Բացել գլխավոր ցանկը

Բիլ (նաև՝ Բիեն; գերմ.՝ Biel, ֆր.՝ Bienne, պաշտոնապես՝ Biel/Bienne), քաղաք Շվեյցարիայի հյուսիս-արևմուտքում, Բեռն կանտոնում, Բիլ լճի ափին (գերմ.՝ Bielersee, ֆր.՝ Lac de Bienne).

Բնակավայր
Բիլ
Biel/Bienne
Զինանշան
Biel-coat of arms.svg

CH Biel Altstadt-7.JPG
Կոորդինատներ: 47°8′14″ հս․ լ. 7°14′50″ ավ. ե. / 47.13722° հս․. լ. 7.24722° ավ. ե. / 47.13722; 7.24722
ԵրկիրՇվեյցարիա Շվեյցարիա
Մակերես21,21 կմ², 21,19 կմ²
ԲԾՄ434 մետր, 441 մետր
Պաշտոնական լեզուֆրանսերեն և գերմաներեն
Բնակչություն54 456 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2016)
Հեռախոսային կոդ032
Ավտոմոբիլային կոդBE
Պաշտոնական կայքbiel-bienne.ch
##Բիլ (քաղաք) (Շվեյցարիա)
Red pog.png

Բիլը գտնվում է Շվեյցարիայի գերմանախոս և ֆրանսախոս հատվածների լեզվական սահմանագծի վրա, և նրա ողջ տարածքում այդ երկու լեզուներն էլ հավասարապես գործածվում են: Բիլը քաղաքի գերմանական անվանաձևն է, Բիենը՝ ֆրանսիական: Քաղաքը հիշատակելիս հաճախ գործածում են այդ երկու անվանաձևերը միասին, իսկ 2005 թվականի հունվարի 1-ից Biel/Bienne-ը (Բիլ/Բիեն) դարձել է նրա պաշտոնական անվանաձևը: Մինչ այդ քաղաքը պաշտոնապես անվանվում էր Բիլ[1][2]:

Բնակավայրը գտնվում է Յուրա լեռնազանգվածի հենց առաջին լեռնաշղթայի ստորոտին, զբաղեցնում է 21,19 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որի 45,5 տոկոսը զբաղեցնում են շենքերն ու փողոցները, մոտավորապես այդքան էլ՝ անտառները, իսկ մնացած 10 տոկոսը՝ ջրային տարածքներն ու մշակովի հողերը[3]:

2017 թվականի տվյալներով՝ բուն քաղաքում ապրում էր շուրջ 55 հազար, իսկ ամբողջ ագլոմերացիայում՝ մոտաորապես 106 հազար մարդ[4]: 19-րդ դարից ի վեր Բիլը համարվում է երկրի արդյունաբերական, այդ թվում՝ ժամացույցների արտադրության կենտրոններից մեկը:

ՊատմությունԽմբագրել

 
Բիլ/Բիենը 1546 թվականին

Բիլ լճի ափերին մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռ վաղնջական ժամանակներում. ներկայիս քաղաքի մերձակայքում՝ Ֆինգելցում 1874 թվականին հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են նորքարեդարյան երկու բնակավայրերի հետքեր (Vingelz / Hafen հնավայրն արդեն իսկ ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում): Մի ուշբրոնզեդարյան բնակավայր էլ հայտնաբերվել է Ֆինգելցից արևելք[5]: Գալլական պատերազմներից ու հին հռոմեացիների տիրապետության շրջանից հետո այս տարածաշրջանում իրենց գերիշխանությունն են հաստատել գերմանական ցեղերը: Ընդ որում՝ հին հռոմեացիների օրոք Պետինեսկայից (Petinesca) մինչև Պիեռ Պերտուիս (Pierre Pertuis) կամ Սալոդրում (Salodurum, ներկայիս Solothurn-ը) ճանապարհ է կառուցվել, որն անցել է այսօրվա Բիլ/Բիենի մի հատվածը համարվող Մետ ավանով: Մետում հայտնաբերվել են նաև հին հռոմեական ու վաղ միջնադարյան շինությունների հիմքեր և չորրորդ դարի մի գերեզմանատուն[6]:

ԺողովրդագրությունԽմբագրել

Քաղաքի բնակչության թվաքանակը ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները[7]

 

Ազգային նշանակության պատմամշակութային հուշարձաններԽմբագրել

Շվեյցարիայի ազգային նշանակության պատմամշակութային հուշարձանների ցանկում ընդգրկած են Alte Krone-ն, նկարչական Atelier Robert ստուդիան, Rockhall Manor-ը, երկաթուղային գլխավոր կայարանը, Jordi-Kocher House-ը, Անարատ հղության Սուրբ Մարիամ կաթոլիկ եկեղեցին , Kongresshaus-ը, Kontrollgebäude-ն, the Neuhaus թանգարանը՝ Robert Foundation-ի հավաքածուով, Schwab Museum-ը, քաղաքային բողոքական (ռեֆորմիստական) եկեղեցին, General Motors-ի վարչական շենքն ու հավաքման սրահը, Volkshaus-ը (Ժողովրդական տունը), Waldleute Zunft շենքը: Եվ ընդհանրապես՝ Բիել/Բիեն քաղաքն ամբողջությամբ՛ ինչպես նաև Taubenlochschlucht կիրճը[8]:

ՊատկերասրահԽմբագրել

Համաշխարհային ժառանգությունԽմբագրել

Հնագիտական պեղումների Ֆինգելց/Հաֆեն (Vingelz / Hafen)՝ նախապատմական ժամանակների լավ պահպանված, մեծարժեք գտածոներով հնավայրը, որ իրենից ներկայացնում է նորքարեդարյան երկու բնակավայրի մնացորդներ, մաս է կազմում Ալպերի շուրջը հայտնաբերված նախապատմական ժամանակների բնակավայրերի՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում ընդգրկված Համաշխարհային ժառանգության հուշարձանների[9]:

Հնավայրը Բիլ լճի ափին թաղված է եղել տիղմի տակ և համեմատաբար լավ է պահպանվել: Հայտնաբերված հնագույն բնակավայրերից մեկը, ըստ հնագետների եզրահանգումների, գոյություն է ունեցել մեր թվականությունից առաջ մոտավորապես 2970–2820, իսկ մյուսը՝ մ. թ. ա. 2780–2695 թվականներին: Փայտե շուրջ 60 նմուշներ են հետազոտվել ու թվագրվել:

Հնավայրը 1874 թվականին հայտնաբերել է Էդվարդ ֆոն Ֆելենբուրգը: Հնագիտական պեղումներն ու հետազոտութուններն այստեղ շարունակվում են: 1998 թվականին հայտնաբերվել էն գործվածքի մնացորդներ և մի ամբողջական կացին՝ սայրով ու բռնակով[10]:

ՄշակույթԽմբագրել

ԹանգարաններԽմբագրել

  • «Schwab» - հնագիտական թանգարան
  • «Müller» - մեքենաշինության թանգարան. 20-րդ դարասկզբի արհեստանոցներում ցուցադրված են 1880-ից 1940 թվականներին արտադրված ավելի քան 150 մեքենա
  • «Neuhaus» - ցուցադրված են 19-20-րդ դարերի մշակույթի, արդյունաբերության, տնտեսության տիպական ու արժեքավոր նմուշներ, ինչպես նաև իմպրեսիոնիստների աշխատանքներ
  • «Ժամացույցների թանգարան» - ցուցադրված են «Omega» ֆաբրիկայի արտադրած ժամացույցներ
  • CentrePasquArt - ժամանակակից արվեստի քաղաքային կենտրոն, որ ստեղծվել է Kunsthaus-ի, Photoforum-ի, Filmpodium-ի, Visarte-ի, Kunstverein-ի համատեղ ջանքերով
  • Օպտիկական թանգարան - ցուցադրված են օպտիկայի չորսհարյուրամյա պատմության ընթացքում ստեղծված շուրջ 300 առարկաներ՝ մենակնոցներ, հեռադիտակներ, ակնոցներ, ճնշաչափեր (բարոմետրեր) և այլն։

Ամենամյա միջոցառումներԽմբագրել

  • Բիլի կառնավալ (փետրվարի վերջին - մարտի սկզբին). Եվրոպայում մանկական խոշորագույն կառնավալներից մեկը
  • 1968 թվականից ի վեր անց է կացվում Բիլի շախմատային փառատոնըг
  • 2012 թվականից «Արտ դիալոգ» ընկերակցությունն անց է կացնում արվեստի ամենամյա փառատոն, որի ծրագրում ընդգրկված են դասական երաժշտություն, կերպարվեստ և գինեգործական արվեստ[11]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Nomenklaturen – Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz» (գերմաներեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 1 мая 2011-ին։ Վերցված է 28 октября 2018 
  2. «Nomenklaturen – Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz» (German)։ Արխիվացված է օրիգինալից 13 November 2015-ին։ Վերցված է 4 April 2011 
  3. Swiss Federal Statistical Office-Land Use Statistics 2009 data (գերմ.) accessed 25 March 2010
  4. «Entwicklung der Städte und Agglomerationen»։ Swiss Federal Statistical Office։ Արխիվացված է օրիգինալից 15 марта 2012-ին։ Վերցված է 27 октября 2018 
  5. 3295|Vingelz}}
  6. 3285|Mett}}
  7. 7,0 7,1 |222|Biel/Bienne}}
  8. «Kantonsliste A-Objekte»։ KGS Inventar (German)։ Federal Office of Civil Protection։ 2009։ Վերցված է 13 November 2017 
  9. Centre UNESCO World Heritage։ «Prehistoric Pile Dwellings around the Alps»։ whc.unesco.org 
  10. palafittes.org UNESCO nomination files-Volume II: Id-files of the component parts of the serial, Sites Switzerland (2) Archived 25 April 2012 at the Wayback Machine. accessed 12-August-2012
  11. «Арт Диалог Фестиваль» — официальный сайт фестиваля

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել