Ռուդոլֆ Ֆրիդրիխ Ալֆրեդ Կլեբշ (գերմ.՝ Rudolf Friedrich Alfred Clebsch, հունվարի 19, 1833(1833-01-19)[1][2][3][…], Քյոնիգսբերգ, Պրուսիայի թագավորություն - նոյեմբերի 7, 1872(1872-11-07)[1][2][3][…], Գյոթինգեն, Գերմանական կայսրություն)` գերմանացի մաթեմատիկոս, Գեսսեյի և Նեյմանի աշակերտ։

Ալֆրեդ Կլեբշ
գերմ.՝ Rudolf Friedrich Alfred Clebsch
Alfred Clebsch.jpeg
Ծնվել էհունվարի 19, 1833(1833-01-19)[1][2][3][…]
Քյոնիգսբերգ, Պրուսիայի թագավորություն
Մահացել էնոյեմբերի 7, 1872(1872-11-07)[1][2][3][…] (39 տարեկան)
Գյոթինգեն, Գերմանական կայսրություն
բնական մահով
ԳերեզմանԳյոթինգեն
ՔաղաքացիությունFlag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg Պրուսիայի թագավորություն
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր և ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Գիսենի համալսարան, Կարլսրուեի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, Հումբոլդտի համալսարան և Գյոթինգենի համալսարան
Գործունեության ոլորտՀանրահաշվական երկրաչափություն և մաթեմատիկա
ԱնդամակցությունՊրուսիայի գիտությունների ակադեմիա և Բավարիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՔյոնիգսբերգի համալսարան և Հումբոլդտի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն[1]
Գիտական ղեկավարՖրանց Էրնստ Նոյման
Եղել է գիտական ղեկավարԱլեքսանդր ֆոն Բրիլ[4], Anton Schell?[5], Aurel Voss?[6] և Գոտլոբ Ֆրեգե[7]
ՊարգևներՊոնսելեյի պարգև
Alfred Clebsch Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

1858 թ. դարձավ Կառլսռուեյի պոլիտեխնիկական դպրոցի պրոֆեսոր, հետո՝ Գիսսենի և Գյոթինգենի։ Կլեբշի առաջին հետազոտությունները վերաբերվում են մաթեմատիկական ֆիզիկային, առաձգականության և հիդրոդինամիկայի տեսությանը, ավելի ուշ նա դարձավ հայտնի որպես մաքուր մաթեմատիկոս։ Ժամանակորդները մատնանշեցին գրավչությունը նրա դասախոսությունների։

1868 թ. Կլեբշը և Կառլ Նեյմանըը ստեղծեցին «Mathematische Annalen» ամսագիրը։

Կլեբշի անժամանակ մահվան պատճառով նրա աշխատանքների մի մասը այդպես էլ մնաց անավարտ, իսկ մի քանիսը խմբագրվեց և հրատարակվեց հետմահու։

Գիտական գործունեությունԽմբագրել

Մաթեմատիկայում Կլեբշի գլխավոր ներդրումը վերաբերվում է երկրաչափությանը, հանրահաշվական երկրաչափությանը։

Կլեբշի համամաթեմատիկական կարևոր գաղափարները վերաբերվում է նրան, որ նա առաջինը լուծեց այսպես կոչված հարթության կամ տարածության գծային տարր զույգի քննարկումը, կազմված կետից և նրան կցված ուղղությունից (այսինքն՝տրված կետով անցնող ուղիղ)։ Այսպիսով, Կլեբշը փաստացի ներմուծեց շոշափողների շերտատում հասկացությունը և պրեյեկտիվադիտասևեռման շոշափողների շերտատում։ Նա օգտվեց իր ներմուծված հասկացություններից դիֆերենցիալ հավասարումների հետազոտման համար, որը նա մեկնաբանեց ինչպես կապը հարթության կամ տարածության կետերի կցված նրանց ուղղությունների հետ և ստեղծեց դրա համար այսպես կոչված անգլ.՝ Theory Connex[8][9][10]:

Կլեբշի և Գորդանի պատվին է կոչվել Կլեբշի-Գորդանի գործակիցները։

ԱշխատություններԽմբագրել

Բացի բազմաթիվ հուշագրություններից, Կլեբշը գրեց մի քանի առանձին հրատարակված աշխատություններ, որոնցից հայտնի են․

  • Theorie der Elastizität fester Körper (1863)
  • Theorie der Abelschen Functionen (1866, Պաուլ Գորդանի հետ)
  • Theorie der binären algebraischen Formen (1871)
  • Théorie de l´Élasticité des Corps Solides. Traduite par Barré de Saint-Venant et Flamant, avec des notes étendues de Saint-Venant. Dunod, Paris (1883, հետմահու)

Աշխատություններ համացանցումԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Архив по истории математики Мактьютор
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 StructuraeRatingen: 1998.
  4. Математическая генеалогия — 1997.
  5. Математическая генеалогия — 1997.
  6. Математическая генеалогия — 1997.
  7. Математическая генеалогия — 1997.
  8. A. Clebsch. Vorlesungen übe r geometrie (Teubner, Leipzig, 1876—1891), редактор: Фердинанд фон Линдеман.
  9. Клейн Ф. Высшая геометрия.
  10. Синцов Д. М. Теория коннексов в пространстве в связи с теорией дифференциальных уравнений в частных производных первого порядка. — Казань, 1894.

Արտաքին հղումներԽմբագրել

  • Колмогоров А. Н., Юшкевич А. П. (ред.) Математика XIX века. — Том 2: Геометрия. Теория аналитических функций. — М.: Наука, 1981.
  • Стройк Д. Я. Краткий очерк истории математики. — Изд. 3-е. — М.: Наука, 1984. — 285 с.