Բրոնխներ (հին հուն․՝ βρόγχος — «շնչառական կոկորդ, տրախեա» լատ.՝ bronchia) — բարձրակարգ ողնաշարավորների (ամնիոտ) (այդ թվում մարդու) շնչուղիների ճյուղավորումներ են: Բրոնխները իրենցից ներկայացնում են շնչառական ուղիներ, նրանցում գազափոխանակություն տեղի չի ունենում (այսպես կոչված անատոմիական մեռյալ տարածություն): Նրանց գործառույթն է օդային հոսանքի անցկացումը շնչառական համակարգի բաժիններ` թոքեր, նրա տաքացումը, խոնավեցումը և մաքրումը:

Բրոնխներ
Bronchi.JPG
Տեսականատոմիական կառուցվածք
Ենթադասsegment of tracheobronchial tree?[1]
Մասն էlower respiratory tract?
Կազմված էmain bronchus?, lobar bronchus?, segmental bronchus? և subsegmental bronchus?
Զարկերակbronchial artery?
Երակbronchial veins?
MeSHA04.411.125
Foundational Model of Anatomy7409[1]
Terminologia Anatomica 98A06.4.01.001 և A06.3.01.008
Նկարագրված էԳրեյի անատոմիա (20-րդ հրատարակություն)[2]
Bronchi Վիքիպահեստում
Շնչափողն ու բրոնխներն առջևից (Ֆրակտալ կառուցվածք)

ՆերածությունԽմբագրել

Շնչառական կոկորդը, կամ շնչափողը, կենդանիների մեծամասնություն մոտ բաժանվում է երկու գլխավոր բրոնխների: Միայն հատերիայի մոտ շնչառական կոկորդի հետևի մասում երկայնական ակոսը ընդգծում է զույգ բրոնխներ, որոնք չունեն առանձնացված խոռոչներ: Մնացած սողունների, ինչպես նաև թռչունների և կաթնասունների բրոնխները լավ են զարգացած և շարունակվում են թոքերի ներսում:

Սողունների մոտ գլխավոր բրոնխներից հեռանում են երկրորդ կարգի բրոնխները, որոնք կարող են բաժանվել երրերդ, չորրորդ և այլն կարգերի բրոնխների: Առավել բարդ է բրոնխների կիսումը կրիաների և կոկորդիլոսների մոտ:

Թռչունների մոտ երկրորդ կարգի բրոնխները իրար են միանում պարաբրոնխներով — ուղիներ,որոնցից շառավղով ճյուղավորվում են այսպես կոչված բրոնխիոլները, որոնք ճյուղավորվելով առաջացնում են օդային մազանոթների ցանց: Յուրաքանչյուր պարաբրոնխի բրոնխիոլներն ու օդային մազանոթները ձուլվում են առաջացնելով այլ պարաբրոնխներ, այդպիսով առաջացնելով օդատար ուղիների բաց համակարգ: Ինչպես գլխավոր, այնպես էլ կողքային բրոնխները ծայրերում լայնանում են առաջացնելով օդապարկեր : Թռչունների մեծամասնության մոտ բրոնխների առաջին օղակները մասնակցում են ներքին կոկորդի առաջացմանը:

Բրոնխիալ ծառԽմբագրել

Կաթնասունների յուրաքանչյուր գլխավոր բրոնխից հեռանում են երկրորդական բրոնխները, որոնք բաժանվում են ավելի փոքր ճյուղերի, ձևավորելով այսպես կոչված բրոնխիալ ծառ: Ամենափոքր ճյուղերը անցնում են շնչառական բրոնխիոլների:Շնչառական բրոնխիոլները ունեն բաժանման 4 կարգ, ըստ որոնց նրանց պատին հայտնվում են և ալվեոլներ: Ճյուղավորման արդյունքում, շնչառական բրոնխիոլների պատերին ավելանում է ալվեոլների քանակը, այսպիսով երրորդ կարգի շնչառական բրոնխիոլները իրենցից ներկայացնում են ալվեոլային անցումներ, որոնք էլ դիխոտոմիկ ճյուղավորվելով առաջացնում են ալվեոլային պարկեր: Առաջին կարգի շնչառական բրոնխիոլների ճյուղավորումները կոչվում են թոքերի ացինուսներ, որոնք հանդիսանում են թոքերի շնճառական բաժիններ: Բացի սովորական երկրորդային բրոնխներից, կաթնասունների մոտ տարբերում են նաև նախազարկերակային երկրորդային բրոնխներ, որոնք գլխավոր բրոնխներից հեռանում են այն հատվածում,որտեղ նրանցով անցնում են թոքային զարկերակները : Հաճախ հանդիպում է միայն մեկ աջ նախազարկերակային բրոնխ, որը կճղակավորների մոտ հեռանում է անմիջապես շնչափողից: Խոշոր բրոնխների ֆիբրոզային պատերը կազմված են աճառային կիսաօղակներից, որոնք հետևի մասում միացած են հարթ մկանների լայնակի խրձերով: Բրոնխի լորձաթաղանթը պատված է թարթիչավոր էպիթելով:Փոքր բրոնխներում աճառային կիսաօղակները փոխարինվում են առանձին աճառային հատիկներով: Բրոնխիոլների մեջ աճառներ չկան, և օղակաձև խրձերը հարթ մկանների ամբողջական շերտ են առաջացնում:

ՄարդԽմբագրել

 
Բրոնխներ, բրոնխիալ ծառ, թոքեր

Մարդու մոտ շնչափողի բաժանումը երկու գլխավոր բրոնխի /bronchus principales/ տեղի է ունենում կրծքային չորրորդ և հինգերորդ ողերի մակարդակում[Ն 1]: Աջ գլխավոր բրոնխը ավելի հաստ է, կարճ, ավելի ուղղահայաց, քան ձախը[Ն 2]:

Գլխավոր բրոնխները բազմակի անգամ ճյուղավորվում են, առաջացնելով բրոնխիալ ծառ arbor bronchiale, որն ունի 23 կարգի ճյուղավորումներ: Սկզբում բրոնխները ըստ թոքերի մանրադիտակային կառուցվածքի լինում են սեգմենտավոր և բաժնային: Աջ թոքը երեք մասից է կազմված, ձախը` երկու:Յուրաքանչյուր թոք ունի 10-ական սեգմենտ/հատված/: Հատվածավոր բրոնխների ճյուղերից` սուբսեգմենտար բրոնխներից սկսած դիխոտոմիկ կիսման տենդենց է առաջանում, այսինքն յուրաքանչյուր բրոնխ ճյուղավորվում է երկուսի: Բրոնխիալ ծառն ավարտվում է ծայրային բրոնխիոլներով: Ծայրային բրոնխիոլները ճյուղավորվում են շնչառական բրոնխիոլների, որոնցից էլ սկիզբ են առնում թոքերի (ացինուս)շնչառական բաժինները:

Բրոնխիալ ծառը իր մեջ ներառում է`

  • բաժնային բրոնխներ (տեղագրորեն բաժանվում են ներ- և արտաթոքային բաժինների),
  • սեգմենտար բրոնխներ,
  • միջբաժնային բրոնխներ,
  • բաժնային(թոքի մաս — lobulus pulmonis (BNA)),
  • ներբաժնային (մի քանի կարգի ճյուղավորումներ)
  • ծայրային բրոնխիոլներ:

Բրոնխների պատը մի քանի շերտից է կազմված` ներսից բրոնխները պատված են լորձաթաղանթով (ներքին),որը կազմված է էպիթելից և մկանային սկավառակներից; ենթալորձաթաղանթային հիմքից ; ֆիբրո-աճառային թացանթից և ադվենտիցիայից (արտաքին): Էպիթելը միաշերտ է, բազմաշարք է, թարթիչավոր գավաթաձև բջիջներով: Լորձաթաղանթի թիթեղիկը և ենթալորձաթաղանթը կազմված են շարակցական հյուսվածքից և պարունակում են լորձային գեղձերի հյութազատական բաժիններ: Ֆիբրո-աճառային թաղանթը ներկայացված է աճառային օղակներով, որոնք միացած են շարակցական հյուսվածքով ( ճյուղավորման և բրոնխների տրամաչափի փոքրացման հետ, օղակները փակվում են, վերածվելով կղզյակների, այնուհետև աճառային հատիկների, և վերջապես փոքրագույն տրամաչափի բրոնխներնում անհետանում են: Ադվենտիցիան կազմված է շարակցական հյուսվածքից: Բրոնխների ճյուղավորման հետ դիտվում է նրանց տրամաչափի փոքրացում, փակում, աճառային օղակների չափերի փոքրացում, մկանյաին թիթեղիկի հաստացում, բրոնխների էպիթելի բարձրության փոքրացում: Բրոնխների ճյուղավորումներում տեղակայված են բազմաթիվ ավշային հանգույցներ, որոնք թոքերի հյուսվածքներից ընդունում են ավիշը , ավշային գոյացությունները, (ավշային ֆոլիկուլները) առկա են նաև բրոնխների պատերում, հատկապես ճյուղավորման հատվածներում: Բրոնխների արյան շրջանառությունը իրականացվում է բրոնխային զարկերակներով, որոնք հեռանում են աորտայի կրծքային հատվածից և աղեղից, իսկ նյարդավորումը տեղի է ունենում թափառող, սիմպաթիկ և ողնուղեղային նյարդերով:

Տե՛ս նաևԽմբագրել

ՆշումներԽմբագրել

  1. Շնչափողի բիֆուրկացիա — երկու գլխավոր բրոնխների բաժանման վայրը (IV—V կրծքային ողեր).
  2. Այդ պատճառով աջ գլխավոր բրոնխի մեջ հաճախ է օտար մարմին ընկնում:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 անատոմիայի հիմնարար մոդել
  2. http://www.bartleby.com/107/237.html

Գրականության ցանկԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել