Բյուրեղային կառուցվածք

Բյուրեղային կառուցվածք, ատոմների այնպիսի ամբողջություն, որում բյուրեղային ցանցի յուրաքանչյուր կետի հետ կապված է ատոմների հատուկ խումբ, որը կոչվում է տարրական բջիջ, և բոլոր այդպիսի խմբերը նույնական են ցանցի կազմի, կառուցվածքի և կողմնորոշման հետ։ Կարելի է համարել, որ կառուցվածքն առաջանում է ցանցի և տարրական բջիջի սինթեզման՝ տարրական բջիջի բազմակի տարածման արդյունքում[1]։

Նատրիումի քլորիդի բյուրեղային կառուցվածքը
Նռնաքարն ունի ռոմբաձև ու դոդեկաէդրաձև բյուրեղային կառուցվածք

Ամենապարզ դեպքում տարրական բջիջը բաղկացած է մեկ ատոմից, օրինակ, պղնձի կամ երկաթի բյուրեղներում։ Նման տարրական բջիջից բխող կառուցվածքը երկրաչափորեն շատ նման է ցանցին, բայց տարբերվում է նրանով, որ այն կազմված է ատոմներից, այլ ոչ թե կետերից։ Հաճախ այդ հանգամանքը հաշվի չի առնվում, և նման բյուրեղների համար «բյուրեղային ցանց» և «բյուրեղային կառուցվածք» տերմինները օգտագործվում են որպես հոմանիշներ, ինչը ճիշտ չէ։

Այն դեպքերում, երբ տարրական բջիջը ավելի բարդ է և բաղկացած է երկու կամ ավելի ատոմներից, ցանցի և կառուցվածքի երկրաչափական նմանություն չկա, և այդ հասկացությունների շփոթումը հանգեցնում է սխալների։ Այսպիսով, օրինակ, մագնեզիումի կամ ալմաստի կառուցվածքը երկրաչափորեն չի համընկնում ցանցի հետ. այդ կառուցվածքներում տարրական բջիջները բաղկացած են երկու ատոմից։

Բյուրեղային կառուցվածքը բնութագրող հիմնական պարամետրերը, որոնցից մի քանիսը փոխկապակցված են, հետևյալն են.

  • բյուրեղացանցի տեսակը (կարգավորություն (սինգոնիա), Բրավեի ցանց
  • տարրական բջիջին բաժին ընկնող ֆորմուլային միավորների թիվը
  • տարածական խումբ
  • տարրական բջջի պարամետրերը (գծային չափերը և անկյունները)
  • բջջում ատոմների կոորդինատները
  • բոլոր ատոմների համակարգման համարները։

Կառուցվածքի տեսակԽմբագրել

Բյուրեղային կառուցվածքները, որոնք ունեն նույն տարածական խումբը և բյուրեղական դիրքերում (ուղեծրերում) ատոմների նույն բաշխումը, կազմում են կառուցվածքային տեսակներ։

Առավել հայտնի են պղնձի, մագնեզիումի, α-երկաթի, ալմաստի (պարզ նյութեր), կառուցվածքային տեսակները, նատրիումի քլորիդը, սֆալերիտը, վուրցիտը, ցեզիումի քլորիդը, ֆլուորիտը (երկուական միացություններ), պերովսկիտը, շպինելը (եռակի միացություններ)։

ԳրականությունԽմբագրել

  • Ф. Ф. Греков, Г. Б. Рябенко, Ю. П. Смирнов: «Структурная кристаллография», издательство ЛГПИ, Ленинград 1988.

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել