՀԷԿ-ի շենք3.jpg
Երևանի առաջին հիդրոէլեկտրակայանի շենքը
Գտնվում էԵրևան, Հրազդանի կիրճ
Կառուցվել է1926
Շինության ձևըՊատմամշակութային հուշարձան
Կառուցել էԱլեքսանդր Թամանյան
Ներկա վիճակըԿանգուն

ՊատմությունԽմբագրել

Մինչև առաջին հիդրոէլեկտրակայանի կառուցումը, Երևանը լուսավորվում էր լապտերներով։ Այսպես, օրինակ, Աստաֆյան փողոցում կար ընդամենը 3 լապտեր։ Ընդհանուր առմամբ Երևան քաղաքը լուսավորվում էր մոտ 220 լապտերով։ Քաղաքային բյուջեի մոտ իներորդ մասը հատկացվում էր լուսավորությանը[2]:

20-րդ դարի սկզբերին Երևանում կային փոքր ՀԷԿ-եր, բայց դրանք չէին բավարարում քաղաքի մեծ պահանջներին։ Դրանցից մեկը Երևանի բերդի տարածքում գտնվող ՀԷԿ-ն էր։ Այն կառուցվեց 1907 թ., երբ գինեվաճառ և կապիտալիստ Նիկոլայ Շուստովը Հրազդանի ափին հիմնեց կոնյակի ու օղու զտման գործարանները։ Այդ ՀԷԿ-ից օգտվում էին նաև Երևանի բերդի տարածքում գտնվող տներն ու կառույցները։

1923 թ. մարտի 9-ին դրվեց Երևանի ՀԷԿ-ի շենքի հիմնաքարը։ Շենքի ճարտարապետը Ալեքսանդր Թամանյանն է։ Հատկանշական է, որ ՀԷԿ-ի շենքը Թամանյանի առաջին գործերից էր։ ՀԷԿ-ի շինարարությունը տևեց 3 տարի։ 1926 թ. մայիսի 11-ին Ալ. Թամանյանի ներկայությամբ տեղի ունեցավ հիդրոէլեկտրակայանի շահագործման հանդիսավոր արարողությունը[3]:

ՇենքԽմբագրել

Շենքը կառուցված է կոպտատաշ բազալտից, որը ձուլվում է Հրազդանի կիրճի ժայռերին։ Ունի պայտաձև կամարներ և ատամնաձև քիվ։ Լուսամուտները կամարակապ են։ Տանիքը ծածկված է կղմինդրով։ Աշտարակներից մեկի վրա եղել է էլեկտրական ժամացույց։

Ալ. Թամանյանը, անդրադառնալով Երևանի ՀԷԿ-ի շենքին, գրել է.

  ՀԷԿ-ի կառուցման ընդհանուր ճարտարապետական կոմպոզիցիայում ես փորձեցի օգտագործել հին հայկական մոտիվները և տեղական շինանյութը (բազալտ): Կոմպոզիցիոն առումով պետք էր կապել կառույցի ծավալները և ճակատային հարթությունները բազալտե ժայռերի հետ: Այդ խնդիրը թելադրեց պարզ ու հասարակ ճարտարապետական ձևեր և քարի կոպտատաշ մշակում:  


ԱրձագանքներԽմբագրել

  Պարզությամբ ու որոշակիությամբ հանճարեղ, կառուցվածքով ինքնօրինակ հայկական ճարտարապետությունը ասես լեռներում աճել բարձրացել է ժայռազանգվածներից և կատարելապես ձուլվել բնությանը… Հայաստանի հինավուրց կառույցները զարմանալիորեն, օրգանապես կապվում են բնապատկերի հետ: Ճարտարապետները կառուցում էին միայն տեղական քարից` տարբեր գույնի ու որակի: Լեռների գեղեցիկ կոնֆիգուրացիան մեծ ազդեցություն է թողել կառույցների ձևի վրա: Բազմաթիվ հուշարձանների ավերակները վկայում են, թե ինչ ճաշակով է ընտրվել տեղը, նյութը, ձևը` դարերի ընթացքում բյուրեղացնելով հայկական ոճը[2]:  


  Որևէ բան կառուցել բնության այդ չքնաղ, անկրկնելի վայրում և ավելացնել դրա հմայքը, բայց ոչ խաթարել։ Ջրի վրա, թիկունքով ժայռերին կպած՝ թվում է հիդրոէլեկտրակայանի շենքը հոծ մի ամբողջություն է, ուժեղ, անքակտելի մի մարմին, և բազալտե կոշտերը դիֆուզիայի օրենքով ներթափանցել են միմյանց մեջ։ Դրան նպաստել է նշանավոր շաղախը[3]:  


ՊատկերասրահԽմբագրել

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  ՀՀ պատմության և մշակույթի
անշարժ հուշարձան , օբյեկտ № 1.6/93