Ռոբբի (կարճ պատմվածք)
«Ռոբբի» (անգլ.՝ Robbie), ամերիկացի գրող Այզեկ Ազիմովի գիտաֆանտաստիկ ժանրի պատմվածքներից։ Այն ռոբոտի մասին Ազիմովի առաջին պատմությունը և գրական ստեղծագործությունն է՝ գրված 1939 թվականի հունվարի 10-ին[1]։ Պատմվածքն առաջին անգամ տպագրվել է 1940 թվականի սեպտեմբերին «Super Science Stories» ամսագրում «Արտասովոր խաղընկերը» վերնագրով։ Վերնագիրն ընտրել էր խմբագիր Ֆրեդերիկ Փոլը, իսկ Ազիմովն այն անվանել է «զզվելի»։ «Ռոբբիի» վերանայված տարբերակը հենց բնագրի վերնագրով վերահրատարակվել է հետևյալ ժողովածուներում՝ «Ես, Ռոբոտ» (1950), «Կատարյալ ռոբոտը» (1982), «Ռոբոտի մտապատկերներ» (1990)։ «Ռոբբին» Ազիմովի տասնչորսերորդ պատմությունն է և իններորդը՝ որ պետք է տպագրվեր։ Պատմությունն Ազիմովի Ռոբոտային շարքի մի մասն է, և նրա առաջին պոզիտրոնիկ ուղեղով ռոբոտների մասին պատմությունն էր, որ տպագրվեց։
Ռոբբի անգլ.՝ Robbie | |
---|---|
Տեսակ | գրական ստեղծագործություն |
Ժանր | գիտական ֆանտաստիկա |
Ձև | պատմվածք |
Հեղինակ | Այզեկ Ազիմով |
Երկիր | ԱՄՆ |
Բնագիր լեզու | անգլերեն |
Գրվել է | 1940 |
Տեսարան | ԱՄՆ |
Հրատարակչություն | «Popular Publications» |
Հրատարակվել է | սեպտեմբեր, 1840 թ. |
Շարք | Ռոբոտային շարք |
Հաջորդ | Տրամաբանություն |
Պատմվածքի հիմնական թեման ռոբոտների հանդեպ անտեղի ձևավորված տեխնոֆոբիան է։ Ռոբոտների մասին նախկինում հրատարակված գիտաֆանտաստիկայի ժանրի գրեթե բոլոր պատմություններն այն թեմայով էին, որ «ռոբոտն իրեն ստեղծողի դեմ է դուրս գալիս»։ Ազիմովը մշատեպ հայտնել է իր խոր համոզմունքը, որ Ֆրանկենշտայնի բարդույթը անտեղի վախ է, հետևաբար իր ստեղծագործությունների մեծ մասում փորձել է օրինակներով ցույց տալ, թե ինչպես կարող են ռոբոտները օգնել մարդկությանը։
2016 թվականին «Ռոբբին» արժանացել է 1941 թվականի Հյուգո մրցանակի որպես լավագույն պատմվածք[2]։
Սյուժե
խմբագրել1940 թվականի հրատարակություն
խմբագրել1982 թվականին Վեսթընների ընտանիքը ձեռք է բերում RB սերիայի մի ռոբոտ՝ Ռոբբի անունով, որը ծառայում է որպես իրենց դստեր՝ Գլորիայի դայակ։ Գլորիայի մայրը նորաձև հասարակության ներկայացուցիչ է, ու նրա կարծիքը մեծ մասամբ կախված է շրջապատից։ Այն ժամանակ, երբ հանրամատչելի ռոբոտները նորագույն մոլություն էին, նա երջանիկ էր Ռոբբիին ունենալու իր կարգավիճակի համար։ Այնուամենայնիվ հակառոբոտային հայացքներն արագորեն տարածվում են ողջ աշխարհով մեկ, և հանկարծ տիկին Վեսթընն անհանգստանում է, թե ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ ռոբոտ դայակն իր դստեր վրա, քանի որ Գլորիան ավելի շատ ժամանակ է սիրով անցկացնում Ռոբբիի հետ, քան այլ երեխաների, ու հնարավոր է, որ արդյունքում նա հասարակ շփում չկարողանա ստեղծել մարդկանց հետ։ Ռոբբիին գնելուց 2 տարի անց պարոն Վեսթընը վայր է դնում զենքերն ու, կնոջը լսելով, Ռոբբիին վերադարձնում գործարան։
Քանի որ Գլորիան շատ է կապված ռոբոտի հետ, ում նա իր լավագույն ընկերն է համարում, այդ դեպքից հետո դադարում է ժպտալ, ծիծաղել ու ընդհանրապես վայելել կյանքը։ Չնայած ծնողների շարունակական ջանքերին, որոնք նրան շուն են գնում Ռոբիին փոխարինելու համար, նա չի համակերպվում այդ ամենին և նրա տրամադրությունն աստիճանաբար ավելի է վատանում։ Մայրը, որը պնդում էր, որ Գլորիան դժվար թե կարողանա մոռանալ Ռոբբիին, քանի որ շրջապատված է այնպիսի վայրերով, որտեղ նախկինում խաղացել է Ռոբբիի հետ, կարծում է, որ Գլորիան կարիք ունի միջավայրի փոփոխության, որ կարողանա մոռանալ ընկերոջը։ Տիկին Վեսթընն ի վերջո համոզում է ամուսնուն տեղափոխվել Նյու Յորք։ Ցավոք այդ ծրագիրը հակառակ ազդեցություն է ունենում, քանի որ Գլորիան ենթադրում է, թե նրանք գնում են Ռոբբիին որոնելու և մասնավոր խուզարկուներ են վարձելու այդ գործի համար։
Այն բանից հետո, երբ Վեսթըններն իրենց դստեր հետ շրջում են զանազան հետաքրքիր զվարճանքների կենտրոններով, պարոն Վեսթընը, արդեն այլ ելք չգտնելով, մոտենում է կնոջն ու ասում․ «Գլորիան անզոր է մոռանալ Ռոբբիին, քանի որ նա Ռոբբիին մարդ է համարում, այլ ոչ թե ռոբոտ, ու եթե մենք նրան ռոբոտաշինության գործարան տանենք, նա կտեսնի, որ Ռոբբին ոչ այլ ինչ է, քան հասարակ մետաղ ու էլեկտրականություն»։ Ամուսնու առաջարկից տպավորված՝ տիկին Վեսթընը համաձայնում է մի կարճ շրջագայություն անցկացնել ԱՄՆ ռոբոտների և մեխանիկական մարդկանց հավաքական վայրերում։ Շրջայցի ընթացքում պարոն Վեսթընը խնդրում է տեսնել գործարանի այն սենյակը, որտեղ ռոբոտներն այլ ռոբոտներ են ստեղծում։ Սենյակն անակնկալի է բերում Գլորիային ու տիկին Վեսթընին, քանի որ ռոբոտ աշխատողներից մեկը հենց Ռոբբին էր։ Գլորիան անմոռաց վազում է շարժվող մեքենայի դիմացով՝ անհամբեր գրկելու իր ընկերոջը, իսկ Ռոբբին փրկում է նրան։ Տիկին Վեսթընը հանդիմանում է ամուսնուն այդ ամենը ծրագրելու համար։ Ի վերջո նրանք երկուսն էլ հասկանում են, որ Ռոբբին սովորական ռոբոտ չէ, ու այդ գործարանը նրա տեղը չէ։ Պարոն Վեսթընը գիտեր, որ եթե իրեն հաջողվել է նորից միավորել երկու ընկերներին, իր կինն այլևս անզոր է բաժանել նրանց։ Երբ Ռոբբին փրկում է Գլորիայի կյանքը, տիկին Վեսթընը վերջապես համաձայնում է, որ նա չի կարող անհոգի հրեշ լինել, ու զենքերը վայր է դնում։
1950 թվականի վերահրատարակում
խմբագրելՊատմվածքի վերահրատարակված տարբերակն ունի լրացուցիչ բովանդակություն, որում պատկերվում է Սյուզըն Քելվինի սկզբնական տեսքը (պատմությունների ներքին ժամանակագրության մեջ), և շարունակում է պատկերվել պատմության շարունակության մեջ՝ «Ես, Ռոբոտ»-ում։ Այնտեղ նաև հղում է արվում Ռոբոտաշինության առաջին հիմնական օրենքին, իսկ ամսաթիվը փոխվում է 1998 թվական։
Սյուզընը, որն այդ ժամանակ քոլեջի ուսանողուհի էր, գտնվում է Նյու Յորքի մի թանգարանում և դիտում է «առաջին խոսող ռոբոտի» ցուցանմուշը։ Վերջինս մի մեծ համակարգիչ է, որ զբաղեցնում է ողջ սենյակը և կարող է պատասխանել այցելուների բանավոր հարցերին։ Չնայած այդ հարցերը վերահսկելու համար մարդու ներկայությունն անհրաժեշտ էր, բայց այդ մարդը դուրս է գալիս սենյակից, երբ ուղեկցորդական շրջայցներն ավարտվում են, և հենց այդ ժամանակ ներս է մտնում Գլորիան։ Նա մեքենային հարցնում է, թե արդյո՞ք նա գիտի Ռոբբի գտնվելու վայրը։ Նա այդ հարցը տալիս է՝ կարծելով, որ մեքենան պետք է իմանա նրա տեղը, քանի որ Ռոբբին նրա պես ռոբոտ է։ Համակարգիչը չի կարողանում ըմբռնել հարցը և փչանում է։ Սյուզընը մի քանի դիտարկումներ է գրի առնում և հեռանում, երբ հարցեր վերահսկողը զայրացած վերադառնում է՝ հասկանալու, թե ինչ է պատահել համակարգչին։
Պատմություն
խմբագրելԱզիմովը գրել է «Ռոբբին» 1939 թվականի մայիսին։ Պատմությունը գրելիս նա ոգեշնչվել է Օտտո Բայնդերի «Ես, Ռոբոտ» պատմվածքից։ Վերջինս պատմություն է մի հոգատար ռոբոտի մասին, որը տպվագրվել է 1939 թվականի հունվարին «Amazing Stories» ամսագրում[3]։
Այն բանից հետո, երբ հունվարին այդ պատմվածքը գիտաֆանտաստիկ ժանրի կարկառուն դեմքերից մեկի՝ Ջոն Քեմփբելի կողմից հավանության չարժանացավ, Ազիմովը Ֆրեդերիկ Փոլին է վարձում որպես գրական ստեղծագործության ներկայացուցիչ։ Վերջինիս չի հաջողվում գտնել մի ամսագիր, որում համաձայնեին տպագրել պատմվածքը, մինչև հենց ինքը, 1939 թվականի հոկտեմբերին, դառնում է «Astonishing Stories» և «Super Science Stories» ամսագրերի խմբագիր։ 1940 թվականի մարտին Փոլը գնում է «Ռոբբի» պատմվծքը ամսագրի վերջին թողարկման համար, անվանափոխելով այն Ազիմովի չհավանած վերնագրով՝ «Արտասովոր խաղընկերը»[4]։ Ազիմովին հաջողվեց վերականգնել պատմության սկզբնական՝ «Ռոբբի» վերնագիրը, երբ պատմվածքը վերատպագրվեց «Ես, Ռոբոտ» ռոբոտային շարքի առաջին ժողովածուի մեջ։
Ծանոթագրություններ
խմբագրել- ↑ Introduction, The Complete Robot, Այզեկ Ազիմով
- ↑ 1941 Retro-Hugos at the Hugo Awards website
- ↑ Asimov (1979) In Memory Yet Green, Avon Books, pp. 236–237
- ↑ Asimov, Isaac (1972). The early Asimov; or, Eleven years of trying. Garden City NY: Doubleday. էջեր 142–145.