Նիկոլյա Ֆրանսուա[3] Ապպեր (ֆր.՝ Nicolas Appert, նոյեմբերի 17, 1749(1749-11-17), Շալոն ան Շամպայն - հունիսի 1, 1841(1841-06-01)[1][2], Massy), ֆրանսիացի պահածոների գյուտարար։

Նիկոլյա Ապպեր
ֆր.՝ Nicolas Appert
Դիմանկար
Ծնվել էնոյեմբերի 17, 1749(1749-11-17)
ԾննդավայրՇալոն ան Շամպայն
Մահացել էհունիսի 1, 1841(1841-06-01)[1][2] (91 տարեկան)
Մահվան վայրMassy
ՔաղաքացիությունFlag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg Ֆրանսիա
Մասնագիտությունconfectioner, գյուտարար, ճարտարագետ և գործարար
ԱմուսինElisabeth Benoist?
Ստորագրություն
Изображение автографа
Commons-logo.svg Nicolas Appert Վիքիպահեստում

Ապպերի գյուտը փոխարինելու է եկել այդ տարիներին սովորական դարձած մթերքի պահպանման միջոցներին՝ ապխտելուն և աղելուն։ 2009 թվականին լրացել է այդ գյուտի 200 տարին, քանի որ հենց 1809 թվականին Ապպերը՝ մի քանի փորձ կատարելուց հետո, նամակ է հղել Ֆրանսիայի ներքին գործերի նախարարին, ըստ որի՝ առաջարկել է նոր միջոց՝ պահածոյացում։ 1810 թվականին Նիկոլյա Ապպերը գյուտի համար հատուկ մրցանակ է ստացել անձամբ Նապոլեոն Բոնապարտից[4]։

Ապպերական պահածոներԽմբագրել

 
Ապպերի արտադրության պահածոյի շիշ

19-րդ դարի վերջերից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը «Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանը» այսպես է նկարագրել Նիկոլյա Ֆրանսուա Ապպերի գյուտը․

«Միսը և բուսական պաշարները պահպանելու համար Ապպերը խորհուրդ է տալիս դրանք եփած վիճակում դնել սպիտակ թիթեղյա ամանների մեջ, հերմետիկ փակել և եռացնել աղի ջրում 1/2-4 ժամ՝ կախված ծավալից։ Ապա պետք է մի փոքր տաքացնել 100° C ջերմաստիճանում և այդպես պահպանել։ Այս մեթոդը Ֆրանսուա Ապպերը հայտնաբերել է 1804 թվականին, իսկ 1809 թվականին այն ներկայացրել է հասարակությանը՝ Փարիզի Արվեստի խրախուսման համայնքին, որտեղ մեթոդն ուսումնասիրել է հատուկ հանձնաժողովը։ Կատարված փորձերն ապացուցել են, որ 8 ամիս լավ պահպանվել են լցոնած միսը, ամուր արգանակը, կաթը, կանաչ ոլոռը, լոբին, կեռասն ու ծիրանը։ Ֆրանսիայի կառավարությունը գյուտարարին որպես պարգև տվել է 12000 ֆրանկ՝ պայմանով, որ նա մանրամասն մշակի և տպագրի իր մեթոդը։ 1810 թվականին լույս է տեսել «L’art de conserver toutes les substances animales et végétales» հրատարակությունը։ Շատերը փորձել են փոքր-ինչ փոխել Ապպերի մեթոդը, որոնց թվում էր նաև Ջոնեսը, որը թիթեղների մեջ դրել էր մետաղական խողովակներ և դրանք միացրել անօդ տարածությանը։ Այդտեղ օդը դուրս էր գալիս թիթեղներից, իսկ խողովակները սկսում էին եռալ։ Այս մեթոդի առավելությունն այն է, որ հնարավոր է ավելի քիչ եփել միսը, ինչը ավելի համեղ է դարձնում այն, բայց ավելի քիչ եռալով՝ պահածոյացված սնունդը ավելի վատ է պահպանվում, և, հետևաբար, Ջոնեսի մեթոդի օգուտը շատ կասկածելի է թվացել։ Հետագա փորձերը ցույց են տվել Ապպերի պահածոների առավելությունները, որոնք շատ էին տարածվել ծովային ճանապարհորդություններում և նույնիսկ այն տնային տնտեսություններում, որտեղ հատկապես շատ են օգտագործում պահածոյացված միս։ Մինչ այդ մտածում էին, որ օդում ցրված թթվածինը փչացում է պահածոները, իսկ օրգանական նյութի երկարատև եռացումը և ազդեցությունը նրան դարձնում են ածխաթթու․ դա սխալ պատկերացում էր։ Երկար եռացումը անհրաժեշտ է բակտերիաների ոչնչացման համար, և ինչքան մեծ է պահպանվող նյութի զանգվածը, այնքան ավելի երկար դրանք պետք է եռացնել»[5]։

ՀիշատակԽմբագրել

Այն քաղաքում, որտեղ մահացել է գյուտարարը, տեղադրվել է նրա բրոնզե կիսանդրին[6]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Base biographique (ֆր.)
  3. «Аппер Франсуа»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  4. Семен Мирский Многоуважаемые консервы // Радио Свобода. — Париж: Svoboda News, 14 мая 2009. Архивировано из первоисточника 10 Նոյեմբերի 2009.
  5. «Апперовы консервы»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  6. Sculpture bronze par Richard Bruyère 1999, à Massy.

Արտաքին հղումներԽմբագրել